Het geheim van de Bonte Hannek: Van betwist domein naar de blauwgroene ruggengraat van de Voorkempen

Het geheim van de Bonte Hannek: Van betwist domein naar de blauwgroene ruggengraat van de Voorkempen

In de schaduw van de stad ligt een kant van de Voorkempen die zelfs voor de buren vaak een groot mysterie blijft.
De mensen van GroenRand zetten zich met hart en ziel in om deze verborgen parels te ontsluiten.
Dat klinkt simpel maar de kwetsbaarheid van deze plekken dwingt ons tot een uiterst voorzichtige aanpak.
Die voorzichtigheid is geen overbodige luxe maar bittere noodzaak omdat veel van deze gebieden decennialang ongestoord konden groeien in hun eigen cocon van rust.
Voor GroenRand is natuur meer dan een verzameling losse puzzelstukjes.
Hun grote doel is het verbinden en ontsnipperen van het landschap.
In een drukke regio als de Antwerpse rand is elk groen eilandje kwetsbaar maar zodra die eilanden via groene weggetjes met elkaar verbonden worden ontstaat er een sterk systeem waarin dieren en planten veilig kunnen reizen.
Een te snelle stap naar massale recreatie zou echter onherstelbare schade toebrengen aan dat fragiele evenwicht.
We hebben het dan over het vernietigen van de fijne bodemstructuur die er honderden jaren over heeft gedaan om een web van essentieel schimmelleven op te bouwen.
Door te veel volk op de verkeerde plekken krijg je bodemverdichting.
De piepkleine water- en zuurstofkanalen worden dan simpelweg dichtgedrukt en zelfs de meest indrukwekkende bomen verstikken dan.
Dat herstel duurt generaties lang. Bovendien riskeren we dat zeldzame bloemen voorgoed verdwijnen en dat schuwe bewoners zoals de boommarter hun nest definitief verlaten bij de minste verstoring.

Het mooiste voorbeeld van deze transformatie is de Bonte Hannek in Schoten.
Die naam is Schotens dialect voor de bonte ekster en het verwijst naar de rijke fauna van dit historische domein.
De geschiedenis van de plek gaat terug tot het vijftiende-eeuwse kasteelpark Hof Ter Liest.

In de twintigste eeuw werd dit domein het middelpunt van een juridisch steekspel dat meer dan veertig jaar duurde tussen de adellijke familie van Havre en de gemeente. Terwijl de omliggende wijken in de loop der jaren volgebouwd werden met villa's bleef de Bonte Hannek een witte vlek op de kaart.
Het was een verboden terrein waar de tijd even leek stil te staan.

De grote doorbraak kwam pas in 2019 toen de gemeente Schoten de centrale veertig hectare officieel kon kopen voor een bedrag van ongeveer twee komma een miljoen euro. Hoewel de papieren getekend waren bleef de poort tot begin tweeduizend zesentwintig dicht.
Dat was een slimme zet om de bodem te laten rusten na jaren van vandalisme en een gebrek aan echt beheer.
De ambitie van de gemeente en de Vlaamse Landmaatschappij is indrukwekkend.
Men wil een groene dreef maken die het honderdvijftig hectare grote Peerdsbos verbindt met de vallei van de Laarse Beek. Om dat voor elkaar te krijgen probeert de overheid nog steeds om de laatste private stukjes van vijf tot acht hectare te kopen. Die percelen zijn nu nog niet in publieke handen en vormen dus nog een drempel voor die ene grote groene long waar we op hopen.

De visie van GroenRand op ontsnippering wordt pas echt boeiend bij de kruising van de Laarse Beek en de Antitankgracht.
Die gracht werkt daar als een blauwgroene ruggengraat die verschillende beekvalleien met elkaar verbindt.
Voor de biodiversiteit is dat knooppunt goud waard omdat waterdieren zo veilig kunnen pendelen tussen de vallei van de Schijn en de grote bossen van Brasschaat en Schoten.
Door het waterpeil slim te beheren wordt de Bonte Hannek onderdeel van een groot netwerk dat veel verder reikt dan de eigen grenzen.

Wat de plek botanisch zo speciaal maakt is de status van oud bos.
De Fauna Flora Fotoclub Schoten heeft met een jarenlange nulmeting bewezen dat deze grond een schatkamer aan biodiversiteit is.
In het voorjaar verandert het bos in een levend schilderij met tapijten van bosanemonen en speenkruid plus de zeldzame slanke sleutelbloem en de vleeskleurige orchis.
Die rust heeft er ook voor gezorgd dat de schuwe boommarter en vogels zoals de zwarte specht en de bosuil zich hier thuis voelen.

Het werk van Natuurpunt Schoten is daarvoor cruciaal want zij voeren een felle strijd tegen de Amerikaanse vogelkers.
Die bospest bezet bijna dertig procent van de ondergroei.
Via de techniek van het ecologisch ringelen wordt die vogelkers aangepakt om weer licht te geven aan lokale soorten. Daarnaast werkt het bos als een enorme natuurlijke spons die regenwater opvangt en vertraagd afgeeft aan de Laarse Beek wat helpt om de voeten van de buurtbewoners droog te houden.

Wat betreft de toegankelijkheid in onze regio is er een duidelijk plan gemaakt op basis van wat de natuur aankan.
Voor de grote nieuwe gebieden die de Vlaamse overheid via het Agentschap voor Natuur en Bos kocht is er goed nieuws voor de wandelaars.
Zowel het Vliegveld van Malle als het reusachtige domein Lagarenne van honderdnegentig hectare worden klaargestoomd om in de toekomst gewoon openbaar toegankelijk te worden voor iedereen.
Op het vliegveld zijn ze momenteel zelfs meer dan vijftien hectare oud asfalt aan het wegschrapen om plaats te maken voor prachtige heide en grasland.
Zodra dat werk klaar is kun je daar weer volop van de ruimte genieten.

Dat is een heel andere aanpak dan bij de kleinere of kwetsbare parels.
Voor de Bonte Hannek en het drassige Gravinnenbos in Schilde of de Koude Heide in Kapellen is beslist dat ze definitief alleen te bezoeken blijven met een gids. Hier gaat de rust voor de dieren voor op de vrije recreatie.
Door alleen groepen met een gids toe te laten blijven deze plekken veilige kraamkamers voor dieren die tussen de grote bossen reizen.

Dat de mensen enorm nieuwsgierig zijn naar dit geheime bos bleek wel uit de inschrijvingen voor de wandelingen in februari en maart tweeduizend zesentwintig want die waren in no-time volzet. Ook voor het bezoek van het Gravinnenbos was dit het geval.
Voor wie toen te laat was is er gelukkig een extra kans in de zomer. Op zondag 2 augustus 2026 organiseert Natuurpunt een nieuwe verkenningstocht door de wildernis van  Bonte Hannek .
In de zomer ziet het bos er weer heel anders uit en kun je genieten van de libellen bij de vijvers en de heerlijke koelte onder het bladerdak.
De wandeling start aan de parking van Sport Vlaanderen in Brasschaat aan de Bredabaan eenendertig vlakbij de Listse Voetweg.

Omdat er maar een beperkt aantal mensen mee kan mag je niet vergeten om je vooraf in te schrijven.
Dat kan heel eenvoudig via de officiële inschrijvingslink van Natuurpunt voor 2 augustus.
Denk er wel aan dat de paden in de Bonte Hannek nog steeds ruig zijn dus goede stappers zijn echt nodig.
De Voorkempen bouwt zo stap voor stap aan een prachtig natuurnetwerk waarin we de balans zoeken tussen ontdekken en beschermen zodat deze groene ruggengraat ook voor de volgende generaties behouden blijft.

Foto's :amateurfotograaf Erik Gintelenberg.