donderdag 12 februari 2026

Duizenden wandelaars trekken door het hart van de Voorkempen tijdens de 43ste Trappistentocht in Zoersel.

Duizenden wandelaars trekken door het hart van de Voorkempen: De 43ste Trappistentocht in Zoersel

Op 22 februari wordt Zoersel opnieuw het decor voor de jaarlijkse Trappistentocht, een van de absolute hoogtepunten op de Vlaamse wandelkalender. Wandelclub Natuurvrienden Zoersel organiseert deze dag hun 43ste editie, die tevens het startschot vormt voor het wandelcriterium Walk2Gether. De club, die die dag hoopt haar 700ste lid te verwelkomen, heeft routes uitgezet variërend van 5 tot 42 kilometer. Deze paden leiden deelnemers door een landschap dat doordrenkt is van geschiedenis en natuurlijke rijkdom, met de Abdij der Trappisten in Westmalle als spiritueel en gastronomisch middelpunt. De geschiedenis van deze abdij, officieel de Abdij van Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart, gaat terug tot 1794. Een groep Franse monniken, op de vlucht voor de Franse Revolutie, vestigde zich toen op een kleine boerderij genaamd "Nooit Rust".


Door decennia van hard labeur transformeerden zij de onvruchtbare heide en moerassen in de vruchtbare gronden die de wandelaars vandaag doorkruisen.
In 1836 werd het klooster officieel een abdij en startte Abt Martinus Dom de eerste brouwerij. Wat begon als een drank voor eigen gebruik, groeide uit tot de wereldberoemde Westmalle Dubbel en Tripel.


Sinds 1870 produceert de abdij ook haar eigen trappistenkaas van melk van eigen vee, een ambachtelijk product dat na de wandeling in de startzaal van de school Beuk & Noot kan worden aangekocht. De wandeling voert echter langs meer dan alleen de abdijmuren. Een bijzonder rustpunt op de route is Drieboomkensberg, een historisch bedevaartsoord. De verering op deze plek begon in 1746, toen een Engelse officier genaamd Crombell tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog genezing vond na een gebed tot Maria. In 1948 werd hier een groot kruisbeeld geplaatst door de burgemeester van Oostmalle, en tot op de dag van vandaag trekken parochies uit de omgeving jaarlijks op voetbedevaart naar deze plek van bezinning. Tegenwoordig doet het domein ook dienst als jeugdverblijf, maar het behoudt zijn sacrale sfeer onder de oude bomen. Deze historische locaties liggen ingebed in een ecologisch waardevol netwerk dat nauwlettend wordt beschermd door organisaties als GroenRand en Natuurpunt Voorkempen. GroenRand speelt hierin een cruciale rol; als toonaangevende natuurvereniging in de Voorkempen ijveren zij voor het behoud van de open ruimte en het versterken van het "groene lint" tussen gebieden zoals het Zoerselbos en de abdijbossen. De vereniging werkt vaak nauw samen met de abdij, die natuurbeheer ondersteunt via sponsoring en duurzaam bosbeheer.

Een van de natuurlijke parels op het parcours is de Hegte Heyde. Dit gebied herbergt een heischraal landschap dat in de Kempen nog maar zelden voorkomt. Door gericht beheer, zoals het handmatig verwijderen van de toplaag, krijgen zeldzame planten zoals de vleesetende Zonnedauw, de paarse Dopheide en de geurende Gagel hier weer de ruimte. Het is een habitat voor de Hazelworm, de Levendbarende hagedis en de zeldzame nachtzwaluw. De wandelaars op de middellange afstanden trekken verder door het Molenbos, een 175 hectare groot natuurgebied op de grens van Malle, Schilde en Zoersel. In dit oude bos regeren nu de Zwarte specht, de Bosuil en groepen reeën.


Nabijgelegen ligt De Welvaart, een domein dat door Natuurpunt is omgevormd tot een biodiversiteitshotspot. De recent aangelegde poelen zijn een kraamkliniek geworden voor de Vinpootsalamander en diverse kikkersoorten.

Voor de echte doorzetters die kiezen voor de 30 of 42 kilometer, maakt de tocht nog een extra lus via de abdij van de Trappistinnen in Brecht (Onze-Lieve-Vrouw van Nazareth), waarmee het trappistische karakter van de dag compleet wordt gemaakt.
Op alle rustposten is uitgebreide catering voorzien om de wandelaars van energie te voorzien.
Deelname aan dit evenement kost 3 euro, waarbij leden van de federatie slechts 1,5 euro betalen. Inschrijven kan vanaf 7 uur 's morgens in de Achterstraat in Sint-Antonius.
Als dank voor hun sportieve prestatie en hun bijdrage aan het behoud van dit stukje levend erfgoed, wordt iedere wandelaar bij de finish beloond met een symbolisch voorjaarsbloemetje.
Alle info over de Trappistentocht op www.NVZoersel.org

Bladgoud en Boomgeluk: In de Voorkempen wordt de natuur gevierd samen met Dieter Coppens en Els Beeckx

Bladgoud en Boomgeluk: De Voorkempen viert de natuur met Dieter Coppens en Els Beeckx

Wie op woensdagavond 11 februari 2026 langs GC Den Boomgaard in Broechem (Ranst) passeerde, kon de positieve energie bijna voelen vibreren. Geen saaie vergadering of formele plechtigheid, maar een hartverwarmend feest van de natuur. Inwoners uit Ranst, Zoersel en Zandhoven kwamen er samen voor het feestelijke sluitstuk van de succesvolle najaarscampagnes #LaatZeLiggen en #BOOMjetuin.


Met natuurambassadeur Dieter Coppens als centrale figuur, bewees de regio dat lokale actie de sleutel is tot een hoopvolle, groene toekomst. Het was een avond vol natuurlijke trots, waarbij de bekroning van burgers die hun eigen tuin hebben omgevormd tot een kleine ark van Noach centraal stond.

Terwijl het nieuws vaak gedomineerd wordt door sombere berichten over hittestress en biodiversiteitsverlies, lieten deze drie gemeenten zien dat verandering begint bij de eigen achterdeur: positief, lokaal en met de voeten in de aarde. Televisiemaker en natuurfanaat Dieter Coppens was de geknipte man om de winnaars te huldigen. Met zijn kenmerkende enthousiasme overhandigde hij de prijzen: stevige, duurzame bladharken voor de "blad-ambassadeurs" en prachtig afgewerkte nestkastjes voor de boomplanters.

Voor de winnaars die er die avond niet bij kon zijn, is er trouwens goed nieuws: de prijzen liggen inmiddels geduldig te wachten in de lokale gemeentehuizen van Ranst, Zoersel en Zandhoven, waar ze na de e-mailbevestiging kunnen worden opgehaald. Achter dit succesverhaal schuilt een krachtig netwerk. Hoewel Dieter het stralende gezicht is, zijn de lokale gemeentebesturen de feitelijke drijvende kracht en financiers. Zij besloten de handen in elkaar te slaan met het burgerplatform Bye Bye Gazon, dat onder leiding van campagnemanager Els De Geyter de creatieve vonk en de professionele omkadering leverde om duizenden Vlamingen te overtuigen hun gazon deels los te laten en de natuur te omarmen.
Een onmisbare spil in dit netwerk is Els Beeckx. Als klimaatambtenaar in Zoersel en bezieler van de campagne #LaatZeLiggen, beperkt zij haar acties niet tot het beleid achter een bureau. Zij is de vrouw die burgers persoonlijk aanspoort om herfstbladeren te koesteren als "Bladgoud": een natuurlijke humuslaag die de bodem voedt en essentiële winterbeschutting biedt aan egels en insecten. In haar rol als bijenambassadeur zet zij zich daarnaast in voor het bijencharter en de plaatsing van kwalitatieve insectenhotels om lokale bestuivers een overlevingskans te geven. Haar expertise vertaalt zich ook naar educatieve projecten via MOS (Milieuzorg Op School), waarbij zij scholen begeleidt in het vergroenen van hun speelplaatsen. Bovendien adviseert zij over klimaatadaptatie, zoals de innovatieve combinatie van bomen en zonnepanelen op de website van de Gemeente Zoersel.


De jarenlange, tomeloze inzet van Els Beeckx werd onlangs bekroond door natuurvereniging GroenRand met de prestigieuze Groene Duim. Deze award is een eerbetoon aan personen die de natuur in de Voorkempen een warm hart toedragen. De uitreiking van haar Groene Duim vond plaats op zaterdag 22 maart 2025 in de inspirerende omgeving van de Samentuin Wilhalla in Halle-Zoersel. Voorzitter Pieter Haagdorens prees haar daar om haar unieke vermogen om complexe ecologische thema’s om te zetten in tastbare resultaten voor de burger. Deze bekroning van Els volgde op een eerdere memorabele ceremonie van GroenRand op een andere locatie: op zaterdag 23 maart 2024 ontving Dieter Coppens namelijk al zijn eigen Groene Duim in bibliotheek van Zoersel.

Hij kreeg deze erkenning voor zijn boek 'Boslof' en zijn passie om Vlamingen weer met het bos te verbinden. Tijdens diezelfde middag in 2024 eerde GroenRand bovendien een groep van dertien lokale natuurfotografen die de biodiversiteit van de regio prachtig in kaart brachten voor het project GreenConnect.

De kernboodschap van de avond in Broechem was simpel: weg met de ‘opruimwoede’. De campagne #LaatZeLiggen herdefinieert wat wij als "netjes" beschouwen. Gevallen bladeren zijn geen afval dat in een plastic zak naar het containerpark moet, maar een kostbaar goedje dat de bodem beschermt tegen vorst en uitdroging.

Parallel hiermee daagt #BOOMjetuin inwoners uit om de hoogte op te zoeken. Door het planten van inheemse bomen creëren burgers hun eigen natuurlijke airconditioning. De nestkastjes die Dieter uitdeelde, maken de cirkel rond: een boom biedt schaduw, de vogel in het kastje houdt schadelijke insecten in toom, en de bladeren op de grond voeden de boom opnieuw. Wat de bijeenkomst bewees, is dat natuurbeleving leeft in de Voorkempen. Het succes is te danken aan de synergie tussen overheden, experts van Velt vzw en gepassioneerde voortrekkers.

Om zelf direct aan de slag te gaan, deelt Els Beeckx haar persoonlijke gouden tips voor een natuurparadijs. Hark herfstbladeren in je borders als 'winterdekentje' voor je planten en schuilplaats voor egels. Kies bij het planten voor een inheemse 'klimaatboom' zoals de lijsterbes of winterlinde; zij zijn de beste airco’s voor je tuin. Plaats een insectenhotel op een zonnige plek bij bloemrijke planten en laat uitgebloeide stengels tot het voorjaar staan als overwinteringsplek voor insecten. Ten slotte tipt ze om loofbomen slim te combineren met zonnepanelen aan de westkant: schaduw in de zomer, zonlicht in de winter. Zo wordt elke tuin in de Voorkempen een stukje 'Groene Duim'-waardig. Foto's:
#LaatZeLiggen en #BOOMjetuin.

Elke druppel telt: GroenRand wijst de weg naar subsidies en waterretentie

Elke druppel telt: GroenRand laat zien hoe je subsidies kunt krijgen en water kunt vasthouden.

De provincie Antwerpen kampt momenteel met een kritieke waterhuishouding doordat de ondiepe grondwaterlagen zich nog niet hebben hersteld van de langdurige droogte in 2025. Uit de vaststellingen van het provinciaal droogteoverleg blijkt dat vooral in het noorden en westen van de provincie historisch lage winterpeilen worden geregistreerd; op 1 februari 2026 vertoonde maar liefst 75% van de meetlocaties een lage tot zeer lage stand voor de tijd van het jaar. Hoewel recente neerslag de bovenste grondlaag bevochtigt, waarschuwt de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) dat het infiltreren van water naar de diepere grondwaterlagen een uiterst traag proces is.


Om te vermijden dat onmisbaar water kort voor de lente naar de zee wegstroomt, heeft gouverneur Cathy Berx een dringende oproep gelanceerd aan de landbouwers om stuwen in grachten maximaal hoog te zetten en waterbekkens of tanks volledig te vullen met regenwater als buffer voor droge periodes. Deze strategie van actieve waterretentie vindt een essentieel verlengstuk in de visie van de organisatie GroenRand, die pleit voor structureel natuurherstel waarbij het landschap weer als een natuurlijke spons fungeert.

Een schoolvoorbeeld hiervan zijn de werken in natuurgebied De Lage Haar in Schilde. In dit broekbos is de sponswerking hersteld door afwateringsgreppels te dempen en de wal langs de Zwanebeek aan te passen. Dankzij twee regelbare stuwen kan het waterpeil voortaan gecontroleerd in- en uitstromen, terwijl medewerkers van de provincie Antwerpen boomstronken in de beek hebben geplaatst om lokale stuwing en meandervorming te bevorderen. Volgens gedeputeerde Jan De Haes herstelt dit niet alleen waardevolle natuur langs de Antitankgracht, maar helpt het ook om zowel droogte als wateroverlast stroomafwaarts te temperen.

Naast waterbouwkundige ingrepen vormen houtkanten een krachtig natuurlijk instrument in deze strijd. Door hun dichte structuur fungeren zij als een fysieke barrière die afspoelend regenwater afremt, waardoor de kracht van de waterstroom wordt gebroken en kostbare landbouwgrond niet wegspoelt. De diepe wortels verbeteren de bodemstructuur, wat essentieel is om het grondwaterpeil op termijn weer aan te vullen.

GroenRand stimuleert dit herstel actief via de actie "Bijtandje Houtkantje" en wijst de weg naar het Vlaams Houtkantenplan en samenaankoopacties zoals "Behaag je Tuin".
De organisatie blijft dossiers opvolgen om houtkanten te combineren met technieken zoals wadi’s en ontharding.
Voor landbouwers die dergelijke klimaatadaptieve en kleinschalige inrichtingswerken willen uitvoeren, is er aanzienlijke financiële steun beschikbaar. Via de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) en het programma Water-Land-Schap kunnen werken zoals het plaatsen van schotbalkstuwen of peilgestuurde drainage tot 70% gesubsidieerd worden. Daarnaast loopt er via het VLIF tot 31 maart 2026 een specifieke oproep voor innovatieve waterbesparende investeringen en zijn er vergoedingen (ca. €1.025/ha) voor niet-productieve investeringen zoals grasbufferstroken, houtkanten en erosiedammen. Door deze subsidies te benutten en natuurlijke principes toe te passen, kan de sector de natuurlijke veerkracht van het landschap versterken en de provinciale waterreserves structureel helpen aanvullen.

Vlaams Biodiversiteitsportaal gelanceerd: GroenRand Krijgt wetenschappelijke munitie voor natuurbescherming

GroenRand zet in op data: Nieuw Vlaams Biodiversiteitsportaal ontsluit miljoenen natuurwaarnemingen

Op 11 februari 2026 bereikte het natuuronderzoek in Vlaanderen een historisch keerpunt met de lancering van het Vlaams Biodiversiteitsportaal (VBP). Dit baanbrekende platform, gepresenteerd door het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO), fungeert voortaan als de centrale digitale schatkamer voor alle natuurgegevens in onze regio.

Tijdens een drukbezocht lanceringsevenement opende administrateur-generaal dr. Hilde Eggermont de dag met een pleidooi voor het objectiveren van landgebruik via betrouwbare cijfers. Vervolgens schetste onderzoeksmanager Johan Peymen de ambitieuze missie: het creëren van een onwrikbare basis voor een onderbouwd natuurbeleid en een eerlijke vergunningsverlening.

Voor natuurverenigingen zoals GroenRand is de komst van dit portaal van cruciaal belang; het biedt hen de wetenschappelijke munitie om lokale natuurgebieden, zoals in de Voorkempen, nog krachtiger te beschermen tegen ondoordachte ruimtelijke ingrepen.

Vlaanderen kiest met dit portaal voor de absolute wereldtop door gebruik te maken van de technologie van de ‘Atlas of Living Australia’ (ALA), internationaal de gouden standaard voor natuurinformatie. Coördinator Dimitri Brosens verduidelijkt dat we door deze keuze direct de beste tools naar Vlaanderen halen.

Dankzij de nauwe samenwerking met de Global Biodiversity Information Facility (GBIF) en de expertise van de Spaanse expert Francisco Pando, sluit Vlaanderen aan bij de internationale Living Atlas Community. Hierdoor spreekt onze lokale data voortaan dezelfde taal als die van wetenschappers wereldwijd. De ruggengraat van het portaal bestaat uit ruim 30 miljoen geverifieerde records die voorheen versnipperd waren over museumcollecties, wetenschappelijke meetnetten en burgerwaarnemingen via Waarnemingen.be. Voor verenigingen zoals GroenRand is dit een goudmijn: zij kunnen nu tot eeuwen terug in de tijd kijken om langetermijntrends in kaart te brengen, terwijl ze tegelijkertijd actuele informatie over invasieve exoten kunnen raadplegen om onze eigen natuur te verdedigen.

Een zeer belangrijk aspect voor GroenRand is de focus op het agrarische landschap, waarbij het portaal gegevens ontsluit over houtkanten, bloemenranden en ecoregelingen. Dit is een echte gamechanger: via geospatiale analyses en Area Reports kan nu met één klik op de interactieve kaart worden aangetoond waar houtkanten fungeren als essentiële verbindingswegen (ecologische corridors) voor soorten. Hoe cruciaal deze data in de praktijk zijn, bewees wetenschapper Daan Dekeukeleire met een 'Use Case' over vleermuizen. Juist in landbouwgebieden zijn houtkanten vitale jachtgebieden.


Door gegevens over winterverblijven te combineren met zomerwaarnemingen, worden migratieroutes zichtbaar. Omdat vleermuizen kwetsbaar zijn, worden exacte locaties enkel getoond aan professionals met de juiste rechten. De lancering is echter pas het startpunt, want het VBP is een "levend platform". De roadmap, toegelicht door IT-coördinator Aaike De Wever en databeheerder Maria-Rose Eves Down, zet in op de verdere integratie van nieuwe datastromen. Om deze functies voor iedereen verstaanbaar te maken, heeft Dimitri Brosens bovendien tien korte video's beschikbaar gesteld op het YouTube-kanaal van het INBO die de belangrijkste troeven van het portaal stap voor stap uitleggen
: https://ap.lc/nnkrk.
Foto's: INBO


Wandeling: De Koude Heide – Een Verborgen Parel in Kapellen Onthuld

 

Wandeling: De Koude Heide: Een Verborgen Parel in Kapellen Ontsluierd

Op zaterdag 21 februari krijgt het grote publiek een zeldzame kans om de poorten van het domein Koude Heide in Kapellen binnen te stappen.
Tijdens de exclusieve, geleide wandeling ‘Warme blik op de Koude Heide’, georganiseerd door Natuurpunt Antwerpen Noord, nemen gidsen bezoekers tussen 13.30 en 15.30 uur mee door een gebied dat normaal gesloten blijft om de rust van fauna en flora te bewaren.


Dit domein van circa 15 hectare aan de Heidestraat-Noord was decennialang strikt privaat bezit en maakte deel uit van het uitgestrekte Domein Wolvenbos.
Het kasteel zelf, een indrukwekkend landhuis in neo-Lodewijk XV-stijl, werd rond 1918 ontworpen door de befaamde architect Paul Saintenoy (bekend van het Old England-gebouw in Brussel).


In 1952 werd het domein gekocht door baron Paul Georges Kronacker, een liberaal minister van Staat die zijn fortuin maakte in de koloniale suiker- en cacaohandel.
De grandeur van weleer is nog zichtbaar in de statige neo-rococo toegangspoort met het familiewapenschild.


De familie Kronacker gebruikte de Koude Heide decennialang als privaat jachtgebied, wat de huidige stilte in het gebied verklaart.
Opmerkelijke historische details zijn de plannen voor een nooit gerealiseerd privévliegveld en een periode in de jaren '50 waarin het terrein deels als stortplaats voor huisvuil diende door een lokale familie, een smet die door Natuurpunt inmiddels is gesaneerd.



Vandaag is de Koude Heide een cruciale ecologische schakel langs de Antitankgracht, de langste kunstmatige natte verbinding van Vlaanderen. Deze gracht, aangelegd tussen 1937 en 1939 als verdediging tegen pantservoertuigen, fungeert nu als een "natuursnelweg" tussen grote gebieden zoals de Kalmthoutse Heide en het Groot Schietveld.
De naam 'Koude' Heide verwijst naar de specifieke bodemgesteldheid: zware tertiaire kleilagen in de ondergrond houden het water vast, waardoor de zandlaag erboven in het voorjaar traag opwarmt.
Dit microklimaat herbergt unieke flora, waaronder een zeldzame, beschermde Perzische of Kaukasische eik (Quercus macranthera) op de erfgoedlijst, verwilderde stinsenplanten en restanten van historische heide die via gericht hakhoutbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) worden hersteld.
Ook militair erfgoed is alomtegenwoordig; naast de gracht liggen er restanten van de Antwerpen-Turnhoutstelling uit de Eerste Wereldoorlog.
De talrijke bunkers en loopgraven in het landschap zijn vandaag ingericht als vitale vleermuizenreservaten voor soorten als de watervleermuis, de franjestaart en de baardvleermuis.
De fauna in dit type 4-natuurreservaat profiteert van de ongestoorde rust.


Het domein dient als veilige kraamkamer voor reeën en vossen, terwijl de dichte begroeiing ideale broedplaatsen biedt aan de nachtegaal, de spotvogel en de schuwe boommarter.
In de lucht jaagt de boomvalk op libellen zoals de bosbeekjuffer en de beekoeverlibel, terwijl langs de waterkant de ijsvogel flitst.
Voor wie deze verborgen wereld wil ontdekken, is vooraf inschrijven via de website van Natuurpunt of via e-mail verplicht.
De tocht is gratis en toegankelijk voor jong en oud (vanaf 4 jaar), maar gezien het drassige terrein door de ondoordringbare kleilaag en het ontbreken van officiële wandelpaden, zijn stevige, waterdichte wandelschoenen of laarzen absoluut noodzakelijk.

Foto's:  Bea Mertens- Bob Jorens - Dirk Herman- Philippe Wuyts

woensdag 11 februari 2026

GroenRand laat zien hoe het roodborstje de winterse strijd om te overleven aangaat en de koude Voorkempen weet te trotseren

GroenRand toont hoe het roodborstje de winterse overlevingsstrijd aangaat en de kou van de Voorkempen weet te trotseren

In het bleke wintergrijs of tegen een ongenaakbaar laken van ijzig wit manifesteert het roodborstje zich als een markante verschijning in onze GroenRand-regio. Waar de natuur in de Voorkempen in winterslaap gaat, vormt zijn vlammende oranjerode borst een scherp visueel contrast. Die kleur is echter veel meer dan een uiterlijk sieraad; het is een dwingend biologisch signaal in een onverbiddelijke strijd om schaarse ruimte en voedsel.
Het roodborstje is voor velen de absolute favoriet in de tuin, mede door zijn opvallende verschijning en dapperheid.


Wie weleens in de tuin werkt, herkent hem als een trouwe helper bij het spitten, al is hij strikt genomen een rasechte opportunist: hij komt niet voor het gezelschap, maar omdat hij drommels goed weet dat uw spade het zware werk voor hem opknapt door wormen, larven en insecten bloot te leggen. Dit gedrag vertonen ze in de vrije natuur ook door wroetende wilde zwijnen te volgen.


Achter dit vertrouwde tafereel schuilt een gevederde gladiator die in de wintermaanden een eenzaam en fel bestaan leidt.
Roodborstjes houden er een behoorlijk moderne en geëmancipeerde levensstijl op na. Man en vrouw zijn uiterlijk nauwelijks van elkaar te onderscheiden – al zijn mannetjes soms een fractie groter – en, uniek voor zangvogels, ze zingen beide uit volle borst.

De dames laten zich vooral in de herfst en winter luidkeels horen om hun eigen plekje op te eisen, aangezien ze buiten het broedseizoen strikt gescheiden leven. Die territoriumdrift zit diep: ze hebben hun leefgebied hard nodig om niet te verhongeren en verjagen soortgenoten met enorme drift.

Ze vallen werkelijk alles aan wat rood is, van een rode speelgoedauto of bal tot hun eigen spiegelbeeld. Dat bekende 'tikken tegen de ruit' is dan ook geen romantisch verzoek om naar binnen te mogen, maar een woeste aanval op een vermeende rivaal die ze niet als zichzelf herkennen. Om uitputting te voorkomen, kunt u de reflectie van het raam het beste even breken door er iets voor te plaatsen. Deze instinctieve afkeer van rood is zelfs de reden dat de jongen (juvenielen) camouflage-bruin en gevlekt geboren worden; zonder rode borst blijven ze veilig voor de felle uithalen van hun eigen ouders, die het in het broedseizoen al moeilijk genoeg hebben met zichzelf.


Zelfs de paarvorming verloopt stroef. Wanneer een vrouwtje het gebied van een mannetje betreedt, wordt ze vaak eerst aangevallen tot hij zijn vergissing inziet. Zelfs dan wonen ze eerst een tijdje ‘samen’ terwijl ze het territorium verdelen en elk hun eigen kostje scharrelen; samen voedsel zoeken is strikt uitgesloten. Ze bouwen hun nesten goed verborgen op of dicht bij de grond onder planten of struiken, vaak in houtkanten die door organisaties zoals GroenRand worden gepromoot. Het nest lijkt een rommelig samenraapsel van grassen, blad en zacht materiaal, maar binnenin houden ze het brandschoon en worden uitwerpselen zorgvuldig verwijderd. Een koppel brengt doorgaans twee legsels van vier tot zes jongen groot, waarbij de vader de zorg voor het eerste nest overneemt zodra de moeder aan het tweede broedsel begint.

De jongen krijgen hun rode borst pas in het najaar, waarna ook zij op zoek gaan naar een eigen territorium.

Tegen de winter staat het roodborstje voor een strategische keuze: de riskante reis maken naar warme oorden zoals Frankrijk, Spanje, Portugal, Italië of Noord-Afrika, of in Vlaanderen blijven om als eerste de beste broedplaatsen te bezetten. De populatie in onze regio wisselt hierdoor sterk; terwijl inheemse vogels wegtrekken, worden hun plaatsen ingenomen door gasten uit Scandinavië en Rusland. Verzwakt door hun lange tocht waarderen deze reizigers wat extra hulp enorm. Omdat ze gewend zijn hun voedsel op de grond te zoeken, maakt u ze dolgelukkig met (gedroogde) meelwormen, insecten of een speciale roodborstjesmix op een voedertafel van Natuurpunt. Juist nu we toewerken naar de verkiezing van de Vogel van het Jaar 2026 via Vogelbescherming Vlaanderen, is dit een ideaal moment om extra aandacht te schenken aan deze wintergasten. Of het nu een symbool van hoop is of de nationale trots van de Britten: dit dappere vogeltje vrolijkt elke winterdag op. Voor wie ze een veilige plek wil bieden, is een nestkastje met een grote, halfopen voorkant de beste keuze.

Foto's: Frank Vermeiren

Natuurpunt ziet de Schijnvallei indrukwekkend groeien: van 41 naar maar liefst 88 hectare

Natuurpunt ziet de Schijnvallei indrukwekkend uitbreiden: van 41 naar maar liefst 88 hectare

De afdeling Schijnbeemden van de onafhankelijke vrijwilligersvereniging, met in Vlaanderen 125.000 leden, gaat verspreid over Deurne, Wijnegem, Wommelgem, Schilde en Oelegem 47 hectare nieuwe percelen beheren waardoor het totaal aan beheerd natuurgebied in de Schijnvallei verdubbelt tot 88 hectare. Nieuw beheerplan en 90 hectare extra natuur: Een robuuste natuursnelweg voor de Schijnvallei
De Schijnvallei maakt zich op voor een nieuwe fase. Al sinds 1992 beheert Natuurpunt Schijnbeemden hier met hart en ziel diverse gronden onder leiding van voorzitter John Maes.

Wat begon met de allereerste percelen in de Rundvoort (Oelegem), de Beemdkant (Wommelgem) en de Schijnbeemden (Wijnegem), groeide gestaag. In 1998 en 2001 werden de eerste beheerplannen opgesteld, waardoor de terreinen voor een looptijd van 24 jaar door de Vlaamse overheid erkend werden als natuurreservaat.
Omdat er sinds het nieuwe Natuurdecreet van 2017 (dat in 2019 leidde tot voorlopige omzettingen) veel meer gebied in beheer is gekomen, is er nu een kersvers beheerplan opgesteld. In dit plan krijgt elk perceel een specifiek 'natuurstreefbeeld', variërend van natte en droge graslanden tot vochtige bossen en moeraszones.
Ook is er een globaal kader afgebakend voor natuurontwikkeling met respect voor alle eigendoms- en gebruiksrechten. Het openbaar onderzoek hiervoor start op 16 februari en loopt gedurende 30 dagen.
 Alle opmerkingen of bezwaren worden door het Agentschap Natuur en Bos (ANB) beoordeeld, waarna minister Jo Brouns (CD&V) beslist of er aanpassingen nodig zijn voor de definitieve erkenning.
Het beheer gebeurt door tientallen vrijwilligers, landbouwers en maatwerkbedrijven.


Waar de natuurwaarden het toelaten, zoals in de Pont (Schilde), de Maasbeemden (Oelegem) en Park Groot Schijn (Deurne), blijft de natuur toegankelijk via wandelpaden.




Ook in Schilde aan de Antitankgracht actief
Tegelijkertijd is er in Schilde, mede binnen het GroenRand-gebied, een indrukwekkende groene gordel gesmeed. Sinds 2018 heeft Natuurpunt hier ruim 90 hectare strategische grond aangekocht om de ecologische corridor langs de Antitankgracht — een voormalige militaire verdedigingslinie — te transformeren tot een robuuste 'natuursnelweg'. Vitale gebieden zoals het Gravinnenbos, het Wolvenbos, de Lage Haar, het Verbrand Bos, Den Inslag, de Putse Heide, de Moerhoflaan en domein Sint-Willibrordushof zijn zo veiliggesteld.


Een van de meest markante verhalen is dat van De Lage Haar in ’s-Gravenwezel. Dit broekbos was decennialang kunstmatig drooggelegd, maar in 2025 heeft Natuurpunt, samen met Regionaal Landschap de Voorkempen, een grootschalig vernattingsproject afgerond. Door drainagegrachten te dempen en stuwen aan te leggen, fungeert het gebied nu weer als een 'waterspons' die overtollig water van de Zwanebeek vasthoudt. Wandelaars kunnen dit nieuwe waterlandschap ongestoord bewonderen vanuit een nieuwe kijkwand.



Iets verderop vormt het Gravinnenbos, de eerste grote aankoop uit 2018, de hoeksteen die de Schijnvallei verbindt met de gracht. Hier wordt actief gewerkt aan heideherstel en het verwijderen van invasieve exoten, waardoor soorten als de ree, de boommarter, het zeldzame bont dikkopje en de heidesabelsprinkhaan er hun thuis vinden. Zelfs de bever heeft via de gracht inmiddels zijn weg naar dit gebied gevonden. Ook de historische militaire relicten spelen een grote rol. Natuurpunt beheert een twintigtal vleermuizenreservaten in bunkers langs de gracht, waaronder de Schans van Schilde en de sluisbunkers A19 tot A21 (nabij fietsknooppunten 26 en 46), die een stabiele temperatuur bieden voor overwinterende vleermuizen. In de Putse Heide en het Verbrand Bos ligt de focus op de omvorming van oude monoculturen naar gevarieerd loofbos, terwijl het domein Sint-Willibrordushof wordt onthard om te dienen als nieuwe thuisbasis voor natuureducatie. Door al deze percelen aaneen te rijgen, ontstaat een essentiële migratieroute waar zelfs de otter weer welkom is en Schilde een cruciaal knooppunt vormt tussen de Antwerpse rand en de Kempen. Foto's: Natuurpunt Schijnbeemden