De stille strijd om de Noorderkempen: landbouw, de visie van GroenRand en de noodzaak tot dialoog

De stille strijd om de Noorderkempen: landbouw, de visie van GroenRand en de noodzaak tot dialoog

OPINIESTUK

Sabina Vandeweyer en zeven boerinnen van landbouwvereniging Landelijke Toekomst leidden onlangs gedeputeerde van Landbouw Jinnih Beels (Vooruit) rond op hun erf in de Noorderkempen. De vereniging telt leden uit Essen, Kalmthout, Stabroek, Wuustwezel, Brecht en Kapellen. Zij profileert zich als een onafhankelijke belangengroep van landbouwers en grondeigenaars die opkomt voor een leefbaar platteland, rechtszekerheid en kwalitatieve voedselproductie van eigen bodem.

Om ook politici het belang daarvan te doen inzien, nodigde de vereniging de gedeputeerde uit voor een uitgebreide rondgang langs verschillende bedrijven. Tijdens deze gesprekken kreeg Beels een spoedcursus in de existentiële crisis van de sector. De centrale boodschap was duidelijk en indringend. Bescherm onze voedselproductie en betrek ons bij beslissingen die onze toekomst bepalen. De eerste stop was het melkveebedrijf van Sabina Vandeweyer in Wuustwezel. Daar kreeg de gedeputeerde uitleg over de werking van een modern landbouwbedrijf en de enorme uitdagingen waar zij dagelijks voor staan. Hoge investeringen, complexe vergunningstrajecten en een steeds toenemende regeldruk kwamen uitgebreid aan bod. Vandeweyer benadrukte dat vergunningen vandaag de dag simpelweg vastlopen. Sinds de beruchte stikstofuitspraken van de Raad voor Vergunningsbetwistingen heerst er in Vlaanderen een feitelijke investeringsstop.

Dat zorgt voor enorme onzekerheid en remt elke vorm van innovatie af.
We willen meewerken aan oplossingen, maar daar is wel rechtszekerheid voor nodig, aldus Vandeweyer.
 "Banken weigeren momenteel leningen voor verduurzaming omdat de vergunning van morgen onzeker is. Dit creëert een vicieuze cirkel van stagnatie waarin jonge ondernemers niet durven te springen."
De boerinnen wijzen daarbij op een schrijnende ongelijkheid. Volgens hen gaat de natuurkwaliteit van de Kalmthoutse Heide er op achteruit door onder meer de toenemende industrie in de haven en het vele vliegverkeer op de vliegbasis Woensdrecht. Toch wordt de landbouw vaak als het zwarte schaap gezien. Hoewel de wetenschap stelt dat ammoniak uit de landbouw lokaler neerslaat dan industriële stikstofoxiden, blijft de roep om gelijke beoordelingscriteria voor alle sectoren fundamenteel voor het gevoel van rechtvaardigheid op het platteland. De landbouwers vragen simpelweg om een eerlijke behandeling waarbij niet één sector alle lasten van het natuurherstel moet dragen terwijl andere sectoren kunnen blijven groeien. Deze spanning wordt nergens zo tastbaar als in de technische discussie over het waterbeheer in natuurgebied De Maatjes. Landbouwers maken zich grote zorgen over het peilbesluit en de werking van het pompgemaal onder de Nieuwmoersesteenweg. Volgens de boerinnen moet water uit Kalmthout kunstmatig onder de weg door naar het natuurgebied worden gepompt omdat grachten niet meer worden geruimd en er eenzijdig wordt ingezet op waterberging. Zij pleiten voor praktische oplossingen zoals het ruimen van grachten en het werken met stuwen om het water gericht en gecontroleerd te sturen. De landbouwers hebben jarenlange ervaring met waterbeheer en zij vrezen dat deze kennis verloren gaat als de bedrijven verdwijnen. Vanuit het beleid en de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) wordt echter ingezet op maximale vernatting om de verdroging van de natuur tegen te gaan via de Blue Deal. Wat voor de biodiversiteit een zegen is, kan voor de landbouwer een financiële catastrofe betekenen wanneer akkers onbruikbaar worden door een te hoog waterpeil. Betrek ons volwaardig bij het waterbeheer en kies voor oplossingen die zowel natuur als landbouw ten goede komen, vult Vandeweyer aan. De meest prangende politieke discussie draait om de erkenning van het Grenspark Kalmthoutse Heide als officieel Nationaal Park. In dit verhitte debat werpt natuurvereniging GroenRand zich op als een cruciale factor voor verzoening.

GroenRand bekijkt natuur steeds vanuit een breed landschappelijk perspectief en benadrukt dat landbouw een onmisbare partner is in een robuust landschap. Zij nemen de bezorgdheden van de boeren over rechtszekerheid en waterbeheer dan ook uiterst serieus. Volgens GroenRand is de huidige polarisatie deels te wijten aan de politiek. Zij omschreven de besluitvorming rond de Nationale Parken als aangebrand omdat het wettelijke kader, het Parkendecreet, veel te laat kwam. Terwijl de parken al werden geselecteerd, waren de juridische spelregels nog niet definitief. Dit gebrek aan een tijdig kader creëerde onnodige onwil bij lokale besturen en gaf ruimte aan de onzekerheid waar landbouworganisaties tegen ageren. GroenRand stelt dat natuurverweving enkel kan slagen als boeren volwaardig worden betrokken en hun jarenlange ervaring met het landschap wordt erkend in plaats van genegeerd.

Hoewel de boeren vrezen dat de titel Nationaal Park natuurverenigingen meer munitie geeft om vergunningen aan te vechten, wijzen juridisch experts, beleidsmakers en het Grondwettelijk Hof erop dat deze vrees juridisch ongegrond is. De instrumenten om vergunningen te betwisten bestaan vandaag al via de Europese Habitatrichtlijn en het Stikstofdecreet. Deze wetten staan los van het parkstatuut. Het Hof oordeelde in 2024 en 2025 dat de erkenning op zich geen directe nieuwe nadelen of juridische lasten voor de landbouw creëert. Een rechter baseert zijn vonnis op de feitelijke staat van de natuur en de geldende wetgeving, niet op een label. Het Hof heeft immers duidelijk gesteld dat de titel geen beleidsmatig gewenste ontwikkeling is die landbouw mag uitsluiten. Het is cruciaal om te erkennen dat de huidige juridische barrières voor boeren voortkomen uit bestaande milieuwetten en niet uit het parkstatuut zelf. Zonder de juiste informatie zal de polarisatie enkel verhogen en daarom is deze feitelijke nuancering essentieel.
Landelijke Toekomst geeft tevens aan dat er ook enorme ruimtelijke druk komt uit de havenregio die als een pletwals over het platteland duwt. De plannen rond de NX-verbinding in Stabroek baren grote zorgen omdat deze weg een negatief effect dreigt te hebben op natuur en open ruimte door versnippering.

Wat betreft de zogenaamde Klimaatgordel rond de haven is de situatie eveneens genuanceerder dan vaak wordt voorgesteld. In tegenstelling tot de perceptie dat er nieuwe landbouwgrond wordt opgeëist, gaat het hier om gronden die al decennia als bufferzone of reservegebied op de plannen staan. De landbouwers bewerken deze percelen vaak al generaties via tijdelijke pachtovereenkomsten. De effectieve realisatie van deze gordel betekent echter dat deze historische reservegebieden nu definitief aan het landbouwgebruik worden onttrokken. Deze gronden worden echter niet volgebouwd met industrie, maar krijgen een definitieve bestemming als natuurbuffer. Voor de lokale boer voelt dit als een zware slag. Of de grond nu naar een fabriek gaat of naar een nieuw bos, de beschikbare ruimte voor lokale voedselproductie krimpt feitelijk verder in een regio waar de ruimte al schaars is. De dag werd afgesloten op het melkveebedrijf van de familie Wouters-Verbreuken in Sterbos. Dit historische landgoed toont aan dat landbouw en natuur al generaties naast elkaar kunnen bestaan. Toch heerst ook hier grote onzekerheid. Het uitblijven van een duidelijk ruimtelijk uitvoeringsplan voor het bedrijf aan de bosrand maakt de toekomst onzeker. We pleiten daarom voor heldere ruimtelijke kaders zodat landbouw en natuur structureel kunnen samengaan, zegt Vandeweyer. Het menselijke aspect van dit verhaal mag niet worden onderschat. De constante onzekerheid vreet aan het mentale welzijn van de landbouwgezinnen. In Vlaanderen heeft minder dan 15% van de landbouwers boven de 50 jaar een opvolger klaarstaan. Jongeren durven de miljoeneninvesteringen niet meer aan als het juridische kader elk moment kan kantelen. Het werkbezoek van Jinnih Beels was een belangrijke eerste kennismaking en de gedeputeerde toonde zich bereid om de contactlijnen kort te houden en mee te denken over oplossingen.

Besluit: Een Pleidooi voor Dialoog en Bemiddeling
GroenRand benadrukt in dit dossier dat zij absoluut geen polarisatie willen met de boeren. Om de huidige verharding te doorbreken, is het echter noodzakelijk om te erkennen dat natuurbeleid nooit los kan staan van het verdienmodel van de landbouwer. Dit betekent dat we moeten inzien dat een boerderij geen museum is maar een economische motor. Wanneer natuurdoelstellingen leiden tot lagere opbrengsten, hogere kosten of het onbruikbaar worden van gronden, wordt de boer in zijn voortbestaan geraakt. Polarisatie ontstaat precies op dat punt. Waar ecologische ambities de financiële draagkracht van een gezinsbedrijf ondermijnen, slaat de dialoog onvermijdelijk om in een overlevingsgevecht. Een duurzaam natuurbeleid moet daarom gepaard gaan met eerlijke vergoedingen en nieuwe verdienmodellen voor de boer, zodat natuurbeheer een rendabel onderdeel van de bedrijfsvoering kan worden in plaats van een bedreiging.
Om dit gesprek weer op gang te brengen, stelde GroenRand de aanstelling van een bemiddelaar voor, zodat alle partijen opnieuw naar elkaars argumentaties kunnen luisteren zonder direct in de verdediging te schieten. In een tijd waarin de samenleving steeds sneller lijkt te draaien en meningen vaak lijnrecht tegenover elkaar staan, is het gebrek aan bemiddeling, luisterbereidheid en dialoog een zorgwekkende ontwikkeling. Dit is essentieel omdat deze drie elementen samen het sociale cement vormen dat een gemeenschap bij elkaar houdt. Zonder dit cement brokkelt het onderlinge vertrouwen af en ontstaat er een klimaat van polarisatie en verharding. Wanneer we stoppen met echt naar elkaar te luisteren — dat wil zeggen, luisteren om te begrijpen in plaats van te luisteren om te reageren — verliezen we de verbinding met de mens achter het standpunt. Hierdoor verdwijnen nuances en vervallen we in een schadelijk wij-zij-denken.
Bemiddeling speelt hierin een cruciale rol als brug. Het stelt ons in staat om conflicten niet als een strijd te zien die gewonnen moet worden, maar als een gezamenlijk probleem dat een gedragen oplossing vereist. Dit proces bevordert de eigen regie en zorgt voor duurzame relaties, omdat partijen zich erkend voelen in hun behoeften en emoties. Bovendien is oprechte luisterbereidheid de basis voor innovatie en democratie. Het stelt ons bloot aan perspectieven die onze eigen blik verruimen en voorkomt dat we vast komen te zitten in onze eigen informatiebubbels.
Uiteindelijk zorgt het herstellen van de dialoog voor een psychologisch veiligere omgeving waarin mensen zich durven uitspreken zonder angst voor directe veroordeling. Dit is cruciaal voor zowel het persoonlijke welzijn als de stabiliteit van de maatschappij als geheel. De huidige polarisatie wordt blijkbaar opgedrongen door andere instanties en vanuit politieke hoek, vaak gevoed door de angst om verkiezingszieltjes te verliezen. We moeten terug leren objectief te zijn en elkaar durven in de ogen te kijken. Eerlijk en oprecht, zonder achterkamertjespolitiek en verborgen agenda's. Alleen door echte dialoog en een gedeelde visie op het landschap kunnen landbouw en natuur zij aan zij de toekomst van de Noorderkempen vormgeven. Foto's: Facebookpagina Jinnih Beels