De Stem van de Klimaatgordel: GroenRand treedt in de voetsporen van 4500 jaar burgerrechten
De Wacht van de Afgevaardigden: Van Mesopotamië naar De Nieuwe Rand
Vanaf eind mei 2026 luidt de strategische koerswijziging van GroenRand een historisch kantelpunt in.
De vereniging transformeert van een organisatie die burgers informeert naar een onafhankelijke politieke toezichthouder.
In deze nieuwe rol ligt de focus volledig op de feitelijke realisatie van de klimaatgordel binnen het project De Nieuwe Rand.
Omdat de plannen na de vaststelling van het voorkeursbesluit door de Vlaamse Regering juridisch bindend zijn voor de inrichting op het terrein, zal GroenRand de voortgang nauwgezet opvolgen.
Indien uitvoeringsstappen of budgetten uitblijven, zal de organisatie via volksvertegenwoordigers in het Vlaams Parlement de minister interpelleren om actie af te dwingen.
Deze stap is de moderne vertaling van een meeslepend epos dat al rond 2500 v. Chr. ontkiemde in Mesopotamië, waar raden van ouderen de koning adviseerden bij oorlogsvoering.
In het Oude Griekenland (ca. 508 v. Chr.) bereikte deze inspraak een radicaal hoogtepunt via de directe democratie.
De Atheners vertrouwden verkiezingen niet, uit vrees dat rijke sprekers altijd zouden winnen.
Daarom ontwikkelden zij de Kleroterion, een marmeren loterijmachine. Het was een stenen plaat met tientallen smalle gleuven waarin burgers hun bronzen identificatiekaartjes schoven. Via een mechanisme met zwarte en witte ballen werden willekeurige burgers aangewezen voor de Raad van 500. Dit proces zorgde ervoor dat fraude technisch onmogelijk was. De macht lag letterlijk bij het volk.
De Romeinse Republiek bouwde hierop voort door vanaf 509 v. Chr. de volkstribunen te introduceren. Deze tribunen waren sacrosanct (heilig). Wie hen aanraakte, kon zonder proces gedood worden. Hun machtigste wapen was het vetorecht ("ik verbied"), waarmee ze senaatsbesluiten blokkeerden. Hun voordeur moest dag en nacht openstaan zodat burgers op elk moment fysieke bescherming konden zoeken. Hervormers zoals de broers Tiberius en Gaius Gracchus gebruikten dit ambt om land terug te geven aan de armen, een strijd die zij met hun leven bekochten. Tiberius werd zelfs met houten banken doodgeslagen door senatoren tijdens een volksvergadering.
Tijdens de Middeleeuwen ontstonden unieke vormen van vertegenwoordiging, zoals de IJslandse Althing (930 n. Chr.), waar de 'Wetspreker' wetten vanaf de 'Wetrots' opzegde. In onze regio dwongen de steden in 1356 de Blijde Inkomst af van de hertog van Brabant, inclusief een ongehoorzaamheidsclausule: als de vorst rechten schond, mochten vertegenwoordigers de gehoorzaamheid opzeggen. Dit werd versterkt door de macht van de portemonnee, wat leidde tot de Magna Carta (1215) en het eerste Engelse parlement (1265). Ook de Irokezen in Noord-Amerika ontwikkelden een systeem van afgevaardigden dat later als inspiratie diende voor de Amerikaanse grondwet. De moderne tijd brak definitief aan met de kreet "No taxation without representation" uit de Boston Tea Party (1773). Tijdens de Franse Revolutie (1789) eisten vertegenwoordigers een grondwet gebaseerd op de Trias Politica van Montesquieu.
In 1848 herschreef Johan Rudolph Thorbecke de Nederlandse grondwet, waarbij de koning uit angst voor revolutie "in één nacht van conservatief naar liberaal" veranderde. In België werd na 1831 de overwinning van de volksvertegenwoordiging gevierd met de Congreskolom in Brussel. De koning werd 'gekortwiekt' via het tegentekenen: hij mag geen enkele wet ondertekenen zonder goedkeuring van een minister. Om hun onafhankelijkheid te garanderen, werd de parlementaire onverantwoordelijkheid ingevoerd: een vertegenwoordiger kan nooit vervolgd worden voor de mening die hij in het halfrond uit. Toch bleef politiek lang een hobby voor rijken omdat vertegenwoordigers aanvankelijk geen loon kregen, een bewuste barrière om de gewone man uit het parlement te houden. Pas in 1893 kwam er een vergoeding en volgde de strijd voor inclusie door pioniers als Isabelle Gatti de Gamond. Hoewel Lucie Dejardin in 1921 als eerste vrouw in de Kamer werd verkozen, volgde het algemeen vrouwenkiesrecht pas in 1948. Vandaag is de volksvertegenwoordiger een professionele controleur met de macht van een onderzoeksrechter. Via een parlementaire onderzoekscommissie, zoals de Dutroux-commissie, kunnen zij getuigen onder ede horen en de diepste geheimen van de regering blootleggen. Ook de onverenigbaarheid is nu strikt: een vertegenwoordiger mag geen andere ambten bekleden die zijn onafhankelijkheid in gevaar brengen.
De volksvertegenwoordiger is al millennia de enige echte buffer tussen de burger en de absolute macht Wat begon als een bescheiden adviesraad voor koningen, groeide uit tot de hoeksteen van onze moderne democratie. Het is een geschiedenis van heilige vetorechten, vernuftige machines en een voortdurende strijd om werkelijke inspraak. Vandaag is de volksvertegenwoordiger een professional met machtige middelen, zoals de onderzoekscommissie. Maar de individuele vrijheid van de politicus wordt nu vaak beperkt door de partijdiscipline. Waar de Romeinse tribuun nog handelde uit eigen sacrosancte macht, volgt de hedendaagse politicus vaak de fractielijn.
Hierdoor zien we een fascinerende terugkeer naar directe burgerinspraak. Burgerbewegingen zoals GroenRand vullen vandaag het gat dat de officiële politiek soms laat vallen. Net zoals de middeleeuwse steden hun rechten opeisten bij de hertog, dwingen organisaties als GroenRand de overheid tot ecologische rechtvaardigheid en transparantie. Ze vechten niet meer voor de "macht van de portemonnee", maar voor de "macht van de expertise". In zekere zin zijn zij de moderne erfgenamen van de Romeinse tribuun: gewapend met dossierkennis in plaats van onschendbaarheid, fungeren zij als de nieuwe waakhonden van het publieke belang. De democratie is daarmee niet langer een systeem dat zich enkel in het parlement afspeelt. Het is een levend proces van voortdurende burgerlijke waakzaamheid geworden.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten