GroenRand: Bouwen aan robuuste Landschappen en de groenblauwe verbindingen van de Voorkempen
In het hart van de provincie Antwerpen speelt zich een boeiend schouwspel af.
Al eeuwenlang wordt de regio van de Voorkempen gekenmerkt door een fascinerend spanningsveld tussen het landelijke leven en de stedelijke dynamiek.
Vlak bij de stad en de haven vinden we een sterk verstedelijkte, versnipperde zone die toch nog opmerkelijke park- en natuurgebieden herbergt. In de tweede gordel rond de stad, het kerngebied van GroenRand, ontvouwt zich een rijker landschap: een bosrijke zone vol park- en kasteeldomeinen, woonparken met typerend houtig erfgoed en indrukwekkend militair erfgoed.
Hier vloeien open landbouwgebieden, uitgestrekte heide en beekvalleien in elkaar over, met de Antitankgracht als de grote, dragende structuur die alles verbindt.
De afgelopen tien jaar is de visie op dit landschap fundamenteel geëvolueerd.
Waar voorheen de focus lag op kleine, verspreide acties, streeft GroenRand nu naar een clustering van gebieden tot grote aaneengesloten gehelen. Deze geïntegreerde, gebiedsgerichte aanpak is een noodzaak om landschappen ‘robuust’ te maken, bestand tegen de klimaatverandering.
Een robuust landschap biedt een ecologisch evenwicht waarin natuurlijke processen de hoofdrol spelen bij CO2-opslag en waterbuffering.
Maar robuustheid gaat ook over mensen. GroenRand gelooft dat enkel een integrale aanpak zorgt voor een duurzame open ruimte waar mensen zich werkelijk mee verbonden voelen.
Deze verbondenheid wordt gevoed vanuit een werking ‘van onderuit’, waarbij inwoners de streekidentiteit van de Voorkempen beleven en zich eigenaar voelen van hun landschap.
Deze strategie vertaalt zich in het herstel van fijnmazige groenblauwe verbindingen en het tegengaan van versnippering.
GroenRand zet in op functionele ecologische netwerken tussen natuurkernen, met een bijzondere focus op de beek- en valleisystemen die de Antitankgracht kruisen.
Deze worden uitgebouwd als klimaatbuffers tegen verdroging, overstromingen en erosie.
Hierbij wordt nauw samengewerkt met lokale besturen, particulieren en beheerders om natuurdoelen te behalen via soortbescherming en habitatherstel binnen de Speciale Beschermingszones (SBZ) van het Natura 2000-netwerk.
Iconische gebieden zoals de Kalmthoutse Heide, onderdeel van Grenspark De Zoom, en de militaire domeinen van het Klein en Groot Schietveld vormen hierbij cruciale schakels voor zeldzame soorten zoals de boomleeuwerik, de gladde slang, het heideblauwtje en de adder.
De realisatie van een robuuste natuurverbinding tussen het Groot en Klein Schietveld is voor GroenRand uitgegroeid tot een cruciaal dossier, dat zij beschouwen als de lakmoesproef voor het volledige Vlaamse natuurbeleid.
De kern van hun streven is de uitvoering van de zogenaamde "Hesselteer-verbinding".
GroenRand eist dat dit knelpunt met absolute prioriteit wordt opgenomen in het VAPEO (Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering). Voor de vereniging is één volwaardige verbinding het absolute minimum om de genetische uitwisseling tussen populaties te garanderen en de biodiversiteit in deze uitgestrekte heidegebieden te herstellen.
In dit dossier staat GroenRand echter lijnrecht tegenover de huidige politieke houding.
Waar de vereniging aandringt op onmiddellijke actie en transparante investeringen, hanteert het beleid een voorzichtig pad waarin de nadruk ligt op de balans met economische landbouwbelangen.
GroenRand bekritiseert deze houding scherp en stelt dat het leidt tot een structureel gebrek aan concrete budgetten voor ontsnippering, wat zij ervaren als een vorm van "wetenschapsontkenning": studies zoals de Hesselteer-studie worden wel erkend, maar de uitvoering ervan wordt telkens uitgesteld.
Deze blokkade heeft grote gevolgen voor de gehele regio.
Zonder middelen voor het VAPEO-programma blijven ook de ambities voor de Antitankgracht gehypothekeerd.
Deze historische linie loopt door zeven gemeenten van Stabroek tot Ranst en fungeert als een ecologische ruggengraat, maar wordt op tal van plaatsen doorsneden door drukke gewestwegen.
Zonder overheidsmiddelen voor faunapassages blijven deze wegen dodelijke barrières, waardoor de Antitankgracht haar rol als "natuursnelweg" niet kan vervullen voor de meer dan 4.000 vleermuizen (waaronder de meervleermuis en franjestaart), amfibieën zoals de kamsalamander, heikikker en poelkikker, vissen zoals de kleine modderkruiper, en migrerende zoogdieren zoals herten, eekhoorns, vossen, de otter, de boommarter en de bever.
Om deze blokkade te doorbreken voert GroenRand een actieve lobbycampagne via het Vlaams Parlement en het project "Greenconnect".
De naam van dit project zegt het zelf: het connecteren van groene gebieden tot grote gehelen.
Hierbij staan ontsnippering en het creëren van houtkanten als verbindende elementen centraal om de overheid te dwingen tot kleur bekennen over het investeringsprogramma voor 2025-2030.
Verder naar het oosten, in de valleien van de Tappelbeek en de Groot Schijn, toont het Vliegveld van Malle gelukkig dat herstel wél mogelijk is. In het kader van de Vlaamse Blue Deal wordt daar 80.000 m² asfalt verwijderd en worden vijftien militaire gebouwen gesloopt.
De centrale Zalfense Heide ontwikkelt zich daar als een essentieel mozaïeklandschap, waarbij nieuwe houtkanten veilige corridors vormen tussen bosgebieden zoals Blommerschot en het Zoerselbos.
Deze integrale aanpak moet op termijn leiden tot een naadloos geheel, waarbij zelfs barrières zoals de E34 in de toekomst via een ecoduct ter hoogte van de Delfte Beek overbrugd kunnen worden om een directe verbinding met de Lovenhoek te realiseren.
Zo stimuleert GroenRand de uitvoering van soortbeschermingsprogramma’s voor de vleermuizen, kamsalamander, heikikker, poelkikker, heivlinder, otter en bever, en bouwt zij onvermoeibaar aan een veerkrachtige en verbonden Voorkempen voor mens en natuur.
Foto's: Mark Mertens
