De Natuurgeheimen en de vogel-encyclopedie van Frank Vermeiren in de Voorkempen

De natuurgeheimen en de vogelencyclopedie van Frank Vermeiren in de Voorkempen

Door de lens van Frank Vermeiren van A tot Z

Het is weer tijd om de veters strak te trekken en de verrekijker af te stoffen, want Frank Vermeiren duikt voor GroenRand opnieuw het struikgewas in voor zijn indrukwekkende vogel-encyclopedie.
In deze reeks ontsluit deze gepassioneerde reporter uit Brecht de natuurpracht van de Voorkempen, waarbij hij de 'groene ruggengraat' van de regio — de Antitankgracht — als vast decor gebruikt.
Zijn werk kenmerkt zich door een diepe verwondering en het vermogen om de kijker mee te nemen in de 'verborgen soaps' van de vogelwereld.

Zo bracht hij reeds indrukwekkende portretten van de havik, de blauwborst en de grote zilverreiger, die hij treffend de 'Witte Ridder van de Voorkempen' noemde.
Frank documenteert niet alleen zeldzame soorten zoals de ijsvogel of de nachtegaal in het Viersels Gebroek, maar schenkt ook aandacht aan de vliegende architecten zoals de huis- en boerenzwaluw en de acrobatische kievit.
In deze aflevering is Frank bij de letter ‘k’ aangekomen, de kleine karekiet, een bewoner van de GroenRand regio die je vooral moet zoeken in de specifieke rietmoerassen en beekvalleien.

Hoewel deze vogel in heel Vlaanderen voorkomt, vindt hij in natuurgebieden zoals De Pont in Schilde of langs de oevers van het Schijn het ideale biotoop om te broeden.
De kleine karekiet is een echte zomergast en een wonderbaarlijke lange-afstandstrekker die pas in de loop van april vanuit Afrika naar onze streken terugkeert en hier blijft tot ongeveer oktober.
Hij overwintert in de verre moerassen van Afrika en legt jaarlijks duizenden kilometers af om precies in dezelfde rietkraag in de Voorkempen uit te komen.
Je herkent zijn aanwezigheid vaak sneller met je oren dan met je ogen, vanuit de dichte rietkragen laat hij zijn karakteristieke, ritmische en krakende zang horen.
Zijn zang wordt echter regelmatig verward met die van de bosrietzanger, een vogel die uiterlijk ook zeer sterk op hem lijkt.

De kleine karekiet is een typisch onopvallend vogeltje, hij is egaal gelig bruin van boven en vuilwit van onderen, verder heeft hij eigenlijk geen expliciete uiterlijke kenmerken.
Een relatief lange snavel is echter een belangrijke hulp voor Frank om hem te onderscheiden van de zeer gelijkende bosrietzanger tijdens het filmen.
Er is geen enkel visueel verschil tussen het mannetje en het vrouwtje, wat hun verborgen leven tussen de stengels nog mysterieuzer maakt voor de toeschouwer.
De kleine karekiet voedt zich voornamelijk met insecten zoals muggen, vliegen en kevers, die hij met uiterste precisie tussen de vegetatie vandaan pikt.
Ook spinnen en larven staan op het dagelijkse menu, en in de nazomer eet hij soms kleine bessen om extra energie op te slaan voor de grote trek.
Hij foerageert onvermoeibaar tussen het riet, waar hij behendig prooien vangt die zich op de bladeren en de verticale stengels bevinden.
De broedtijd van deze rietbewoner loopt van mei tot juli, een periode van intense activiteit in de beekvalleien van de Voorkempen.

Het vrouwtje bouwt een kunstig, komvormig nest dat ze met spinrag en plantenresten stevig vastmaakt tussen meerdere verticale rietstengels.
Ze legt meestal 3 tot 5 eieren, die gedurende ongeveer twee weken door de ouders worden bebroed in hun diepe, veilige wieg boven het water.
Zodra de jongen uitkomen, voeren beide ouders hen onophoudelijk, totdat de jongen na ongeveer 10 tot 12 dagen het nest al verlaten.
Opmerkelijk is dat deze jonge karekieten het nest al verlaten nog voordat ze eigenlijk goed kunnen vliegen, ze klauteren dan als kleine acrobaten door de stengels.
De kleine karekiet is echter ook de belangrijkste gastouder voor de koekoek, die haar eieren heimelijk in de karekietennesten legt.
Als pleegouder brengt de karekiet het koekoeksjong groot, vaak ten koste van de eigen eieren of jongen die door de indringer uit het nest worden gewerkt.
Ondanks deze natuurlijke strijd keren de volwassen vogels vaak trouw terug naar exact hetzelfde broedgebied waar ze het jaar ervoor succesvol waren.
Omdat hij zijn nest zo specifiek tussen stengels vlecht, is hij voor zijn overleving in de Voorkempen sterk afhankelijk van het behoud van overjaars riet langs vijvers en grachten.

De aanwezigheid van deze vogel is een graadmeter voor de kwaliteit van onze moerassen en de rust in de rietkragen.
Franks camera vangt echter meer dan alleen vogels, een van zijn meest unieke ontdekkingen was die van de mysterieuze zwarte ree in het Viersels Gebroek.
Dit dier, met de zeldzame genetische kleurafwijking melanisme, zorgde voor veel opwinding omdat het in de vrije natuur nauwelijks voorkomt.
Melanisme zorgt voor een overschot aan donker pigment, waardoor de ree een indrukwekkende, diepzwarte vacht krijgt in plaats van de gebruikelijke roodbruine kleur.

Waar de zwarte ree vroeger enkel op privé-landgoederen zoals het Hof van Boechout werd uitgezet voor de jacht, symboliseert zijn aanwezigheid vandaag de groeiende biodiversiteit.
Tegenwoordig wordt deze zwarte ree in de regio gezien als een icoon van de wilde natuur die zich herstelt en weer ruimte krijgt.
In de jachtwereld en bij natuurliefhebbers bestaat er een ongeschreven erecode, op een zwarte ree wordt nooit geschoten, het is een onaantastbaar symbool.
Zijn verschijning in de vroege ochtendnevel van het Gebroek is een moment van pure magie dat Frank met zijn lens voor altijd heeft vastgelegd.
Of het nu gaat om de 'ijdelheids-val' van de kauw of de verschijning van een zwarte ree, Frank Vermeiren weet de wilde natuur feilloos op beeld vast te leggen.
GroenRand deelt echter ook een dringende oproep, want door de mens verdwijnen de leefgebieden van vogels en andere dieren in een alarmerend tempo.

Er is steeds minder ruimte om rustig te broeden, te schuilen of simpelweg voldoende voedsel te vinden voor het nageslacht.
Wat er aan natuur overblijft in de Voorkempen raakt bovendien uitgeput door versnippering en de constante druk van de omliggende bebouwing.
De intensieve landbouw en de versnippering van het landschap zorgen ervoor dat de natuurlijke veerkracht van onze regio onder grote druk staat.
Maar GroenRand benadrukt dat het nog niet te laat is, samen kunnen we het tij keren door onze groene ruggengraat te versterken en rietmoerassen te herstellen.
Frank herinnert ons eraan dat we niet naar verre oorden hoeven te reizen om getuige te zijn van spectaculaire natuurverschijnselen zoals de trek van de karekiet of de zeldzame zwarte ree.
Een wandeling langs de Antitankgracht of een stil moment aan de rand van het Viersels Gebroek volstaat voor wie met open ogen kijkt.
Zijn werk is een ode aan de verwondering en een krachtige uitnodiging aan elke inwoner om de rijkdom van onze eigen streek te gaan ontdekken.
Frank blijft onvermoeibaar speuren, filmen en vertellen, want elke nieuwe opname is een essentieel puzzelstukje in zijn groeiende encyclopedie.

De kleine karekiet en de zwarte ree zijn slechts twee van de vele schatten die verborgen liggen in het struikgewas van de Voorkempen.
Elke keer als Frank zijn camera opstelt, onthult hij een wereld die voor de meeste voorbijgangers onzichtbaar blijft in de dagelijkse drukte.
Laten we koesteren wat we hebben en de vliegende architecten en mysterieuze bosbewoners de ruimte geven die ze zo hard nodig hebben om te overleven.
De passie van Frank Vermeiren en de inzet van GroenRand zijn de drijvende krachten achter het behoud van deze cruciale ecologische verbinding.
Zo blijft de Voorkempen een magische plek waar de kleine karekiet elk voorjaar zijn krakende lied kan aanheffen vanuit het oude riet.
Elke zin van dit verhaal getuigt van de noodzaak om onze natuur te koesteren, zodat ook toekomstige generaties de 'Witte Ridder' en de zwarte ree kunnen bewonderen.

Uiteindelijk leert Frank ons dat natuurbehoud begint bij echte verwondering, en die verwondering begint bij het leren kennen van de buren in onze eigen achtertuin.
Want alleen wat we kennen en waar we van houden, zullen we met passie blijven beschermen tegen de oprukkende verstedelijking.
Met elke stap die Frank in het Viersels Gebroek zet, groeit de hoop op een toekomst waarin natuur en mens in harmonie naast elkaar kunnen blijven bestaan.
De Antitankgracht fungeert hierbij als een reddingslijn voor talloze soorten die anders geen schijn van kans zouden maken in ons dichtbevolkte landschap.
Frank documenteert de kwetsbaarheid van dit evenwicht en spoort ons aan om de resterende groene snippers met zorg te beheren en waar mogelijk uit te breiden.
Door de verbondenheid van gebieden als De Pont, het Viersels Gebroek en de vallei van de Schijn te versterken, creëren we een robuust ecosysteem.

De kleine karekiet herinnert ons eraan dat kleine acties, zoals het laten staan van een pluk riet, een wereld van verschil maken voor een vermoeide reiziger uit Afrika.
Zo wordt zijn vogel-encyclopedie niet alleen een verzameling beelden, maar een krachtig manifest voor het behoud van de wilde Voorkempen.
Zolang Frank Vermeiren zijn veters blijft strikken, blijft de verborgen pracht van onze regio in het licht staan.

GroenRand luidt de noodklok: De stille dood van de Vlaamse graslandvlinder en de roep om een robuust natuurbeleid

GroenRand slaat alarm: De stille verdwijning van de Vlaamse graslandvlinder en de oproep voor een sterk natuurbeleid

De pen van Glenn - Foto's: Frank Vermeiren

De Vlaamse vlinder fladdert minder, al vormen de bosvlinders momenteel de enige gelukkige uitzondering op een verder gitzwarte regel voor onze biodiversiteit.
De Vlaamse dagvlinders zijn met steeds minder en dat is geen vaag onderbuikgevoel, maar een wetenschappelijke vaststelling van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO).

Het aantal dagvlinders in Vlaanderen is in een tijdspanne van slechts 35 jaar gemiddeld met maar liefst 38 procent achteruitgegaan, een cijfer dat de ernst van de situatie onderstreept.
Sinds 1991 worden de dagvlinders in ons gewest systematisch opgevolgd door getrainde specialisten die wekelijks op vaste vlinderroutes wandelen om elke soort nauwgezet te tellen.
Dankzij deze jarenlange monitoring weten we dat er sinds 1991 ongeveer 55 soorten dagvlinders zijn gespot in Vlaanderen, maar dat de populaties van de meeste soorten dramatisch krimpen.

De soorten die momenteel nog het meest gezien worden, zijn het bruin zandoogje, het klein koolwitje en het bont zandoogje, al zijn ook zij niet immuun voor de negatieve trends.

De algemene trendlijn van de INBO-grafieken wijst onverbiddelijk naar beneden, waarbij de conclusie luidt dat er veel meer soorten achteruitgaan dan dat er vooruitgaan.
Vooral de vlinders van de graslanden, met het oranje zandoogje als triest boegbeeld, hebben het vandaag de dag ongekend moeilijk om het hoofd boven water te houden.
Graslandvlinders gaan gemiddeld met maar liefst 58 procent achteruit, wat direct gelinkt kan worden aan het acute gebrek aan bloemrijke weiden in ons moderne landschap.
Vereniging GroenRand stelt onomwonden dat deze cijfers het faillissement markeren van het huidige ruimtelijke natuurbeleid en de falende bescherming van onze open ruimte.
Er zijn verschillende complexe verklaringen voor de sterke terugval van graslandsoorten, waarbij het oranje zandoogje inmiddels officieel de status precair heeft gekregen.

Het oranje zandoogje is de belangrijkste ambassadeur van de graslandcrisis, deze vlinder houdt enorm van bloemrijke randen en bramen, maar hij vindt die veilige plekken nauwelijks nog in ons landschap.

De kleine vos was vroeger een van onze meest vertrouwde tuingasten, maar hij is nu een groot zorgenkind door de snelle achteruitgang van de brandnetelkwaliteit waarop zijn rupsen leven.

Het groot dikkopje is een kleine en snelle vlinder van vochtige graslanden en bosranden, deze soort lijdt echter zwaar onder de voortdurende verdroging van zijn natuurlijke habitat.

Het koevinkje is direct herkenbaar aan de opvallende oogvlekken op de onderkant van de vleugels, deze soort verliest in een ijltempo terrein in onze open Vlaamse landschappen.

Het zwartsprietdikkopje is een onopvallende maar uiterst belangrijke graslandvlinder, hij is het directe slachtoffer van een te intensief maaibeheer in onze bermen en weiden.
Door de klimaatverstoring worden we geconfronteerd met weerextremen, variërend van verzengende droge periodes tot extreem natte jaren, zoals het recente jaar 2024.
Te droog weer betekent dat waardplanten verdorren en er geen nectar beschikbaar is, terwijl extreem nat weer de fragiele vlinders fysiek belet om te vliegen en zich voort te planten.
De hoge stikstofwaarden in onze bodem, gecombineerd met de klimaatopwarming, doen planten en grassen bovendien sneller en hoger en veel dichter groeien dan biologisch wenselijk is.
Hierdoor ontstaat een bizar en dodelijk contrast op de bodem, de eitjes onderaan de plant liggen constant in de schaduw en blijven daardoor veel te koel voor hun ontwikkeling.
Terwijl de rupsen en eitjes juist zonnewarmte nodig hebben om te groeien, zorgt de dichte en door stikstof gepushte vegetatie voor een koud en vochtig microklimaat onderaan de stengels.

Het microklimaat aan de voet van de plant wordt door deze overmatige groei net koeler, wat de natuurlijke levenscyclus van de rupsen fnuikt voordat ze ooit kunnen verpoppen.
Graslanden in Vlaanderen worden bovendien vaak veel te intensief en op verkeerde tijdstippen gemaaid, waardoor bloemen nooit de kans krijgen om tot bloei te komen.
Dit gebrek aan bloei betekent een directe uitholling van de voedselvoorraad, aangezien er nauwelijks nog nectar te vinden is in de strak getrokken groene woestijnen van ons platteland.
Onderzoekers en GroenRand vermoeden bovendien dat het grootschalige gebruik van pesticiden in de landbouw een veel grotere en destructievere rol speelt dan officieel wordt toegegeven.
Bij het besproeien van landbouwpercelen waaien deze giffen voor een aanzienlijk deel uit naar de aangrenzende bermen en natuurgebieden waar de laatste vlinders overleven.
Hoewel dit effect van pesticidendrift moeilijk met exacte cijfers te isoleren is, is de correlatie tussen intensieve teelt en het verdwijnen van vele soorten onmiskenbaar.
GroenRand pleit daarom hartstochtelijk voor een strengere handhaving van brede spuitvrije zones en een totale afbouw van schadelijke middelen in de nabijheid van kwetsbare natuur.
Gelukkig zijn er ook soorten die momenteel in de lift zitten, zoals de atalanta die een bekende trek- en standvlinder is en sterk profiteert van de zachtere winters en de opwarming.

Het bont zandoogje is de grote winnaar in onze bossen en schaduwrijke tuinen, deze soort houdt enorm van de beschutting en de luwte die de Vlaamse bomen hem bieden.

De citroenvlinder is een van de allereerste vlinders die we in het voorjaar zien vliegen, hij doet het uitstekend dankzij de veroudering en de toenemende variatie in onze bossen.
Deze bosvlinders doen het goed dankzij de beschutting en de toenemende structuurvariatie die we de laatste jaren in onze Vlaamse bossen zien ontstaan.
In de periode van 2000 tot 2017 namen zij sterk toe en de laatste jaren blijven deze populaties stabiel, mede omdat bossen relatief koele plekken blijven in een opwarmend klimaat.
Dit succes toont aan dat bossen fungeren als een natuurlijke vluchtheuvel, maar het maskeert de tragedie die zich afspeelt in de open en onbeschermde graslanden van Vlaanderen.

Het bruin zandoogje is de meest getelde vlinder van Vlaanderen, het is een taaie soort die voorlopig nog stabiel en wijdverspreid in het grasland te vinden is.

De dagpauwoog blijft met zijn prachtige blauwe ogen op de vleugels een stabiele verschijning in onze tuinen, hij houdt voorlopig dapper stand tegen de achteruitgang.

Het groot koolwitje en het klein koolwitje zijn algemene witte vlinders die we vaak in de moestuin zien, hun populaties blijven op dit moment gelukkig goed op peil.

Het klein geaderd witje is herkenbaar aan de groenachtige aders op de onderkant van de vleugels, hij is een vaste en stabiele gast in onze vochtigere natuurgebieden.

Het landkaartje is een bijzondere vlinder die in de lente oranje is en in de zomer zwart, hij houdt momenteel goed stand in onze bosranden en ruigtes.

Het oranjetipje is de echte voorbode van de lente, de mannetjes met hun felle oranje vleugeltips zijn een stabiel zicht in de vochtige Vlaamse weilanden.

Toch zijn er veel soorten waarvan de trend onzeker is, zoals het icarusblauwtje dat de bekendste van de kleine blauwe vlinders is maar vecht voor zijn toekomst in de schrale graslanden.

Het boomblauwtje vliegt vaak hoog rond struiken en bomen in onze tuinen, maar de data zijn momenteel nog onvoldoende om een duidelijke trend te kunnen trekken.

De gehakkelde aurelia lijkt met zijn grillig gevormde vleugels perfect op een dor blaadje, zijn status schommelt echter sterk van jaar op jaar.

De distelvlinder is een bekende wereldreiziger die helemaal uit Afrika komt vliegen, door de enorme schommelingen per jaar is een langetermijntrend heel moeilijk te bepalen.

Het hooibeestje is een kleine oranje vlinder die laag over het gras vliegt, zijn populatie lijkt kwetsbaar maar de trend is voorlopig nog niet hard te maken met cijfers.

De kleine vuurvlinder is een schitterende oranje-rode vlinder van de heide en de schrale gronden, hij vecht momenteel voor zijn plekje in een snel veranderend landschap.
GroenRand benadrukt dat al deze dagvlinders veel meer zijn dan een decoratief element, ze zijn de ultieme graadmeter voor de gezondheid van onze volledige natuurlijke omgeving.
Het voortdurend uitstellen van een effectief stikstofbeleid en het gebrek aan robuuste natuurverbindingen is volgens de vereniging een historische blunder die we ons niet kunnen veroorloven.
De extreme fragmentatie van ons landschap zorgt ervoor dat vlinderpopulaties opgesloten raken op kleine eilandjes natuur, zonder dat er nog enige genetische uitwisseling mogelijk is.
Wie een eigen tuin bezit, kan gelukkig wel een verschil maken door bewust te kiezen voor inheemse bloemen die gedurende het hele seizoen rijkelijk nectar bieden aan insecten.
Door extra aandacht te besteden aan een biodiverse omgeving en door hier en daar wat meer begroeiing wild te laten staan, creëer je een essentieel nectartankstation voor vlinders.

Alleen al om de kwaliteit van onze eigen menselijke leefomgeving te bewaken, is het van cruciaal belang om de vinger aan de pols te houden bij deze kwetsbare indicatoren.
Het natuurbeleid in Vlaanderen en Europa moet volgens GroenRand en de wetenschappelijke wereld veel sneller en fundamenteler worden bijgestuurd om de neerwaartse spiraal te stoppen.
Het succes van de bosvlinders is het tastbare bewijs dat gericht natuurherstel werkt, mits we de juiste keuzes durven maken voor het volledige landschap en niet enkel voor reservaten.

Zonder ingrijpend beleid zal de stilte in onze graslanden alleen maar verder toenemen, tot de laatste vlinder definitief uit onze velden en uit onze collectieve herinnering is weggefladderd.
De vereniging GroenRand roept de beleidsmakers dan ook op om onmiddellijk werk te maken van een integrale visie waarin landbouw en klimaat en biodiversiteit niet langer tegenover elkaar staan.
Elke dag dat we wachten met het aanpakken van de stikstofdepositie en de pesticidendrift, verliezen we onherroepelijk een stukje van ons Vlaamse natuurlijke erfgoed en de vlinders die daarbij horen.
Alleen met een drastische koerswijziging kunnen we ervoor zorgen dat toekomstige generaties ook nog kunnen genieten van de vele kleuren in een bloeiende en gezonde weide.

De overleving van onze dagvlinders hangt af van de bereidheid om het open landschap te transformeren van een kille productiemachine naar een levend en gezond ecosysteem.
Indien we niet onmiddellijk handelen, zullen de jaarlijkse tellingen op de vlinderroutes enkel nog het verslag zijn van een lang aangekondigd en pijnlijk uitsterven.
Het is tijd voor actie op de kabinetten en in de bermen, om de kleurenpracht van de Vlaamse vlinder voor de verre toekomst veilig te stellen.

Frank Vermeiren van GroenRand neemt je mee in de wondere wereld van de kauw: van penthouse-schoorstenen tot vogel-romantiek

Frank Vermeiren van GroenRand neemt je mee in de fascinerende wereld van de kauw: van luxe schoorsteen-penthouses tot romantiek in de vogelwereld

Frank Vermeiren van A tot Z

Stof die lenzen maar af en knoop je wandelschoenen stevig vast, want we trekken opnieuw het struikgewas in voor een ontmoeting die je hart gegarandeerd sneller doet slaan.
In zijn vogel-encyclopedie is reportagemaker Frank Vermeiren inmiddels aanbeland bij de letter ‘K’ van de kauw.
Geloof me, deze vogel is véél meer dan alleen een ‘kleine kraai’ of een ‘torenkraai’.
Het is een sociaal wonder en een meester-architect met een handleiding die verdacht veel op de onze lijkt.

De kauw is een rasechte vakman.
Hij besteedt enorm veel tijd en aandacht aan het bouwen van zijn nest.
Bij voorkeur kiest hij een goed beschutte plek zoals een boomholte, maar als het even kan, kiest hij voor de ‘penthouse’ onder de vogelverblijven: jouw schoorsteen.
Veilig, droog en lekker hoog.
Wist je trouwens dat de kauw niet de enige vogelsoort is die zijn toevlucht zoekt tot zo’n gemetselde kraamkamer?
Hij propt die pijp vakkundig vol met allerlei nestmateriaal tot het nest precies de gewenste grootte en (on)diepte heeft bereikt.
Niet zelden worden er kauwennesten van aanzienlijk formaat gevonden, soms tot wel twee meter hoog!

Omdat kauwen sociale dieren zijn die graag in elkaars buurt vertoeven, vormen onze huizen de ideale basis voor een bruisende community.
Het is lekker handig dat wij onze huizen zo dicht bij elkaar zetten.
Zo hebben de kauwen in geen tijd een gezellige buurt opgebouwd en hoeven ze niet ver te vliegen om de laatste roddels uit het dorp op te vangen.
Op daken of hoogspanningslijnen houden ze tegen de avond hun luidkeelse koffieklets, maar de rest van de tijd spenderen ze grotendeels op of nabij hun nest.
Zie je ze vaak neerstrijken op je dak en hoor je af en toe geritsel in de schouw?
Dan is de kans groot dat ze jouw schoorsteen hebben uitgekozen als broedplek.

Voor deze zwartgevederde kabaalmakers loopt het broedseizoen van het voorjaar tot ver in de zomer, dus zijn ze momenteel nog steeds druk in de weer met het verzamelen van voedsel voor hun kleintjes.
De sociale structuur binnen zo’n groep is fascinerend.
Er heerst een strikte hiërarchie waarin het er meestal heel respectvol aan toe gaat.
Lagergeplaatsten houden zich gedeisd en de kauwen die hoger in rang staan, stralen een natuurlijk gezag uit.
Alleen wanneer dieren met eenzelfde sociale status een akkefietje te bespreken hebben, kan er echt ruzie van komen.
Vaak treden de ‘hogere’ kauwen dan op als neutrale scheidsrechter om de boel te sussen.

Binnen die grote groepen vormen zich al erg jong koppeltjes.
Al lang voor hij vruchtbaar is, gaat de kauw op zoek naar een levenspartner.
Daarmee vormen ze een onafscheidelijk duo dat zelfs tijdens groepsactiviteiten bij elkaar blijft.
Let er maar eens op: wanneer je kauwen samen ziet foerageren, kan je er de verliefde stelletjes zo uit halen.
Voor een vrouwtje is die keuze essentieel: als vrijgezel is ze per definitie de allerlaagste in rang.
Ze mag als laatste eten, krijgt de slechtste schuilplekjes toebedeeld en wordt het vaakst uitgejauwd door de anderen.
Wanneer ze echter zwichten voor een betere partij, klimmen ze als vanzelf enkele treden hoger op de sociale ladder doordat ze de status van hun mannetje aangemeten krijgen.

Op papier is de kauw strikt monogaam en trekt hij zijn leven lang op met dezelfde partner, maar in de praktijk komt zelfs de meest trouwe vogel verrassend uit de hoek.
Lees hier alles over de onnavolgbare hang naar sociale status van deze zwarte stadsvogel.
Vooral aan het begin van hun vruchtbare leven vinden er wel eens wissels plaats: zwakke vrouwtjes worden ingeruild voor een mooier exemplaar en vrouwtjes klimmen hogerop door een stoerdere man te verleiden.

Het lijkt wel uit het mensenleven gegrepen!
Echtscheidingen komen nauwelijks voor, maar als een koppel één helft verliest, is de impact op de overlevende enorm groot.
Toch blijven weduwen en weduwnaars niet bij de pakken zitten.
Al is de manier waarop man en vrouw hun leven weer op de rails proberen te krijgen, verschillend.
De mannetjes proberen hun zuurverdiende nestplek te behouden, maar worden vaak verjaagd door sterkere koppels.
Zolang ze hun veilige thuishaven kunnen behouden, zijn ze echter extra aantrekkelijk voor single ladies.
Vrouwtjes die hun man verliezen, verlaten vaak hun nestplek en proberen een nieuw mannetje (vrijgezel of al bezet) zover te krijgen zijn liefdesnest met haar te delen.
Ook koppels van hetzelfde geslacht komen voor bij kauwen.

Lange tijd werd gedacht dat dat enkel in gevangenschap gebeurde, maar tijdens een Nederlands onderzoek met wilde kauwen zag men dat 10% van de vrouwtjes die hun levenspartner verloren hadden, aanpapte met een ander vrouwtje.
Nog eens 5% vormde zelfs een trio met twee andere vrouwtjes.
Wist je dat kauwen ook elkaars emoties kunnen 'besmetten' door hun roep aan te passen aan de stemming in de groep?
Deze intelligentie en verbondenheid met de mens zie je overal terug in de geschiedenis.

Hun wetenschappelijke naam, Coloeus monedula, is afgeleid van het Latijnse moneta (munt), wat verwijst naar de legende van de ‘centenpikker’ die een onweerstaanbare drang heeft om glimmende objecten en munten te stelen.
In de middeleeuwen dacht men dat het de zielen waren van wrede metselaars die voor straf in vogels waren veranderd omdat ze levende wezens in muren hadden gemetseld.
Omdat ze vaak in donkere holtes zoals schoorstenen broeden, dacht men vroeger zelfs dat de geluiden uit de schouw afkomstig waren van geesten of dwalende zielen.

In de klassieke fabels van Aesopus staat de kauw vaak symbool voor ijdelheid en dwaasheid; in één verhaal tooit hij zich met de veren van anderen tot hij wordt kaalgeplukt.
In steden als Antwerpen riepen kinderen hen vroeger plagend na met versjes zoals: “Kauw, kauw, uw nest dat brandt!”.
Zelfs de beroemde etholoog Konrad Lorenz begon zijn baanbrekende onderzoek met een tam kauwtje dat hij voor vier schilling kocht, wat leidde tot de ontdekking van ‘inprenting’.
Onderzoek toont aan dat de kauw de eerste vogel is waarvan bekend is dat hij communiceert met zijn ogen.
Met hun opvallende lichte iris kunnen ze indringers wegjagen door ze simpelweg strak aan te kijken vanuit hun donkere nestholte.
Vandaag weten we ook dat ze individuele mensen herkennen; ze onthouden je gezicht als je ze voert, maar vergeten het ook niet snel als je ze ooit hebt weggejaagd.

Ondanks hun brutale imago zijn kauwen extreem zorgzaam voor zwakkere groepsleden en delen ze voedsel om de harmonie te bewaren.
De kauw is kortom een zorgzame, intelligente en tikkeltje statusgevoelige buurman die ons een spiegel voorhoudt over trouw en gemeenschapszin.
Kijk de volgende keer dus even met andere ogen naar die zwarte acrobaat op je dakrand of die luidruchtige groep in de boom.
Want achter dat grijze achterhoofd schuilt een wereld van ongekende trouw, politieke spelletjes en een hart dat klopt voor de kolonie.
Geniet van de natuur dichtbij huis en blijf kijken, want in de vogelwereld van Frank Vermeiren is geen dag hetzelfde.

Van gids tot toezichthouder: GroenRand, Greenconnect en de symboliek van het herstelde web

Van gids tot toezichthouder: GroenRand, Greenconnect en de symboliek van het herstelde netwerk

De pen van Genn Solastalgie - foto's: Ingrid Boumans

Natuurvereniging GroenRand viert in april 2026 haar tienjarig bestaan, een hoogtepunt dat wordt onderstreept door de lancering van het jubileumproject Greenconnect en een betekenisvolle strategische koerswijziging.
Sinds de oprichting op 22 april 2016 in de Kolonie van Brecht heeft de vereniging zich onvermoeibaar ingezet voor de biodiversiteit in de Voorkempen, met de Antitankgracht als centrale groene ruggengraat.
Waar de focus voorheen deels op publiekswerking lag, kiest GroenRand er vanaf mei 2026 voor om te stoppen met publieke wandelingen, klassieke infomomenten en alle andere fysieke bijeenkomsten.

De vereniging rondt hiermee de fase van het initiëren van nieuwe eigen plannen en visies af en slaat een weg in van professionele beleidsbeïnvloeding.
Zij is van mening dat de nodige dossiers inmiddels voldoende gekend zijn bij beleidsmakers en dat de tijd van sensibiliseren voor het grote publiek definitief voorbij is.

De focus verschuift volledig naar een adviserende en opvolgende rol achter de politieke schermen om daadwerkelijke resultaten af te dwingen.
Een cruciaal instrument in deze nieuwe fase is de rubriek "De pen van Glenn", geschreven onder het pseudoniem Glenn Solastalgie op de vernieuwde website van de organisatie.

De naam is een direct eerbetoon aan de bekende Australische filosoof Glenn Albrecht en het door hem gemunte begrip 'solastalgie'.
Dit begrip beschrijft de specifieke emotionele pijn en de existentiële nood die men voelt bij het verlies of de negatieve verandering van een vertrouwde leefomgeving.

Via deze columns en zijn scherpe, deskundige pen fungeert Glenn als een toegewijde belangenbehartiger die de Commissie Leefmilieu in het parlement nauwgezet opvolgt.

Hij voedt volksvertegenwoordigers met kritische informatie en stimuleert het stellen van parlementaire vragen aan de betrokken ministers over prangende milieudossiers.
GroenRand evolueert hiermee van een gidsorganisatie naar een deskundige partner en kritische toezichthouder die waakt over de uitvoering van gemaakte afspraken.
Zij ziet erop toe dat de 15 reeds geformuleerde actiepunten door de overheid effectief worden uitgevoerd en niet in een lade blijven liggen.
De vereniging controleert streng of de beloofde budgetten voor natuurontwikkeling daadwerkelijk op het terrein worden gerealiseerd en niet wegebben naar andere posten.

Deze betrokkenheid is essentieel voor het succes van het project Greenconnect, dat de absolute kern vormt van het tienjarig jubileum in 2026.

Het doel is het integraal herstellen van de ecologische samenhang in een regio waar natuurgebieden momenteel versnipperd zijn door wegen, industrie en bebouwing.
Greenconnect streeft ernaar om álle bos- en heidegebieden, beekvalleien en natuurgebieden die aan de Antitankgracht grenzen, te connecteren tot één groot, aaneengesloten natuurpark.

Een essentieel onderdeel van deze visie is de fysieke verbinding tussen de Kalmthoutse Heide en de Schietvelden, waardoor het grootste aaneengesloten heidegebied van Vlaanderen zal ontstaan.
Dit volledige, uitgestrekte netwerk van geconnecteerde natuurgebieden vormt een veerkrachtig ecosysteem dat de hele regio optimaal wapent tegen de effecten van klimaatverandering zoals droogte en hitte.
De realisatie van dit plan vereist een strikte opvolging van de bouw van ecoducten, ecotunnels en de herinrichting van de open ruimte in de Voorkempen.

In analyses van literatuur, zoals de beroemde roman The God of Small Things van Arundhati Roy, wordt solastalgie soms uitgelegd aan de hand van de spin als literair symbool.
De spin fungeert in dergelijke analyses als symbool voor de kwetsbaarheid van een specifieke plek en de ziel van een landschap.

Een beschadigd of verscheurd web staat daar onomstotelijk voor het verlies van de emotionele en spirituele band met je vertrouwde omgeving.
De spin staat symbool voor de kleine dingen die de structuur van een plek bepalen, maar terwijl de spin kracht en creativiteit uitstraalt, is zijn web uiterst fragiel voor invloeden van buitenaf.

Net zoals een spinnenweb met één ruwe beweging volledig vernield kan worden, is de ziel van een landschap kwetsbaar voor brute menselijke ingrepen.
Het web representeert de complexe en vaak onzichtbare verbindingen tussen de bewoners, hun geschiedenis en hun natuurlijke omgeving.

Dit raakt de kern van solastalgie, namelijk het lijden door het verlies van de troost of 'solace' die een vertrouwde plek normaal gesproken biedt aan de mens.
Wanneer een web beschadigd raakt, verliest het direct zijn functie als veilig thuis en als vangnet voor het leven dat erin schuilt.
In romans zoals die van Roy symboliseert een kapot web dat personages hun grip op de vertrouwde wereld verliezen door habitatverlies, de verstikking van ecosystemen of de voortschrijdende versnippering van het landschap.

Vaak kan een dergelijk web niet simpelweg gerepareerd worden, aangezien de oorspronkelijke harmonie definitief weg is, wat leidt tot een vorm van chronische heimwee terwijl je fysiek nog thuis bent.
De spin wordt in de literatuurwetenschap gebruikt om aan te tonen dat grote tragedies vaak beginnen bij de vernietiging van de kleinste, meest kwetsbare verbanden in een gemeenschap.
In The God of Small Things illustreert de achteruitgang van de Meenachal-rivier in Kerala hoe een levensbron verandert in een vervuilde stroom, wat een letterlijk voorbeeld is van solastalgie.

Het web is in de diepere analyse vaak een verwijzing naar de 'Love Laws', de ongeschreven wetten die bepalen hoe mens en natuur zich tot elkaar verhouden.
Dit web is enerzijds kwetsbaar, maar houdt anderzijds alles en iedereen gevangen als 'History's Net', een raster waaruit niet te ontsnappen valt.
De spin vertegenwoordigt hierbij ook de onverschilligheid van de natuur tegenover menselijk lijden, terwijl een weelderig paradijs verandert in een vervuilde en overgeëxploiteerde omgeving.
Terwijl de omgeving degradeert door de druk van verstedelijking en de achteruitgang van de waterkwaliteit, blijft de spin onverstoorbaar weven tussen de brokstukken van het verleden.
Zelfs als het web bedekt is met het verstikkende stof van de industrialisatie en ecologische verwaarlozing, blijft de spin zijn werk doen in de marge.

Dit beschadigde web is de visuele weergave van de teloorgang van biodiversiteit en de emotionele amputatie die bewoners ondergaan wanneer hun landschap verdwijnt.
Het symboliseert de vernietiging van de ecologische integriteit wanneer de natuurlijke rijkdom letterlijk wordt overwoekerd door grijze infrastructuur.
De spin fungeert als de laatste bewaker van de plek, maar zijn kapotte web is het onweerlegbare bewijs dat de 'soul of the place' is weggeëpt door ecologisch verval.
Deze symboliek illustreert dat de veiligheid en identiteit die een plek biedt niet vanzelfsprekend zijn, maar bestaan uit een uiterst kwetsbaar netwerk van biologische relaties.

Eenmaal gebroken kunnen deze natuurlijke verbindingen zelden in hun oorspronkelijke staat worden hersteld, wat de urgentie van preventieve bescherming onderstreept.
Wanneer een lokaal ecosysteem zoals de Voorkempen versnipperd raakt door asfalt en beton, scheuren de draden van dit symbolische web onherstelbaar.
De bewoner blijft achter in een psychologische leegte, een toestand die Glenn Albrecht identificeerde als de kern van onze huidige ecologische crisis.
Het project Greenconnect fungeert in deze optiek als een moedige poging tot het fysiek herstellen van de gescheurde draden in het landschap.

De Antitankgracht vormt hierbij de centrale ankerdraad waar alle andere ecologische verbindingen van de regio aan worden opgehangen.

De strategische overstap van GroenRand naar een adviserende rol is een erkenning dat het grootschalige weefwerk nu door de politiek moet worden uitgevoerd.
Glenn Solastalgie fungeert daarbij als een waakzame spin die toeziet op elke trilling in het politieke web om onraad onmiddellijk te signaleren.

Zonder deze actieve politieke opvolging dreigt het landschap van de Voorkempen definitief te verworden tot een verzameling losse fragmenten zonder samenhang of biodiversiteit.
De 15 actiepunten vormen de technische en strategische handleiding voor dit noodzakelijke herstel van de regionale natuurwaarden.
Dit plan varieert van slim waterbeheer en ontharding tot de strikte bescherming van specifieke habitats voor bedreigde inheemse soorten.

Het succes van dit tienjarig jubileum zal later niet worden afgemeten aan het aantal georganiseerde wandelingen uit het verleden.
De werkelijke maatstaf is de robuustheid en de veerkracht van het ecologische weefsel dat voor de toekomstige generaties in de Voorkempen wordt veiliggesteld.
Solastalgie hoeft volgens GroenRand geen eindpunt of een definitief noodlot te zijn voor de inwoners van de regio.
Het kan een keerpunt zijn, mits de politieke wil de hand van de vernietiging stopt en eindelijk de hand reikt aan de krachten van ecologisch herstel.

De pen van Glenn zal dan ook onvermoeibaar blijven schrijven zolang de mazen in het natuurlijke netwerk van de Voorkempen nog niet volledig gesloten zijn.
Zo transformeert de spin van een louter symbool van kwetsbaarheid naar een krachtig symbool van onvermoeibare veerkracht, toezicht en hoopvol herstel.
Elk detail in dit proces, van de kleinste insecten in de Antitankgracht tot de grootste politieke besluitvorming, is uiterst belangrijk voor het behoud van onze thuisomgeving.