Nieuwe natuurwerken in het Schildehof

 

Het Schildehof: Van Adellijke Schans naar het Mysterieuze Lusthof van de ‘Zotte Baron’

De geschiedenis van het Schildehof is een fascinerend epos dat de brug slaat tussen eeuwenoude adellijke tradities en moderne natuurvisies. Het verhaal begint diep in de 14e eeuw, toen het domein bekendstond als het Hof ten Broecke.
Deze oorspronkelijke, omgrachte schans nabij de strategische vallei van de Schijn was destijds in het bezit van Franco van Wijnegem, waarna het rond 1400 overging naar de familie van Berchem. Een cruciaal kantelpunt volgde in 1554 toen het goed verbeurd werd verklaard en uiteindelijk in handen kwam van de invloedrijke familie van de Werve.
Toen Willem van de Werve in 1559 ook de heerlijkheid Schilde verwierf, werd dit "omwaterd stenen huis met toren, cijnshoeve, laathof en hoeven" de officiële zetel van de baronie.
In de 18e eeuw onderging het domein een gedaanteverandering onder baron Paolo Jacomo de Cloots.
Hij herstelde de aanzienlijke schade die tussen 1702 en 1704 was aangericht en transformeerde het park tot een weelderig lusthof met dreven, priëlen, vijvers en watervallen.

Meest opvallend uit die tijd was de Chinese toren, die een vernuftige pompinstallatie verborg om de vele fonteinen mechanisch in beweging te zetten.
De echte glorieperiode brak echter aan in de late 19e eeuw, toen tussen 1876 en 1891 een imposant nieuw kasteel in eclectische stijl verrees naar een ontwerp van de Parijse architect Henri Parent.
De bewoner die de geschiedenis van Schilde voorgoed zou tekenen, was baron Henri van de Werve (1844–1924), in de volksmond beter bekend als de ‘Zotte Baron’.
Henri was een man van uitersten: een gepassioneerd paardenliefhebber met een luxueus koetshuis, maar ook een uiterst mensenschuwe zonderling die leed aan een zekere grootheidswaan.
Zijn "zotte" toestanden zijn tot op de dag van vandaag legendarisch; zo liet hij een geheime ondergrondse keldergang graven die van het kerkhof rechtstreeks naar de Sint-Guibertuskerk liep.
Via deze tunnel kon hij ongemerkt in zijn afgesloten privéloge verschijnen zonder ook maar één dorpsgenoot onder ogen te hoeven komen.
Zijn afkeer van de lokale geestelijkheid leidde tot beruchte streken, zoals het camoufleren van een diepe mestput op een kerkpad om de pastoor letterlijk in de val te lokken, en er werd zelfs gefluisterd dat hij in vlagen van overmoed met paard en kar de kerk binnereed tijdens de mis.
Ook als burgemeester was hij onvoorspelbaar; hij kon urenlang zwijgen of de zaal plotseling via een raam verlaten.
Hoewel historici nu vermoeden dat dit grillige gedrag een gevolg was van beginnende dementie, bleven de verhalen over zijn excentriciteit onlosmakelijk verbonden met de romantische ornamenten en de iconische Pijlenbrug.

Vandaag de dag rusten de nieuwe natuurplannen op deze historisch beladen grond.

Die beladenheid zit in elke stap die je op het domein zet: de bodem is verzadigd van eeuwenoude machtsverhoudingen, maar draagt ook de littekens van verlies, afbraak en zelfs vervuiling. Na de gloriejaren van de baron werd 500 hectare van het domein verkaveld tot de huidige wijk Schilde-Bergen. In 1953 kocht de gemeente Schilde het park aan voor 12 miljoen Belgische frank, maar vanwege de immense renovatiekosten werd het majestueuze gebouw in 1954 volledig gesloopt.
In de jaren die volgden, kende het park een minder fraai hoofdstuk: bepaalde delen werden gebruikt als stortplaats voor puin en huishoudelijk afval om putten en lagere zones op te vullen.
Hoewel dit stort momenteel volledig met een dikke laag grond is bedekt en aan het oog is onttrokken door weelderig groen, blijft dit verborgen verleden een deel van de complexe bodemgeschiedenis. De fundamenten die onder het gras verborgen liggen, maken de plek samen met dit ondergrondse erfgoed tot een stille getuige van verdwenen glorie en menselijke ingrepen.
Het Schildehof staat echter niet op zichzelf.
Het is een essentieel onderdeel van de vallei van het Schijn.

Dit gebied, met de kastelen Schilde, Bleekhof en Vrieselhof, ligt verspreid over de gemeenten Schilde, Ranst (Oelegem) en Wommelgem, ten oosten van Antwerpen in het Land van Zoersel-Wijnegem. Het sluit langs de oostgrens aan op de Antitankgracht, wat het van onschatbare waarde maakt voor de regionale biodiversiteit en natuurverenigingen zoals GroenRand.
Op deze beladen bodem start het lokaal bestuur Schilde nu, samen met haar partners, op maandag 9 februari nieuwe werkzaamheden die natuur, erfgoed en beleving versterken.

Langs het wandelpad richting het Groot Schijn liggen kleine graslanden met een hoge natuurwaarde die de voorbije jaren door een gebrek aan beheer deels zijn dichtgegroeid met bomen en struiken.
Om de historische openheid die de baron zo koesterde te herstellen, worden deze zones opnieuw met elkaar verbonden tot één sterk geheel.
Concreet wordt een beperkt deel van het pionierbos gekapt, worden oude boomstammen verwijderd en wordt de grond opnieuw ingezaaid.
Hoewel deze ingrepen er tijdelijk ingrijpend uitzien, resulteren ze in een bloemenrijk parklandschap met een natuurlijke bosrand van eiken en iepen.
Dit herstel zorgt voor een warm microklimaat dat meer ruimte biedt aan bijen, vlinders en sprinkhanen, en vormt de ideale thuis voor de hazelworm, een ongevaarlijk reptiel dat hier opnieuw alle kansen krijgt.
Zo investeert Schilde in een gezonde en toekomstbestendige natuur, waar de echo van de ‘Zotte Baron’ voortleeft in een landschap waar mens en dier nog generaties lang van kunnen genieten.

© Rodrik Steverlynck