Vreemde Eend in de Voorkempen: François Eennaes over de opmars van de hybride gans

Vreemde Eend in de Voorkempen: François Eennaes over de opmars van de hybride gans

Foto's - François Eennaes 

François Eennaes is een gepassioneerd natuurfotograaf met een bijzondere voorliefde voor de verborgen hoekjes van de Voorkempen.

Hij brengt honderden uren door in het veld, vaak onzichtbaar verscholen in het struikgewas, om de dynamiek van de lokale fauna vast te leggen.

Met zijn scherpe oog voor detail en zijn geduldige aanpak weet hij fenomenen zoals de opkomst van de hybride gans niet alleen op beeld te vangen, maar ook te vertalen naar verhalen die de kijker dichter bij de natuur brengen.

In dit artikel neemt hij ons mee op sleeptouw door zijn lens.

Als natuurfotograaf hoef ik tegenwoordig niet eens zo lang meer op de loer te liggen tussen het dichte struikgewas van de Voorkempen om ze te zien.

Hoewel het voor een toevallige voorbijganger misschien een bijzonder gezicht is, zijn hybride ganzen in Vlaanderen inmiddels allesbehalve een zeldzaamheid.

In onze waterrijke gebieden en parken komen ze tegenwoordig op grote schaal voor.

Onlangs legde ik er weer een aantal vast op de gevoelige plaat.

Tussen de vertrouwde bende luidruchtige Grauwe ganzen en de chique Grote Canadese ganzen zag ik door mijn lens verschillende vogels die de wetten van de biologie aan hun laars leken te lappen.

Ze hadden de stoere bouw van een Canadees maar misten die typische strakke witte keelvlek.

Ze droegen het grijze verenpak van de Grauwe gans maar hadden een donkere en nogal mysterieuze snavel.
Ik wist meteen dat ik oog in oog stond met een hybride gans.

Het is een genetische cocktail die de gemoederen onder vogelaars flink bezighoudt.

In de serieuze wereld van de biologie worden soorten meestal netjes in hokjes gedeeld volgens hun geslacht.

De Grauwe gans (Anser anser) behoort tot de familie Anser en de Grote Canadese gans (Branta canadensis) bij de familie Branta.

In een ideale wereld zouden die twee groepen elkaar nauwelijks een blik waardig gunnen voor de liefde omdat hun wegen duizenden jaren geleden al zijn gescheiden.

Maar hier in onze Voorkempen vervagen die grenzen blijkbaar in sneltreinvaart.

Deze kruisingen ontstaan vaak heel natuurlijk doordat verschillende soorten ganzen in elkaars nabijheid broeden of overwinteren.
Terwijl ik daar onbeweeglijk zat te wachten tussen de takken, realiseerde ik me dat deze hybride een echt biologisch zoekplaatje is.

Het is een beetje de muildier-variant onder de vogels.

Maar waar muildieren meestal niet voor nageslacht kunnen zorgen, blijken deze ganzen in de praktijk vaak verrassend vitaal en soms zelfs vruchtbaar.

Dat zorgt voor een complexe genetische soep waarbij de nakomelingen weer gaan daten met de pure soorten.

Voor mij als fotograaf maakt dat de identificatie tot een soort biologisch zoekplaatje.

De vraag waarom we juist in de regio ten oosten van Antwerpen zoveel van deze mengelmoesjes zien, vindt zijn antwoord in ons landschap.
Gemeentes zoals Brecht, Wuustwezel, Schoten en Zoersel zijn met hun natte weilanden, kasteelparken en de Antitankgracht de ideale datingplekken voor een onverwachte romance.

De Grote Canadese gans kwam ooit als siervogel uit Noord-Amerika naar hier en hij voelt zich nu de koning van de kasteelvijvers zoals in het Park van Brasschaat.

De Grauwe gans is de nuchtere inwoner die liever op de open akkers van het Groot Schietveld rondhangt.
Wanneer de juiste partner van de eigen soort even niet te vinden is, kiest een eenzame gans blijkbaar bij gebrek aan beter voor een avontuurtje met de buren.

Dat gebeurt vaker wanneer de populatie van de Canadese gans onder druk staat door populatiebeheer.

Ook de invloed van ontsnapte parkganzen of tamme soepganzen speelt hierbij een grote rol.

Zij mengen zich namelijk heel gemakkelijk met de wilde populaties, wat resulteert in een breed scala aan kleurpatronen en formaten die ik dagelijks voor mijn lens krijg.

Om deze 'naamloze' ganzen in het veld te onderscheiden van hun ouders, let ik tijdens het fotograferen op een aantal specifieke kenmerken.
Waar de Grauwe gans een volledig oranje snavel en roze poten heeft, en de Canadese gans een gitzwarte snavel met een strakke witte keelvlek draagt, is de hybride een echte mengvorm.

Zijn snavel is vaak donker met een oranjeachtige gloed of vlek aan de punt.

De karakteristieke witte keelvlek van de Canadees is bij de hybride meestal veranderd in een vage, vuilwitte of gespikkelde vlek die minder scherp begrensd is.
Ook de poten vertonen een onbestemde kleur tussen vleeskleurig roze en zwartgrijs.
De jongen die hieruit voortkomen hebben vaak last van hybride groeikracht of 'heterosis'.

Ze zijn dikwijls groter, brutaler en fysiek sterker dan hun beide ouders.

Het zijn de onbetwiste superganzen van de polders.
Zelfs hun roep is een unieke mix van de diepe toeter van de Canadees en het schelle gegak van de Grauwe gans.

Een hees kabaal dat door de valleien van de Schijn en de Aa weerklinkt.

Op natuurplatformen zoals Waarnemingen.be worden deze vogels dan ook dagelijks gemeld door vogelaars.

Voor mij als fotograaf blijft het een boeiend visueel schouwspel, maar ik merk dat natuurbeheerders er met een kritischer oog naar kijken.
Hoewel deze ganzen biologisch gezien interessant zijn, maken ze het beheer van de natuur er niet makkelijker op.

Er is de reële vrees dat ze de genetische zuiverheid van onze wilde populaties beïnvloeden en bijdragen aan de algemene overlast van zomerganzen in de regio.

Volgens rapporten over invasieve ganzen dragen deze sterke kruisingen aanzienlijk bij aan de druk op onze eigen natuur.

Voor de wet vallen deze vogels vaak tussen wal en schip omdat ze geen officiële soort zijn.

Hierdoor bevinden ze zich in een juridisch grijs gebied wat betreft bescherming.

De volgende keer dat u langs de Antitankgracht wandelt of de velden van de Heide in Brasschaat overschouwt, hoeft u dus niet ver te zoeken.
Kijk maar eens goed naar de eerste de beste groep ganzen die u tegenkomt.

De kans is groot dat u een van mijn fotomodellen ziet als stille getuige van een onverwachte ontmoeting in de natuur.

Het herinnert ons eraan dat de natuur in de Voorkempen zich nu eenmaal niet altijd in de hokjes laat duwen die wij voor haar hebben bedacht.