De onzichtbare reuzen: hoe GroenRand en de herder de sleutel vormen tot mondiaal en lokaal klimaatbeheer
Wanneer we dromen over het redden van de planeet, dwalen onze gedachten bijna automatisch af naar de dampende regenwouden van de Amazone.
We zien die diepgroene wouden als de enige echte longen van de aarde.
Die beelden domineren ons groene geweten, maar ondertussen wandelen we letterlijk over een onzichtbare reus heen die minstens zo hard voor ons werkt.
We hebben het over de graslanden. Van de goudgele savannes in Afrika en de eindeloze steppen van Centraal-Azië tot de prairies en onze eigen lokale heidegebieden.
Graslanden beslaan meer dan 54% van het landoppervlak op aarde. Ze vormen een vitale natuurlijke verdedigingslinie die meer dan 30% van alle koolstof op land opslaat.
Daarmee zijn ze een van de machtigste wapens die we hebben tegen de opwarming van de aarde en het massale verlies aan biodiversiteit.
De echte rijkdom van zo’n grasland zie je niet meteen, want die zit diep verscholen onder de zoden.
Waar een bos pronkt met dikke stammen en weelderige bladeren, zit de kracht van graslanden in de grond. Ze leggen hun koolstofvoorraad vast in complexe wortelstelsels die metersdiep de aarde in gaan.
Dat heeft een enorm voordeel in een wereld die steeds vaker geteisterd wordt door branden.
Als een bos in vlammen opgaat, ontsnapt de opgeslagen koolstof direct als CO2 naar de atmosfeer.
Maar als een grasland brandt, blijft de schat veilig ondergronds bewaard in de wortels en de aarde.
Die wortels werken bovendien als een gigantische spons die water vasthoudt bij hoosbuien en de bodem beschermt tegen erosie.
De bodem van een gezond grasland kan zelfs schadelijke gassen zoals methaan en lachgas opzuigen.
Dat maakt deze gebieden tot een van de meest stabiele en betrouwbare natuurlijke bondgenoten die we hebben.
Toch is zo’n ecosysteem geen museum waar je een hek omheen kunt zetten.
Graslanden hebben namelijk een architect nodig om gezond te blijven.
Die rol wordt al duizenden jaren vervuld door herders. Wereldwijd zijn er tussen de 200 en 500 miljoen rondtrekkende veehouders die met hun kuddes de seizoenen volgen.
In gebieden waar de grond te arm is voor een akker, zijn zij de enigen die van schrale natuur hoogwaardig voedsel kunnen maken zonder de bronnen uit te putten.
Hun manier van werken, ook wel transhumance genoemd, is een verfijnd systeem van landbeheer.
De hoeven van het vee stampen de harde bodemkorst open zodat regenwater beter infiltreert, terwijl hun mest een gratis vitaminenkuur is voor de aarde.
Als deze herders de ruimte krijgen om te trekken, herstelt de natuur zich in een razend tempo.
Het is een prachtig voorbeeld van hoe mens en dier de planeet juist kunnen helpen in plaats van uitputten.
Helaas is deze onzichtbare reus in gevaar. Bijna de helft van alle weidelanden ter wereld is aangetast door niet-duurzame landbouw, industriële expansie en klimaatverandering.
Gemeenschappen van herders worden steeds vaker van hun land verdreven door grote bedrijven of overheden die willen dat ze zich permanent vestigen.
Dat breekt de eeuwenoude routes af en put de bodem uit.
Om dit tij te keren, hebben de Verenigde Naties 2026 uitgeroepen tot het Internationale Jaar van Weidelanden en Pastoralisten (IYRP). Het is een cruciaal moment om de rechten van deze herders eindelijk te erkennen en te investeren in oplossingen die door de gemeenschap zelf worden geleid.
Een centrale pijler in deze beweging is de One Health-benadering van VSF International. Dit concept erkent dat de gezondheid van mensen, dieren en het milieu onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Investeren in One Health-diensten zorgt voor veerkrachtige kuddes en gezonde ecosystemen, wat essentieel is voor zowel de herders als de mondiale stabiliteit.
Dit mondiale verhaal vindt een directe en tastbare weerklank in onze eigen regio, de Voorkempen en de grensstreek met Nederland.
We zien die diepgroene wouden als de enige echte longen van de aarde.
Die beelden domineren ons groene geweten, maar ondertussen wandelen we letterlijk over een onzichtbare reus heen die minstens zo hard voor ons werkt.
We hebben het over de graslanden. Van de goudgele savannes in Afrika en de eindeloze steppen van Centraal-Azië tot de prairies en onze eigen lokale heidegebieden.
Graslanden beslaan meer dan 54% van het landoppervlak op aarde. Ze vormen een vitale natuurlijke verdedigingslinie die meer dan 30% van alle koolstof op land opslaat.
Daarmee zijn ze een van de machtigste wapens die we hebben tegen de opwarming van de aarde en het massale verlies aan biodiversiteit.
De echte rijkdom van zo’n grasland zie je niet meteen, want die zit diep verscholen onder de zoden.
Waar een bos pronkt met dikke stammen en weelderige bladeren, zit de kracht van graslanden in de grond. Ze leggen hun koolstofvoorraad vast in complexe wortelstelsels die metersdiep de aarde in gaan.
Dat heeft een enorm voordeel in een wereld die steeds vaker geteisterd wordt door branden.
Als een bos in vlammen opgaat, ontsnapt de opgeslagen koolstof direct als CO2 naar de atmosfeer.
Maar als een grasland brandt, blijft de schat veilig ondergronds bewaard in de wortels en de aarde.
Die wortels werken bovendien als een gigantische spons die water vasthoudt bij hoosbuien en de bodem beschermt tegen erosie.
De bodem van een gezond grasland kan zelfs schadelijke gassen zoals methaan en lachgas opzuigen.
Dat maakt deze gebieden tot een van de meest stabiele en betrouwbare natuurlijke bondgenoten die we hebben.
Toch is zo’n ecosysteem geen museum waar je een hek omheen kunt zetten.
Graslanden hebben namelijk een architect nodig om gezond te blijven.
In gebieden waar de grond te arm is voor een akker, zijn zij de enigen die van schrale natuur hoogwaardig voedsel kunnen maken zonder de bronnen uit te putten.
Hun manier van werken, ook wel transhumance genoemd, is een verfijnd systeem van landbeheer.
De hoeven van het vee stampen de harde bodemkorst open zodat regenwater beter infiltreert, terwijl hun mest een gratis vitaminenkuur is voor de aarde.
Als deze herders de ruimte krijgen om te trekken, herstelt de natuur zich in een razend tempo.
Het is een prachtig voorbeeld van hoe mens en dier de planeet juist kunnen helpen in plaats van uitputten.
Helaas is deze onzichtbare reus in gevaar. Bijna de helft van alle weidelanden ter wereld is aangetast door niet-duurzame landbouw, industriële expansie en klimaatverandering.
Gemeenschappen van herders worden steeds vaker van hun land verdreven door grote bedrijven of overheden die willen dat ze zich permanent vestigen.
Dat breekt de eeuwenoude routes af en put de bodem uit.
Om dit tij te keren, hebben de Verenigde Naties 2026 uitgeroepen tot het Internationale Jaar van Weidelanden en Pastoralisten (IYRP). Het is een cruciaal moment om de rechten van deze herders eindelijk te erkennen en te investeren in oplossingen die door de gemeenschap zelf worden geleid.
Een centrale pijler in deze beweging is de One Health-benadering van VSF International. Dit concept erkent dat de gezondheid van mensen, dieren en het milieu onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. Investeren in One Health-diensten zorgt voor veerkrachtige kuddes en gezonde ecosystemen, wat essentieel is voor zowel de herders als de mondiale stabiliteit.
Dit mondiale verhaal vindt een directe en tastbare weerklank in onze eigen regio, de Voorkempen en de grensstreek met Nederland.
In de erfgoedcampagne Verhalen van Heide & Verre staat schaapsherder Frank de Roover centraal als een absolute sleutelfiguur die de basis legde voor het moderne natuurbeheer in het Grenspark Kalmthoutse Heide.
Als pionier-herder volgde hij in de vroege jaren '70 een specifieke opleiding op de Veluwe om het ambacht onder de knie te krijgen, waarna hij van 1972 tot 1977 als allereerste de kudde hoedde om de vergrassing van het gebied tegen te gaan.
Zijn verhaal draait niet alleen om het werk, maar vooral om zijn diepe band met de serene stilte en de spirituele eenzaamheid van de heide.
In de bijbehorende campagnevideo, gerealiseerd door Jasper Dufraing, zie je een ontroerende ontmoeting tussen Frank en de huidige generatie herders van De Hoeder, waarbij het stokje symbolisch wordt overgedragen.
Na zijn jaren op de heide bouwde Frank een diverse carrière op.
Hij werkte decennialang in de jeugdzorg, waar hij jarenlang collega is geweest van Dirk Weyler, de drijvende kracht achter GroenRand. Beiden brachten hun ervaring in het begeleiden van kwetsbare mensen samen in een sector die, net als de natuur, draait om zorg, geduld en een scherpe observatie van groepsdynamiek.
Frank ontwikkelde zich daarnaast tot een gewaardeerd auteur en expert in textielerfgoed.
Zijn unieke getuigenis, die de brug slaat tussen historisch beheer en de huidige biodiversiteit, is uitgebreid te beluisteren in de eerste aflevering van de podcastreeks op Spotify.
Vandaag zetten Bert Plasmans en Yuna Himschoot van De Hoeder in Stabroek dat levenswerk voort.
Zij gebruiken robuuste kuddes zoals het Kempens schaap en het Vlaams Kuddeschaap om de Kalmthoutse Heide en de omliggende Schietvelden te herstellen.
Deze rassen zijn door de eeuwen heen aangepast aan onze arme zandgronden. Het Kempens schaap is een sobere overlever die bloeit op een dieet van taaie grassen waar andere rassen zouden wegkwijnen.
Ze fungeren als natuurlijke chirurgen die precies die jonge boompjes en dominante grassen wegknabbelen die de unieke struikhei anders zouden verstikken.
Hun wol werkt als een taxi voor zaden van zeldzame planten en hun hoeven creëren warme plekjes waar adders en heidevlinders dankbaar gebruik van maken.
Deze ecologische aanpak wordt volop gesteund door GroenRand, omdat deze kuddes de onmisbare schakel zijn in het verbinden van onze versnipperde natuur via groene corridors en het beoogde Landschapspark De Voorkempen.
Het leven op de heide levert prachtige momenten op.
Denk aan een vroege ochtend waarbij de mist nog over de vennen hangt en een eigenwijze ram besluit dat het gras aan de overkant van een beekje sappiger is.
Met één sprong is hij weg, gevolgd door een dozijn twijfelende ooien.
Dan schittert de herder met een scherp fluitsignaal en zijn Bordercollie die in een sluiphouding de groep feilloos terugdrijft. Of die wandelaar die bezorgd vraagt of een schaap niet vastzit in een braamstruik.
De herder legt dan lachend uit dat het dier juist heel gericht de lekkerste blaadjes tussen de doorns uitkiest. Dat is precisiewerk waar geen machine tegenop kan.
Naast het werk op het terrein deelt De Hoeder de passie voor hun vak ook digitaal via sfeervolle beelden op hun website.
Deze lokale betrokkenheid versterkt het maatschappelijk draagvlak voor natuurbeheer in de gehele regio.
De strijd van lokale actoren zoals De Hoeder en GroenRand past perfect bij de internationale roep van VSF International en het VN-jaar 2026.
VSF International roept iedereen op: onderteken het manifest.
Voeg je stem toe aan de eis voor bescherming van graslanden, rechten op de mobiliteit van herders, door de gemeenschap geleide restauratie en One Health-diensten voor veerkrachtige kuddes.
Of het nu gaat om de savanne of de Kempense heide, de herder blijft de bewaker van ons klimaat.
De herder is geen figuur uit een stoffig geschiedenisboek, maar een broodnodige gids naar onze gezamenlijke toekomst.
Samen zorgen we dat de onzichtbare reuzen van onze aarde de bescherming krijgen die ze verdienen. Sign the Manifesto: https://campaign.vsf-international.org/pastoralism/
Verhalen van Heide & Verre: Frank de Roover
Geen opmerkingen:
Een reactie posten