Milieuvereniging De GroenRand-Saga: Een Decennium van Ecologische Diplomatie en Landschapsvisie (2016-2026)

Milieuvereniging De GroenRand-Saga: Een Decennium van Ecologische Diplomatie en Landschapsvisie (2016-2026)

Het verhaal van GroenRand is een inspirerend epos van burgerzin, vakmanschap en politieke durf dat de geschiedenis van de Antwerpse Voorkempen en Noorderkempen voorgoed heeft hertekend. Wat in 2015 begon als een bescheiden initiatief aan een keukentafel, gedreven door een rotsvast geloof in de kracht van de natuur, is in tien jaar tijd uitgegroeid tot een gerespecteerde strategische partner op het hoogste politieke niveau.
De drijvende kracht achter dit succes is ex-voorzitter en bezieler Dirk Weyler, die samen met een kern van enthousiaste vrijwilligers en experts weigerde toe te kijken hoe de kostbare open ruimte in de dertien kern-gemeenten — Wuustwezel, Essen, Brecht, Kalmthout, Stabroek, Westmalle, Kapellen, Brasschaat, Schilde, Schoten, Wijnegem, Ranst en Zoersel — verder versnipperde onder de druk van verkaveling en infrastructuur.
In deze titanenstrijd tegen de versnippering vond GroenRand een bondgenoot van onschatbare waarde in het Regionaal Landschap de Voorkempen.
Deze organisatie vormde niet alleen een enorme steun voor de dagelijkse werking, maar diende ook als de noodzakelijke ambtelijke en technische hefboom om de burgerstem van GroenRand te laten resoneren in de officiële beleidskamers.
Weyler introduceerde een revolutionaire stijl die hij "ecologische diplomatie" noemt: een methode waarbij diepgaande dossierkennis werd gecombineerd met een constructieve dialoog via volksvertegenwoordigers in het Vlaams Parlement.

Recentelijk heeft Dirk Weyler de fakkel voor de dagelijkse werking met veel vertrouwen overgedragen aan coördinator Pieter Haagdorens, die met een verbindende stijl de organisatie naar haar strategische slothoofdstuk leidt, onvermoeibaar geruggesteund door de expertise van het team van het Regionaal Landschap. Samen hebben zij wetenschappelijke data vertaald naar tastbaar beleid dat zowel de burger als de politiek direct aanspreekt.
Voor GroenRand is de conclusie onomstotelijk: de Antitankgracht (ATG) is de onmisbare ecologische ruggengraat die onze versnipperde natuurparels moet redden.
De realisatie van grote regionale projecten — zoals de Klimaatgordel (De Nieuwe Rand), het soortenbeschermingsprogramma voor de otter en het streven naar een officieel Nationaal Park — valt of staat met de ATG als verbindende actor.
Als centrale ader ontsluit de gracht de versnipperde Natura 2000-gebieden, waardoor zij fysiek worden gesmeed tot één robuust natuurnetwerk.

De visie van GroenRand is kristalhelder: de realisatie van een robuust Nationaal Park is technisch en ecologisch enkel mogelijk met de ATG als verbindende actor.
Deze historische gracht is niet langer een militaire barrière, maar de onmisbare ecologische ruggengraat die de versnipperde Natura 2000-gebieden fysiek aaneensmeedt tot één samenhangend geheel.

De absolute strategische prioriteit voor GroenRand ligt bij het herstellen van de verbinding tussen de drie grote kerngebieden: het Groot Schietveld, het Klein Schietveld en het Grenspark Kalmthoutse Heide.

Onderzoek door het ecologisch adviesbureau Hesselteer bevestigt de urgentie van deze schakel: zonder deze fysieke koppeling mist een toekomstig Nationaal Park zijn fundament.
Dit is geen abstracte wens, maar een kwestie van genetische overleving.

Zonder de instroom van 'vers bloed' via de gracht treedt in deze gebieden onvermijdelijk inteelt op, wat de natuurlijke weerstand van de biodiversiteit ondermijnt.
Populaties die opgesloten zitten tussen wegen en bebouwing verstikken langzaam. De ATG is hun enige weg naar genetische gezondheid.
GroenRand ziet echter dat de weg naar dit Nationaal Park vaak geblokkeerd wordt door politieke koudwatervrees rond de stikstofproblematiek.
Omdat de Voorkempen een stikstof-hotspot is, aarzelen lokale besturen uit angst voor de landbouwlobby.
GroenRand benadrukt echter dat dit een valse tegenstelling is.
Het Grondwettelijk Hof heeft immers geoordeeld dat de erkenning als Nationaal Park de bedrijfsvoering van landbouwers niet extra beperkt.
De stikstofbeperkingen vloeien voort uit reeds bestaande Europese verplichtingen rond de Habitatrichtlijn en staan volledig los van het parkstatuut.
Het is de taak van moedige politici om dit onderscheid te maken. Een Nationaal Park biedt juist de kans op strategische samenwerking en extra middelen voor een landschap waar landbouw en topnatuur zij aan zij kunnen floreren.
Voor GroenRand is het simpel: zonder de verbinding via de Antitankgracht is er geen sprake van een robuust natuurnetwerk, en zonder dat netwerk is er geen Nationaal Park.
Om de enorme impact van GroenRand te begrijpen, is het essentieel om het scherpe onderscheid te maken tussen de overkoepelende visie en de praktische uitvoering daarvan.
De Klimaatgordel, een vernuftig ontworpen landschapsarchitectuur die deel uitmaakt van de grotere gebiedsvisie De Nieuwe Rand, vormt de visionaire horizon.
Hoewel de volledige Klimaatgordel een indrukwekkend totaal van wel 100 projectfiches telt voor de hele regio, heeft GroenRand er 15 specifieke projectfiches uitgefilterd die de absolute motor vormen voor hún directe werkingsgebied.
Deze gordel is een strategische infrastructuur die de regio moet beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering, zoals hittestress en extreme wateroverlast.

De 33 kilometer lange Antitankgracht vormt hierbij de onbetwiste ruggengraat; een "ecologische snelweg" die fungeert als een natuurlijke airconditioning en een ononderbroken migratiepad voor fauna.
Tegenover deze visie staat het uitvoerende Projectplan 2026-2031, het resultaat van de Strategische Samenwerking Antitankgracht.
Dit is een uniek bestuurlijk verbond waarbij de Provincie Antwerpen, de Vlaamse overheid en de zeven direct betrokken gemeentebesturen de handen ineen hebben geslagen voor de realisatie van een investeringsnood van ruim 11,45 miljoen euro.
In dit complexe bestuurlijke raderwerk speelt het Regionaal Landschap de Voorkempen een sleutelrol als coördinator en uitvoerend orgaan, waarbij zij de politieke ambities van GroenRand omzet in concrete budgetten en acties op het terrein.
De 15 specifieke projectfiches zijn de concrete "werfinstructies" voor de herinrichting van het landschap binnen de Voorkempen en vormen de kern van de klimaatgordel en het lokale Projectplan.
De eerste fiches focussen op Valleiherstel en Waterconservering, waarbij kruisende waterlopen opnieuw met de gracht worden verbonden om de sponswerking van de bodem te herstellen. Andere fiches richten zich op de creatie van sfeervolle Landschapskamers, die de open ruimte visueel versterken door het herstel van historische landschapselementen en houtkanten.
Er is een specifieke fiche voor de integratie van paardenweides, waarbij eigenaars via de deskundige begeleiding van het Regionaal Landschap worden ondersteund in ecologisch beheer, en fiches voor het natuurvriendelijk inrichten van bedrijventerreinen en recreatiezones, zoals de herinrichting van het bekende Schildestrand.
Daarnaast zijn er plannen voor de bestrijding van invasieve exoten en het verbeteren van de recreatieve beleving via zachte mobiliteit, zodat mens en natuur in harmonie kunnen samenleven zonder dat de rust voor de fauna wordt verstoord.
Een cruciaal hoofdstuk in de geschiedenis van GroenRand is de realisatie van de Hesselteer-studie, die de sleutel vormt voor de fysieke verbinding tussen de militaire domeinen van het Groot Schietveld en het Klein Schietveld.

Wanneer deze strategische ontsnippering wordt voltooid, ontstaat er samen met het Grenspark Kalmthoutse Heide het grootste aaneengesloten Ven- en Heidegebied van Vlaanderen.
Deze verbinding is de hoeksteen van een robuust natuurlandschap in de Noorderkempen, een dossier dat GroenRand via de Klimaatgordel als absolute prioriteit blijft bewaken.

Dit hangt nauw samen met de strijd voor de ontsnippering van lokale en gewestwegen.
GroenRand trekt hierbij aan de alarmbel: hoewel de plannen klaarliggen, gaapt er een gevaarlijk gat in de financiering.
Voor deze cruciale infrastructuurwerken is er momenteel geen budget voorzien via het VAPEO (Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering).
Hierdoor dreigen vitale faunapassages en ecoducten op de lange baan te belanden, terwijl ze essentieel zijn om de Schietvelden en de Heide effectief te verenigen.
Via hun netwerk van volksvertegenwoordigers voert GroenRand een felle strijd om deze middelen alsnog los te krijgen, want een Klimaatgordel zonder veilige oversteekplaatsen blijft een "dodelijke val" voor de biodiversiteit.
Tegelijkertijd strijden zij, nauw samenwerkend met de vakexperts van het Regionaal Landschap, onvermoeibaar voor het openmaken van gedempte gedeelten van de Antitankgracht in Sint-Job-in-'t-Goor en bij Schildestrand om de hydrologische continuïteit te waarborgen.
Deze visie op een verbonden landschap wordt tastbaar en emotioneel belichaamd door het Soortenbeschermingsprogramma (SBP) voor de otter.

De otter fungeert hierbij als de ultieme 'paraplusoort': wie de habitat voor de otter herstelt, beschermt de volledige natuurlijke rijkdom van de regio.
De wetenschappelijke basis hiervoor is gelegd door de werkgroep otter van Natuurpunt Brasschaat, die alle dodelijke knelpunten en barrières langs de gracht minutieus in kaart heeft gebracht. GroenRand ondersteunde hiervoor met veel enthousiasme het Europese project 'Otter over de grens'.
Een sleutelrol in de sensibilisering speelt de educatieve expo rond Olga de Otter, die mede dankzij de faciliterende kracht van het Regionaal Landschap de Voorkempen door de regio reist.
Het verhaal van Olga raakt een gevoelige snaar via de populaire voorleesboekjes, waarin op een ontroerende manier wordt verteld hoe Olga Otter ziek wordt nadat ze in vervuild water heeft gezwommen.
Dit narratief maakt de complexe problematiek van waterkwaliteit en natuurlijke barrières direct begrijpelijk voor de jongste generatie. Het lot van Olga staat symbool voor de kwetsbaarheid van onze valleien en onderstreept waarom de realisatie van de projectfiches geen luxe, maar een noodzaak is.
De lokale impact is in de dertien gemeenten overal zichtbaar.
In Zoersel zorgde GroenRand voor een enorme boost in het publieke draagvlak door het Zoerselbos centraal te stellen in hun regionale lobbywerk.
Dit engagement werd bekroond met de uitreiking van de ‘Groene Duim’ aan tv-maker Dieter Coppens, die met zijn passie voor dit specifieke bos de harten van de streekbewoners stal. In de Noorderkempen hielp GroenRand bij het veiligstellen van migratiecorridors, terwijl in het jubileumjaar 2025 het project Greenconnect de bewoners uitnodigde om via natuurfotografie de Voorkempense bossen en andere parels te herontdekken.
Het nieuws dat GroenRand in mei 2026 stopt met haar publieke werking, komt op een absoluut hoogtepunt.
De organisatie transformeert nu naar een expertisecentrum voor discrete beleidsopvolging.
Vanuit de coulissen blijven Dirk Weyler en Pieter Haagdorens waken over de strikte uitvoering van de 15 projectfiches, de Hesselteer-verbinding en de financiering van de ontsnippering.
Zij doen dit in de wetenschap dat de stevige verankering van deze dossiers bij het Regionaal Landschap de Voorkempen de garantie biedt dat hun levenswerk wordt voortgezet.
Ze laten een regio achter die zich bewuster is van haar groene troeven, een saga die bewijst dat een groep vastberaden burgers, geruggesteund door een professionele en toegewijde partner als het Regionaal Landschap, de koers van een hele provincie voorgoed kan veranderen voor de generaties die na hen komen. Cartoons: Gie Campo (Gier)