Milieuvereniging De GroenRand-Saga: Een Decennium van Ecologische Diplomatie en Landschapsvisie (2016-2026)

Milieuvereniging De GroenRand-Saga: Een Decennium van Ecologische Diplomatie en Landschapsvisie (2016-2026)

Het verhaal van GroenRand is een inspirerend epos van burgerzin, vakmanschap en politieke durf dat de geschiedenis van de Antwerpse Voorkempen en Noorderkempen voorgoed heeft hertekend. Wat in 2015 begon als een bescheiden initiatief aan een keukentafel, gedreven door een rotsvast geloof in de kracht van de natuur, is in tien jaar tijd uitgegroeid tot een gerespecteerde strategische partner op het hoogste politieke niveau.
De drijvende kracht achter dit succes is ex-voorzitter en bezieler Dirk Weyler, die samen met een kern van enthousiaste vrijwilligers en experts weigerde toe te kijken hoe de kostbare open ruimte in de dertien kern-gemeenten — Wuustwezel, Essen, Brecht, Kalmthout, Stabroek, Westmalle, Kapellen, Brasschaat, Schilde, Schoten, Wijnegem, Ranst en Zoersel — verder versnipperde onder de druk van verkaveling en infrastructuur.
In deze titanenstrijd tegen de versnippering vond GroenRand een bondgenoot van onschatbare waarde in het Regionaal Landschap de Voorkempen.
Deze organisatie vormde niet alleen een enorme steun voor de dagelijkse werking, maar diende ook als de noodzakelijke ambtelijke en technische hefboom om de burgerstem van GroenRand te laten resoneren in de officiële beleidskamers.
Weyler introduceerde een revolutionaire stijl die hij "ecologische diplomatie" noemt: een methode waarbij diepgaande dossierkennis werd gecombineerd met een constructieve dialoog via volksvertegenwoordigers in het Vlaams Parlement.

Recentelijk heeft Dirk Weyler de fakkel voor de dagelijkse werking met veel vertrouwen overgedragen aan coördinator Pieter Haagdorens, die met een verbindende stijl de organisatie naar haar strategische slothoofdstuk leidt, onvermoeibaar geruggesteund door de expertise van het team van het Regionaal Landschap. Samen hebben zij wetenschappelijke data vertaald naar tastbaar beleid dat zowel de burger als de politiek direct aanspreekt.
Voor GroenRand is de conclusie onomstotelijk: de Antitankgracht (ATG) is de onmisbare ecologische ruggengraat die onze versnipperde natuurparels moet redden.
De realisatie van grote regionale projecten — zoals de Klimaatgordel (De Nieuwe Rand), het soortenbeschermingsprogramma voor de otter en het streven naar een officieel Nationaal Park — valt of staat met de ATG als verbindende actor.
Als centrale ader ontsluit de gracht de versnipperde Natura 2000-gebieden, waardoor zij fysiek worden gesmeed tot één robuust natuurnetwerk.

De visie van GroenRand is kristalhelder: de realisatie van een robuust Nationaal Park is technisch en ecologisch enkel mogelijk met de ATG als verbindende actor.
Deze historische gracht is niet langer een militaire barrière, maar de onmisbare ecologische ruggengraat die de versnipperde Natura 2000-gebieden fysiek aaneensmeedt tot één samenhangend geheel.

De absolute strategische prioriteit voor GroenRand ligt bij het herstellen van de verbinding tussen de drie grote kerngebieden: het Groot Schietveld, het Klein Schietveld en het Grenspark Kalmthoutse Heide.

Onderzoek door het ecologisch adviesbureau Hesselteer bevestigt de urgentie van deze schakel: zonder deze fysieke koppeling mist een toekomstig Nationaal Park zijn fundament.
Dit is geen abstracte wens, maar een kwestie van genetische overleving.

Zonder de instroom van 'vers bloed' via de gracht treedt in deze gebieden onvermijdelijk inteelt op, wat de natuurlijke weerstand van de biodiversiteit ondermijnt.
Populaties die opgesloten zitten tussen wegen en bebouwing verstikken langzaam. De ATG is hun enige weg naar genetische gezondheid.
GroenRand ziet echter dat de weg naar dit Nationaal Park vaak geblokkeerd wordt door politieke koudwatervrees rond de stikstofproblematiek.
Omdat de Voorkempen een stikstof-hotspot is, aarzelen lokale besturen uit angst voor de landbouwlobby.
GroenRand benadrukt echter dat dit een valse tegenstelling is.
Het Grondwettelijk Hof heeft immers geoordeeld dat de erkenning als Nationaal Park de bedrijfsvoering van landbouwers niet extra beperkt.
De stikstofbeperkingen vloeien voort uit reeds bestaande Europese verplichtingen rond de Habitatrichtlijn en staan volledig los van het parkstatuut.
Het is de taak van moedige politici om dit onderscheid te maken. Een Nationaal Park biedt juist de kans op strategische samenwerking en extra middelen voor een landschap waar landbouw en topnatuur zij aan zij kunnen floreren.
Voor GroenRand is het simpel: zonder de verbinding via de Antitankgracht is er geen sprake van een robuust natuurnetwerk, en zonder dat netwerk is er geen Nationaal Park.
Om de enorme impact van GroenRand te begrijpen, is het essentieel om het scherpe onderscheid te maken tussen de overkoepelende visie en de praktische uitvoering daarvan.
De Klimaatgordel, een vernuftig ontworpen landschapsarchitectuur die deel uitmaakt van de grotere gebiedsvisie De Nieuwe Rand, vormt de visionaire horizon.
Hoewel de volledige Klimaatgordel een indrukwekkend totaal van wel 100 projectfiches telt voor de hele regio, heeft GroenRand er 15 specifieke projectfiches uitgefilterd die de absolute motor vormen voor hún directe werkingsgebied.
Deze gordel is een strategische infrastructuur die de regio moet beschermen tegen de gevolgen van klimaatverandering, zoals hittestress en extreme wateroverlast.

De 33 kilometer lange Antitankgracht vormt hierbij de onbetwiste ruggengraat; een "ecologische snelweg" die fungeert als een natuurlijke airconditioning en een ononderbroken migratiepad voor fauna.
Tegenover deze visie staat het uitvoerende Projectplan 2026-2031, het resultaat van de Strategische Samenwerking Antitankgracht.
Dit is een uniek bestuurlijk verbond waarbij de Provincie Antwerpen, de Vlaamse overheid en de zeven direct betrokken gemeentebesturen de handen ineen hebben geslagen voor de realisatie van een investeringsnood van ruim 11,45 miljoen euro.
In dit complexe bestuurlijke raderwerk speelt het Regionaal Landschap de Voorkempen een sleutelrol als coördinator en uitvoerend orgaan, waarbij zij de politieke ambities van GroenRand omzet in concrete budgetten en acties op het terrein.
De 15 specifieke projectfiches zijn de concrete "werfinstructies" voor de herinrichting van het landschap binnen de Voorkempen en vormen de kern van de klimaatgordel en het lokale Projectplan.
De eerste fiches focussen op Valleiherstel en Waterconservering, waarbij kruisende waterlopen opnieuw met de gracht worden verbonden om de sponswerking van de bodem te herstellen. Andere fiches richten zich op de creatie van sfeervolle Landschapskamers, die de open ruimte visueel versterken door het herstel van historische landschapselementen en houtkanten.
Er is een specifieke fiche voor de integratie van paardenweides, waarbij eigenaars via de deskundige begeleiding van het Regionaal Landschap worden ondersteund in ecologisch beheer, en fiches voor het natuurvriendelijk inrichten van bedrijventerreinen en recreatiezones, zoals de herinrichting van het bekende Schildestrand.
Daarnaast zijn er plannen voor de bestrijding van invasieve exoten en het verbeteren van de recreatieve beleving via zachte mobiliteit, zodat mens en natuur in harmonie kunnen samenleven zonder dat de rust voor de fauna wordt verstoord.
Een cruciaal hoofdstuk in de geschiedenis van GroenRand is de realisatie van de Hesselteer-studie, die de sleutel vormt voor de fysieke verbinding tussen de militaire domeinen van het Groot Schietveld en het Klein Schietveld.

Wanneer deze strategische ontsnippering wordt voltooid, ontstaat er samen met het Grenspark Kalmthoutse Heide het grootste aaneengesloten Ven- en Heidegebied van Vlaanderen.
Deze verbinding is de hoeksteen van een robuust natuurlandschap in de Noorderkempen, een dossier dat GroenRand via de Klimaatgordel als absolute prioriteit blijft bewaken.

Dit hangt nauw samen met de strijd voor de ontsnippering van lokale en gewestwegen.
GroenRand trekt hierbij aan de alarmbel: hoewel de plannen klaarliggen, gaapt er een gevaarlijk gat in de financiering.
Voor deze cruciale infrastructuurwerken is er momenteel geen budget voorzien via het VAPEO (Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering).
Hierdoor dreigen vitale faunapassages en ecoducten op de lange baan te belanden, terwijl ze essentieel zijn om de Schietvelden en de Heide effectief te verenigen.
Via hun netwerk van volksvertegenwoordigers voert GroenRand een felle strijd om deze middelen alsnog los te krijgen, want een Klimaatgordel zonder veilige oversteekplaatsen blijft een "dodelijke val" voor de biodiversiteit.
Tegelijkertijd strijden zij, nauw samenwerkend met de vakexperts van het Regionaal Landschap, onvermoeibaar voor het openmaken van gedempte gedeelten van de Antitankgracht in Sint-Job-in-'t-Goor en bij Schildestrand om de hydrologische continuïteit te waarborgen.
Deze visie op een verbonden landschap wordt tastbaar en emotioneel belichaamd door het Soortenbeschermingsprogramma (SBP) voor de otter.

De otter fungeert hierbij als de ultieme 'paraplusoort': wie de habitat voor de otter herstelt, beschermt de volledige natuurlijke rijkdom van de regio.
De wetenschappelijke basis hiervoor is gelegd door de werkgroep otter van Natuurpunt Brasschaat, die alle dodelijke knelpunten en barrières langs de gracht minutieus in kaart heeft gebracht. GroenRand ondersteunde hiervoor met veel enthousiasme het Europese project 'Otter over de grens'.
Een sleutelrol in de sensibilisering speelt de educatieve expo rond Olga de Otter, die mede dankzij de faciliterende kracht van het Regionaal Landschap de Voorkempen door de regio reist.
Het verhaal van Olga raakt een gevoelige snaar via de populaire voorleesboekjes, waarin op een ontroerende manier wordt verteld hoe Olga Otter ziek wordt nadat ze in vervuild water heeft gezwommen.
Dit narratief maakt de complexe problematiek van waterkwaliteit en natuurlijke barrières direct begrijpelijk voor de jongste generatie. Het lot van Olga staat symbool voor de kwetsbaarheid van onze valleien en onderstreept waarom de realisatie van de projectfiches geen luxe, maar een noodzaak is.
De lokale impact is in de dertien gemeenten overal zichtbaar.
In Zoersel zorgde GroenRand voor een enorme boost in het publieke draagvlak door het Zoerselbos centraal te stellen in hun regionale lobbywerk.
Dit engagement werd bekroond met de uitreiking van de ‘Groene Duim’ aan tv-maker Dieter Coppens, die met zijn passie voor dit specifieke bos de harten van de streekbewoners stal. In de Noorderkempen hielp GroenRand bij het veiligstellen van migratiecorridors, terwijl in het jubileumjaar 2025 het project Greenconnect de bewoners uitnodigde om via natuurfotografie de Voorkempense bossen en andere parels te herontdekken.
Het nieuws dat GroenRand in mei 2026 stopt met haar publieke werking, komt op een absoluut hoogtepunt.
De organisatie transformeert nu naar een expertisecentrum voor discrete beleidsopvolging.
Vanuit de coulissen blijven Dirk Weyler en Pieter Haagdorens waken over de strikte uitvoering van de 15 projectfiches, de Hesselteer-verbinding en de financiering van de ontsnippering.
Zij doen dit in de wetenschap dat de stevige verankering van deze dossiers bij het Regionaal Landschap de Voorkempen de garantie biedt dat hun levenswerk wordt voortgezet.
Ze laten een regio achter die zich bewuster is van haar groene troeven, een saga die bewijst dat een groep vastberaden burgers, geruggesteund door een professionele en toegewijde partner als het Regionaal Landschap, de koers van een hele provincie voorgoed kan veranderen voor de generaties die na hen komen. Cartoons: Gie Campo (Gier)

GroenRand trekt aan de alarmbel: Het SBP is geen vrijblijvende belofte – Minister Brouns moet handelen voor de otter

GroenRand slaat alarm: het SBP is geen vrijblijvende belofte – minister Brouns moet in actie komen voor de otter

Wie vandaag de dag langs de modderige oevers van de Antitankgracht (ATG) of de beekvalleien van het Groot Schijn wandelt, doet er goed aan de blik naar de grond te richten.
Met een flinke dosis geluk tref je daar een pootafdruk aan met vijf duidelijke tenen.
Het is het onmiskenbare visitekaartje van de Europese otter, een dier dat na zijn officiële uitsterven in de jaren '80 weer voorzichtig aan onze poorten rammelt.
De otter is niet zomaar een marterachtige.
Hij is de onbetwiste koning van onze waterwegen.

Met een indrukwekkende lengte tussen de 100 en 140 centimeter, inclusief die stevige kegelvormige staart van 35 tot 50 centimeter, is hij een verschijning die ontzag inboezemt. Hoewel hij qua lengte op een bever lijkt, verklapt zijn slanke en gespierde bouw van zo’n 7 tot 12 kilo zijn ware natuur.
Hij is een hypersnelle en behendige jager die als een torpedo door het water klieft om zijn prooi te verschalken.
Zijn hele anatomie is een meesterwerk van evolutie.
Zijn neus, ogen en oren staan in één vlak bovenop zijn kop zodat hij bijna volledig ondergedoken kan zwemmen en toch alles boven water scherp ziet terwijl hij nauwelijks opvalt voor zijn prooi.
Zijn vacht is misschien wel zijn grootste wonder met evenveel haren op elke vierkante centimeter als op een volledig menselijk hoofd. Die extreme dichtheid heeft hij hard nodig om warm te blijven, want de otter heeft geen dikke vetlaag zoals veel andere waterzoogdieren.
Het onderhouden van die isolerende pels is een dagtaak die hij meestal uitvoert op zijn dagrustplaatsen in dichte vegetatie, beschut tegen de buitenwereld.
Overdag zul je hem dan ook zelden zien zwemmen.
Als nachtdier komt hij pas tot leven wanneer de schemering invalt om te jagen op zijn dagelijkse portie van ongeveer een kilo vis.
De otter heeft een voorkeur voor kleinere vissen tussen de 10 en 25 centimeter, die hij in het water vangt maar steevast op het droge opeet.
Wie goed zoekt, vindt dan ook vaak prooiresten op de oever. Toch is hij een echte opportunist die pakt wat hij kan krijgen.
Van exotische krabben en rivierkreeften tot amfibieën, dikke waterinsecten en zelfs een rat of jonge watervogel; hij eet het allemaal met smaak op.
Toch schuilt er in dat dieet een groot gevaar.
Onze Vlaamse waterwegen zitten helaas nog vol met ongezonde chemicaliën zoals zware metalen, PCB’s en de beruchte PFAS-stoffen.
Via de vissen die hij eet hopen deze stoffen zich op in zijn lichaam. Dit proces noemen we bio-accumulatie en het legt een bom onder zijn gezondheid en voortplanting.
Dat is extra zorgwekkend omdat de otter een echte solist is die enorme territoria van 20 tot 40 kilometer oeverlengte of wel 25 vierkante kilometer nat habitat verdedigt.
Ze leven van nature in lage dichtheden en communiceren met elkaar via hun uitwerpselen die we spraints noemen.
Deze hebben een heel kenmerkende geur en dienen als boodschappenbord voor soortgenoten of rivalen zoals de vos.
In dit complexe verhaal speelt de regio rond de Antitankgracht een cruciale rol als onmisbare Noord-Zuid én Oost-West verbinding.
De vereniging GroenRand focust zich specifiek op dit gebied binnen het Soortenbeschermingsprogramma (SBP) dat drie grote focusgebieden kent: de Scheldevallei, de Maasvallei en de Antitankgracht.
Samen met partners zoals Natuurpunt Antwerpen Noord & Kempen en Natuurpunt Schijnbeemden is er een gedetailleerd plan opgesteld dat bekendstaat als het Plan Otter (Cornelis 2020).

Dit enorme projectgebied loopt van de Opstalvallei en het Kanaaldok in Berendrecht tot de zwaaikom aan het Albertkanaal in Oelegem, inclusief het Groot Schijn tussen de gracht en het kanaal. De methodiek achter dit plan is gelijk aan de wetenschappelijke standaarden die het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) hanteert voor ontsnippering.

Het grootste gevaar blijft ons verkeer.
Een otter volgt de oever, maar bij een brug durft hij vaak niet door een donkere koker te zwemmen als de oever daar stopt of het water te hoog staat.
Hij klautert dan instinctief de weg op met vaak fatale gevolgen.
In Nederland sterft jaarlijks 25% van de populatie onder een auto, en in gebieden waar de otterpopulatie groeit, is vaak 80 tot 90% van de gevonden dode otters het slachtoffer van een aanrijding. Ook in onze regio is dat pijnlijk reëel, want langs de Putsesteenweg werd al een doodgereden otter gevonden.
Dit bewijst dat ze de as richting het Ertbrandbos, de Kalmthoutse Heide en de schietvelden van Brasschaat al gebruiken via de Middelbeek en de natuurlijke bosranden langs de Pijplijnstraat.
Om de otter een echte overlevingskans te geven zijn de 15 projectfiches van de Klimaatgordel van vitaal belang.
Deze 15 actiepunten zijn opgesteld door het Regionaal Landschap de Voorkempen in nauwe samenwerking met GroenRand.
Het Agentschap voor Natuur en Bos coördineert bovendien het Interreg-project 'Otter over de grens', een samenwerking tussen maar liefst 16 Nederlandse en Vlaamse partners zoals WWF-België en de Zoogdiervereniging die zich gezamenlijk inzetten voor het herstellen van de "blauwe ruggengraat".
De 15 projectfiches van de Klimaatgordel duiden concrete knelpunten aan waar actie dringend nodig is.
Dit onderzoek is bovendien onlosmakelijk verbonden met het complexe project De Nieuwe Rand dat stilaan in een eindfase komt.
Het project De Nieuwe Rand bevindt zich momenteel op een cruciaal kantelpunt.
Na de publicatie van de Tussennota v02 in februari 2025, waarbij de verschillende scenario’s zijn gefilterd tot een selectie van kansrijke opties, is de focus nu volledig verschoven naar de opmaak van het ontwerp-voorkeursbesluit.
Dit document vormt het formele 'point of no return' en bepaalt de strategische koers voor de komende decennia.
Een absolute spil in dit verhaal is de realisatie van een robuuste klimaatgordel, waarbij de Antitankgracht — een historisch relict van ruim 30 kilometer — een structurele rol vervult als ecologische ruggengraat voor de open ruimte.
De integratie van deze gracht wordt concreet vormgegeven in het Projectplan Antitankgracht 2026-2031, dat als een blauwdruk dient voor de komende jaren.
In dit plan staat ontsnippering centraal, met de otter als ultieme graadmeter voor succes.
De Antitankgracht wordt ingezet om geïsoleerde natuurgebieden weer met elkaar te verbinden, zodat een veilige migratieroute ontstaat voor deze kritische soort.

Door het herstel van de waterkwaliteit en het aanleggen van 'otterpassages' bij drukke kruisingen, fungeert de gracht als een natuurlijke levensader die de biodiversiteit verhoogt en tegelijkertijd beschermt tegen droogte en wateroverlast. Door de gracht structureel te verankeren in het voorkeursbesluit, wordt deze ecologische verbindingszone juridisch beschermd en als prioritaire zone voor natuurontwikkeling gemarkeerd.
Hoewel de ambities groot zijn, loopt het onderzoekstraject door de complexiteit van de effectrapportages momenteel door in 2026.
Dit betekent dat de langverwachte inspraakronde dit jaar centraal staat.
Voordat de Vlaamse Regering het besluit definitief bekrachtigt, volgt er een officieel openbaar onderzoek van zestig dagen.
Dit is de laatste grote kans voor burgers en betrokkenen om de gedetailleerde plannen voor de klimaatgordel en de ontsnipperingsmaatregelen voor de otter in te zien en via bezwaren of suggesties directe invloed uit te oefenen op de definitieve inrichting van hun omgeving.
Zo wordt er toegewerkt naar een gedragen plan dat de regio wapent voor een klimaatbestendige toekomst.
Het doel is ambitieus maar noodzakelijk: GroenRand eist dat tegen het einde van 2026 de eerste 'quick wins' daadwerkelijk op het terrein worden gerealiseerd.
Helaas stokt de uitvoering op politiek niveau.
Het Vlaams Actieprogramma ecologische ontsnippering (VAPO) staat momenteel stil omdat Minister Jo Brouns heeft besloten hier niet langer in te investeren door het wegvallen van Europese subsidies en bezuinigingsmaatregelen.
GroenRand protesteert hier fel tegen omdat de minister niet zomaar aan de kant kan staan.

De otter geniet bescherming via een officieel SBP dat in december 2022 werd vastgesteld.
Dit programma is juridisch bindend via een Ministerieel Besluit en legt de overheid een resultaatsverbintenis op om de otter naar een gunstige staat van instandhouding te brengen.
Minister Brouns heeft zelf verklaard dat ontsnippering het verschil tussen leven en dood betekent.
Het is dan ook een kwestie van behoorlijk bestuur om de uitvoering van dit programma te garanderen en de gedane investeringen in onderzoek niet verloren te laten gaan.

Ook de waterhuishouding vraagt actie

In Sint-Job-in-'t-Goor werd de gracht in de jaren '70 gedempt met baggerslib en GroenRand pleit voor het heropenen van deze verbinding.
Een gelijkaardige situatie zien we bij het Schildestrand in Schilde, een watergevoelig gebied waar plannen voor een open gracht cruciaal zijn binnen de Klimaatgordel-visie.
Dit is de Blue Deal van de Vlaamse overheid in de praktijk, want het heropenen van gedempte delen helpt niet alleen de otter, maar fungeert ook als spons tegen droogte en wateroverlast.
Om een kwaliteitsvol leefgebied te bereiken is er nood aan voldoende hoge waterpeilen, maar vooral in het noorden zorgt watercaptatie voor landbouw voor extra druk en droogval tijdens de zomer.
Zowel via het kanaal Dessel-Schoten naar Limburg als via de Tappelbeek naar de Netevallei moet ontsluiting komen.

Zelfs de zwaaikom aan het Albertkanaal kan een paradijs worden als we het waterspaarbekken daar natuurtechnisch inrichten en landschappelijk laten aansluiten bij de omliggende natuur.
Terwijl wetenschappers via innovatief eDNA-onderzoek DNA-sporen zoeken en gespecialiseerde speurhonden inzetten om genetisch materiaal te verzamelen, vormt Antwerpen op 12 en 13 maart 2026 het epicentrum van de Europese natuurbescherming tijdens de Europese Otterconferentie.
Dit evenement markeert een cruciale mijlpaal in de grensoverschrijdende samenwerking en fungeert als het officiële sluitstuk van het Interreg-project 'Otter over de grens'.
Twee dagen lang komen beleidsmakers en internationale wetenschappers in Antwerpen bijeen om samen te werken aan de structurele terugkeer van de otter.
De conferentie wordt afgesloten met een excursie naar de Polders van Kruibeke in het Nationaal Park Scheldevallei, waar gedemonstreerd wordt hoe waterveiligheid voor de mens en een optimaal leefgebied voor de otter hand in hand gaan.
De visie van GroenRand is glashelder: de otter is de ambassadeur van een gezond landschap. Met technische oplossingen zoals "looprichels" onder bruggen en de sanering van 'black spots' kunnen we de dodelijke trend keren.

De tijd van plannen is voorbij.
Het is tijd voor de uitvoeringsfase.
Als we de barrières wegnemen en de Klimaatgordel echt realiseren, herstellen we een ecosysteem waar de mens een koeler en veiliger landschap voor terugkrijgt terwijl de wateracrobaat eindelijk de veiligheid krijgt die hij verdient.

Info: officiële eventpagina van WWF-België. Voor een diepgaande blik op de sprekers en de tijdsplanning kun je het volledige Programma PDF raadplegen via Regionaal Landschap Rivierenland.

Foto's © Yves Adams. 

Duizenden wandelaars trekken door het hart van de Voorkempen tijdens de 43ste Trappistentocht in Zoersel.

Duizenden wandelaars trekken door het hart van de Voorkempen: De 43ste Trappistentocht in Zoersel

Op 22 februari wordt Zoersel opnieuw het decor voor de jaarlijkse Trappistentocht, een van de absolute hoogtepunten op de Vlaamse wandelkalender. Wandelclub Natuurvrienden Zoersel organiseert deze dag hun 43ste editie, die tevens het startschot vormt voor het wandelcriterium Walk2Gether. De club, die die dag hoopt haar 700ste lid te verwelkomen, heeft routes uitgezet variërend van 5 tot 42 kilometer. Deze paden leiden deelnemers door een landschap dat doordrenkt is van geschiedenis en natuurlijke rijkdom, met de Abdij der Trappisten in Westmalle als spiritueel en gastronomisch middelpunt. De geschiedenis van deze abdij, officieel de Abdij van Onze-Lieve-Vrouw van het Heilig Hart, gaat terug tot 1794. Een groep Franse monniken, op de vlucht voor de Franse Revolutie, vestigde zich toen op een kleine boerderij genaamd "Nooit Rust".

Door decennia van hard labeur transformeerden zij de onvruchtbare heide en moerassen in de vruchtbare gronden die de wandelaars vandaag doorkruisen. In 1836 werd het klooster officieel een abdij en startte Abt Martinus Dom de eerste brouwerij. Wat begon als een drank voor eigen gebruik, groeide uit tot de wereldberoemde Westmalle Dubbel en Tripel.

Sinds 1870 produceert de abdij ook haar eigen trappistenkaas van melk van eigen vee, een ambachtelijk product dat na de wandeling in de startzaal van de school Beuk & Noot kan worden aangekocht. De wandeling voert echter langs meer dan alleen de abdijmuren. Een bijzonder rustpunt op de route is Drieboomkensberg, een historisch bedevaartsoord. De verering op deze plek begon in 1746, toen een Engelse officier genaamd Crombell tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog genezing vond na een gebed tot Maria. In 1948 werd hier een groot kruisbeeld geplaatst door de burgemeester van Oostmalle, en tot op de dag van vandaag trekken parochies uit de omgeving jaarlijks op voetbedevaart naar deze plek van bezinning. Tegenwoordig doet het domein ook dienst als jeugdverblijf, maar het behoudt zijn sacrale sfeer onder de oude bomen. Deze historische locaties liggen ingebed in een ecologisch waardevol netwerk dat nauwlettend wordt beschermd door organisaties als GroenRand en Natuurpunt Voorkempen. GroenRand speelt hierin een cruciale rol; als toonaangevende natuurvereniging in de Voorkempen ijveren zij voor het behoud van de open ruimte en het versterken van het "groene lint" tussen gebieden zoals het Zoerselbos en de abdijbossen. De vereniging werkt vaak nauw samen met de abdij, die natuurbeheer ondersteunt via sponsoring en duurzaam bosbeheer.

Een van de natuurlijke parels op het parcours is de Hegte Heyde. Dit gebied herbergt een heischraal landschap dat in de Kempen nog maar zelden voorkomt. Door gericht beheer, zoals het handmatig verwijderen van de toplaag, krijgen zeldzame planten zoals de vleesetende Zonnedauw, de paarse Dopheide en de geurende Gagel hier weer de ruimte. Het is een habitat voor de Hazelworm, de Levendbarende hagedis en de zeldzame nachtzwaluw. De wandelaars op de middellange afstanden trekken verder door het Molenbos, een 175 hectare groot natuurgebied op de grens van Malle, Schilde en Zoersel. In dit oude bos regeren nu de Zwarte specht, de Bosuil en groepen reeën.

Nabijgelegen ligt De Welvaart, een domein dat door Natuurpunt is omgevormd tot een biodiversiteitshotspot. De recent aangelegde poelen zijn een kraamkliniek geworden voor de Vinpootsalamander en diverse kikkersoorten.

Voor de echte doorzetters die kiezen voor de 30 of 42 kilometer, maakt de tocht nog een extra lus via de abdij van de Trappistinnen in Brecht (Onze-Lieve-Vrouw van Nazareth), waarmee het trappistische karakter van de dag compleet wordt gemaakt.
Op alle rustposten is uitgebreide catering voorzien om de wandelaars van energie te voorzien.
Deelname aan dit evenement kost 3 euro, waarbij leden van de federatie slechts 1,5 euro betalen. Inschrijven kan vanaf 7 uur 's morgens in de Achterstraat in Sint-Antonius.
Als dank voor hun sportieve prestatie en hun bijdrage aan het behoud van dit stukje levend erfgoed, wordt iedere wandelaar bij de finish beloond met een symbolisch voorjaarsbloemetje.
Alle info over de Trappistentocht op www.NVZoersel.org

Bladgoud en Boomgeluk: In de Voorkempen wordt de natuur gevierd samen met Dieter Coppens en Els Beeckx

Bladgoud en Boomgeluk: De Voorkempen viert de natuur met Dieter Coppens en Els Beeckx

Wie op woensdagavond 11 februari 2026 langs GC Den Boomgaard in Broechem (Ranst) passeerde, kon de positieve energie bijna voelen vibreren. Geen saaie vergadering of formele plechtigheid, maar een hartverwarmend feest van de natuur. Inwoners uit Ranst, Zoersel en Zandhoven kwamen er samen voor het feestelijke sluitstuk van de succesvolle najaarscampagnes #LaatZeLiggen en #BOOMjetuin.

Met natuurambassadeur Dieter Coppens als centrale figuur, bewees de regio dat lokale actie de sleutel is tot een hoopvolle, groene toekomst. Het was een avond vol natuurlijke trots, waarbij de bekroning van burgers die hun eigen tuin hebben omgevormd tot een kleine ark van Noach centraal stond.

Terwijl het nieuws vaak gedomineerd wordt door sombere berichten over hittestress en biodiversiteitsverlies, lieten deze drie gemeenten zien dat verandering begint bij de eigen achterdeur: positief, lokaal en met de voeten in de aarde. Televisiemaker en natuurfanaat Dieter Coppens was de geknipte man om de winnaars te huldigen. Met zijn kenmerkende enthousiasme overhandigde hij de prijzen: stevige, duurzame bladharken voor de "blad-ambassadeurs" en prachtig afgewerkte nestkastjes voor de boomplanters.

Voor de winnaars die er die avond niet bij kon zijn, is er trouwens goed nieuws: de prijzen liggen inmiddels geduldig te wachten in de lokale gemeentehuizen van Ranst, Zoersel en Zandhoven, waar ze na de e-mailbevestiging kunnen worden opgehaald. Achter dit succesverhaal schuilt een krachtig netwerk. Hoewel Dieter het stralende gezicht is, zijn de lokale gemeentebesturen de feitelijke drijvende kracht en financiers. Zij besloten de handen in elkaar te slaan met het burgerplatform Bye Bye Gazon, dat onder leiding van campagnemanager Els De Geyter de creatieve vonk en de professionele omkadering leverde om duizenden Vlamingen te overtuigen hun gazon deels los te laten en de natuur te omarmen.
Een onmisbare spil in dit netwerk is Els Beeckx. Als klimaatambtenaar in Zoersel en bezieler van de campagne #LaatZeLiggen, beperkt zij haar acties niet tot het beleid achter een bureau. Zij is de vrouw die burgers persoonlijk aanspoort om herfstbladeren te koesteren als "Bladgoud": een natuurlijke humuslaag die de bodem voedt en essentiële winterbeschutting biedt aan egels en insecten. In haar rol als bijenambassadeur zet zij zich daarnaast in voor het bijencharter en de plaatsing van kwalitatieve insectenhotels om lokale bestuivers een overlevingskans te geven. Haar expertise vertaalt zich ook naar educatieve projecten via MOS (Milieuzorg Op School), waarbij zij scholen begeleidt in het vergroenen van hun speelplaatsen. Bovendien adviseert zij over klimaatadaptatie, zoals de innovatieve combinatie van bomen en zonnepanelen op de website van de Gemeente Zoersel.

De jarenlange, tomeloze inzet van Els Beeckx werd onlangs bekroond door natuurvereniging GroenRand met de prestigieuze Groene Duim. Deze award is een eerbetoon aan personen die de natuur in de Voorkempen een warm hart toedragen. De uitreiking van haar Groene Duim vond plaats op zaterdag 22 maart 2025 in de inspirerende omgeving van de Samentuin Wilhalla in Halle-Zoersel. Voorzitter Pieter Haagdorens prees haar daar om haar unieke vermogen om complexe ecologische thema’s om te zetten in tastbare resultaten voor de burger. Deze bekroning van Els volgde op een eerdere memorabele ceremonie van GroenRand op een andere locatie: op zaterdag 23 maart 2024 ontving Dieter Coppens namelijk al zijn eigen Groene Duim in bibliotheek van Zoersel.

Hij kreeg deze erkenning voor zijn boek 'Boslof' en zijn passie om Vlamingen weer met het bos te verbinden. Tijdens diezelfde middag in 2024 eerde GroenRand bovendien een groep van dertien lokale natuurfotografen die de biodiversiteit van de regio prachtig in kaart brachten voor het project GreenConnect.
De kernboodschap van de avond in Broechem was simpel: weg met de ‘opruimwoede’. De campagne #LaatZeLiggen herdefinieert wat wij als "netjes" beschouwen. Gevallen bladeren zijn geen afval dat in een plastic zak naar het containerpark moet, maar een kostbaar goedje dat de bodem beschermt tegen vorst en uitdroging.

Parallel hiermee daagt #BOOMjetuin inwoners uit om de hoogte op te zoeken. Door het planten van inheemse bomen creëren burgers hun eigen natuurlijke airconditioning. De nestkastjes die Dieter uitdeelde, maken de cirkel rond: een boom biedt schaduw, de vogel in het kastje houdt schadelijke insecten in toom, en de bladeren op de grond voeden de boom opnieuw. Wat de bijeenkomst bewees, is dat natuurbeleving leeft in de Voorkempen. Het succes is te danken aan de synergie tussen overheden, experts van Velt vzw en gepassioneerde voortrekkers.
Om zelf direct aan de slag te gaan, deelt Els Beeckx haar persoonlijke gouden tips voor een natuurparadijs. Hark herfstbladeren in je borders als 'winterdekentje' voor je planten en schuilplaats voor egels. Kies bij het planten voor een inheemse 'klimaatboom' zoals de lijsterbes of winterlinde; zij zijn de beste airco’s voor je tuin. Plaats een insectenhotel op een zonnige plek bij bloemrijke planten en laat uitgebloeide stengels tot het voorjaar staan als overwinteringsplek voor insecten. Ten slotte tipt ze om loofbomen slim te combineren met zonnepanelen aan de westkant: schaduw in de zomer, zonlicht in de winter. Zo wordt elke tuin in de Voorkempen een stukje 'Groene Duim'-waardig. Foto's: #LaatZeLiggen en #BOOMjetuin.

Elke druppel telt: GroenRand wijst de weg naar subsidies en waterretentie

Elke druppel telt: GroenRand laat zien hoe je subsidies kunt krijgen en water kunt vasthouden.

De provincie Antwerpen kampt momenteel met een kritieke waterhuishouding doordat de ondiepe grondwaterlagen zich nog niet hebben hersteld van de langdurige droogte in 2025. Uit de vaststellingen van het provinciaal droogteoverleg blijkt dat vooral in het noorden en westen van de provincie historisch lage winterpeilen worden geregistreerd; op 1 februari 2026 vertoonde maar liefst 75% van de meetlocaties een lage tot zeer lage stand voor de tijd van het jaar. Hoewel recente neerslag de bovenste grondlaag bevochtigt, waarschuwt de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) dat het infiltreren van water naar de diepere grondwaterlagen een uiterst traag proces is.

Om te vermijden dat onmisbaar water kort voor de lente naar de zee wegstroomt, heeft gouverneur Cathy Berx een dringende oproep gelanceerd aan de landbouwers om stuwen in grachten maximaal hoog te zetten en waterbekkens of tanks volledig te vullen met regenwater als buffer voor droge periodes. Deze strategie van actieve waterretentie vindt een essentieel verlengstuk in de visie van de organisatie GroenRand, die pleit voor structureel natuurherstel waarbij het landschap weer als een natuurlijke spons fungeert.

Een schoolvoorbeeld hiervan zijn de werken in natuurgebied De Lage Haar in Schilde. In dit broekbos is de sponswerking hersteld door afwateringsgreppels te dempen en de wal langs de Zwanebeek aan te passen. Dankzij twee regelbare stuwen kan het waterpeil voortaan gecontroleerd in- en uitstromen, terwijl medewerkers van de provincie Antwerpen boomstronken in de beek hebben geplaatst om lokale stuwing en meandervorming te bevorderen. Volgens gedeputeerde Jan De Haes herstelt dit niet alleen waardevolle natuur langs de Antitankgracht, maar helpt het ook om zowel droogte als wateroverlast stroomafwaarts te temperen.

Naast waterbouwkundige ingrepen vormen houtkanten een krachtig natuurlijk instrument in deze strijd. Door hun dichte structuur fungeren zij als een fysieke barrière die afspoelend regenwater afremt, waardoor de kracht van de waterstroom wordt gebroken en kostbare landbouwgrond niet wegspoelt. De diepe wortels verbeteren de bodemstructuur, wat essentieel is om het grondwaterpeil op termijn weer aan te vullen.

GroenRand stimuleert dit herstel actief via de actie "Bijtandje Houtkantje" en wijst de weg naar het Vlaams Houtkantenplan en samenaankoopacties zoals "Behaag je Tuin". De organisatie blijft dossiers opvolgen om houtkanten te combineren met technieken zoals wadi’s en ontharding.
Voor landbouwers die dergelijke klimaatadaptieve en kleinschalige inrichtingswerken willen uitvoeren, is er aanzienlijke financiële steun beschikbaar. Via de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) en het programma Water-Land-Schap kunnen werken zoals het plaatsen van schotbalkstuwen of peilgestuurde drainage tot 70% gesubsidieerd worden. Daarnaast loopt er via het VLIF tot 31 maart 2026 een specifieke oproep voor innovatieve waterbesparende investeringen en zijn er vergoedingen (ca. €1.025/ha) voor niet-productieve investeringen zoals grasbufferstroken, houtkanten en erosiedammen. Door deze subsidies te benutten en natuurlijke principes toe te passen, kan de sector de natuurlijke veerkracht van het landschap versterken en de provinciale waterreserves structureel helpen aanvullen.

Vlaams Biodiversiteitsportaal gelanceerd: GroenRand Krijgt wetenschappelijke munitie voor natuurbescherming

GroenRand zet in op data: Nieuw Vlaams Biodiversiteitsportaal ontsluit miljoenen natuurwaarnemingen

Op 11 februari 2026 bereikte het natuuronderzoek in Vlaanderen een historisch keerpunt met de lancering van het Vlaams Biodiversiteitsportaal (VBP). Dit baanbrekende platform, gepresenteerd door het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO), fungeert voortaan als de centrale digitale schatkamer voor alle natuurgegevens in onze regio.

Tijdens een drukbezocht lanceringsevenement opende administrateur-generaal dr. Hilde Eggermont de dag met een pleidooi voor het objectiveren van landgebruik via betrouwbare cijfers. Vervolgens schetste onderzoeksmanager Johan Peymen de ambitieuze missie: het creëren van een onwrikbare basis voor een onderbouwd natuurbeleid en een eerlijke vergunningsverlening.

Voor natuurverenigingen zoals GroenRand is de komst van dit portaal van cruciaal belang; het biedt hen de wetenschappelijke munitie om lokale natuurgebieden, zoals in de Voorkempen, nog krachtiger te beschermen tegen ondoordachte ruimtelijke ingrepen.
Vlaanderen kiest met dit portaal voor de absolute wereldtop door gebruik te maken van de technologie van de ‘Atlas of Living Australia’ (ALA), internationaal de gouden standaard voor natuurinformatie. Coördinator Dimitri Brosens verduidelijkt dat we door deze keuze direct de beste tools naar Vlaanderen halen.

Dankzij de nauwe samenwerking met de Global Biodiversity Information Facility (GBIF) en de expertise van de Spaanse expert Francisco Pando, sluit Vlaanderen aan bij de internationale Living Atlas Community. Hierdoor spreekt onze lokale data voortaan dezelfde taal als die van wetenschappers wereldwijd. De ruggengraat van het portaal bestaat uit ruim 30 miljoen geverifieerde records die voorheen versnipperd waren over museumcollecties, wetenschappelijke meetnetten en burgerwaarnemingen via Waarnemingen.be. Voor verenigingen zoals GroenRand is dit een goudmijn: zij kunnen nu tot eeuwen terug in de tijd kijken om langetermijntrends in kaart te brengen, terwijl ze tegelijkertijd actuele informatie over invasieve exoten kunnen raadplegen om onze eigen natuur te verdedigen.

Een zeer belangrijk aspect voor GroenRand is de focus op het agrarische landschap, waarbij het portaal gegevens ontsluit over houtkanten, bloemenranden en ecoregelingen. Dit is een echte gamechanger: via geospatiale analyses en Area Reports kan nu met één klik op de interactieve kaart worden aangetoond waar houtkanten fungeren als essentiële verbindingswegen (ecologische corridors) voor soorten. Hoe cruciaal deze data in de praktijk zijn, bewees wetenschapper Daan Dekeukeleire met een 'Use Case' over vleermuizen. Juist in landbouwgebieden zijn houtkanten vitale jachtgebieden.

Door gegevens over winterverblijven te combineren met zomerwaarnemingen, worden migratieroutes zichtbaar. Omdat vleermuizen kwetsbaar zijn, worden exacte locaties enkel getoond aan professionals met de juiste rechten. De lancering is echter pas het startpunt, want het VBP is een "levend platform". De roadmap, toegelicht door IT-coördinator Aaike De Wever en databeheerder Maria-Rose Eves Down, zet in op de verdere integratie van nieuwe datastromen. Om deze functies voor iedereen verstaanbaar te maken, heeft Dimitri Brosens bovendien tien korte video's beschikbaar gesteld op het YouTube-kanaal van het INBO die de belangrijkste troeven van het portaal stap voor stap uitleggen: https://ap.lc/nnkrk. Foto's: INBO

Wandeling: De Koude Heide – Een Verborgen Parel in Kapellen Onthuld

 

Wandeling: De Koude Heide: Een Verborgen Parel in Kapellen Ontsluierd

Op zaterdag 21 februari krijgt het grote publiek een zeldzame kans om de poorten van het domein Koude Heide in Kapellen binnen te stappen.
Tijdens de exclusieve, geleide wandeling ‘Warme blik op de Koude Heide’, georganiseerd door Natuurpunt Antwerpen Noord, nemen gidsen bezoekers tussen 13.30 en 15.30 uur mee door een gebied dat normaal gesloten blijft om de rust van fauna en flora te bewaren.

Dit domein van circa 15 hectare aan de Heidestraat-Noord was decennialang strikt privaat bezit en maakte deel uit van het uitgestrekte Domein Wolvenbos.

Het kasteel zelf, een indrukwekkend landhuis in neo-Lodewijk XV-stijl, werd rond 1918 ontworpen door de befaamde architect Paul Saintenoy (bekend van het Old England-gebouw in Brussel).

In 1952 werd het domein gekocht door baron Paul Georges Kronacker, een liberaal minister van Staat die zijn fortuin maakte in de koloniale suiker- en cacaohandel.

De grandeur van weleer is nog zichtbaar in de statige neo-rococo toegangspoort met het familiewapenschild.

De familie Kronacker gebruikte de Koude Heide decennialang als privaat jachtgebied, wat de huidige stilte in het gebied verklaart.

Opmerkelijke historische details zijn de plannen voor een nooit gerealiseerd privévliegveld en een periode in de jaren '50 waarin het terrein deels als stortplaats voor huisvuil diende door een lokale familie, een smet die door Natuurpunt inmiddels is gesaneerd.

Vandaag is de Koude Heide een cruciale ecologische schakel langs de Antitankgracht, de langste kunstmatige natte verbinding van Vlaanderen. Deze gracht, aangelegd tussen 1937 en 1939 als verdediging tegen pantservoertuigen, fungeert nu als een "natuursnelweg" tussen grote gebieden zoals de Kalmthoutse Heide en het Groot Schietveld.

De naam 'Koude' Heide verwijst naar de specifieke bodemgesteldheid: zware tertiaire kleilagen in de ondergrond houden het water vast, waardoor de zandlaag erboven in het voorjaar traag opwarmt.

Dit microklimaat herbergt unieke flora, waaronder een zeldzame, beschermde Perzische of Kaukasische eik (Quercus macranthera) op de erfgoedlijst, verwilderde stinsenplanten en restanten van historische heide die via gericht hakhoutbeheer van de Vlaamse Milieumaatschappij (VMM) worden hersteld.

Ook militair erfgoed is alomtegenwoordig; naast de gracht liggen er restanten van de Antwerpen-Turnhoutstelling uit de Eerste Wereldoorlog.
De talrijke bunkers en loopgraven in het landschap zijn vandaag ingericht als vitale vleermuizenreservaten voor soorten als de watervleermuis, de franjestaart en de baardvleermuis.
De fauna in dit type 4-natuurreservaat profiteert van de ongestoorde rust.

Het domein dient als veilige kraamkamer voor reeën en vossen, terwijl de dichte begroeiing ideale broedplaatsen biedt aan de nachtegaal, de spotvogel en de schuwe boommarter.

In de lucht jaagt de boomvalk op libellen zoals de bosbeekjuffer en de beekoeverlibel, terwijl langs de waterkant de ijsvogel flitst.

Voor wie deze verborgen wereld wil ontdekken, is vooraf inschrijven via de website van Natuurpunt of via e-mail verplicht.

De tocht is gratis en toegankelijk voor jong en oud (vanaf 4 jaar), maar gezien het drassige terrein door de ondoordringbare kleilaag en het ontbreken van officiële wandelpaden, zijn stevige, waterdichte wandelschoenen of laarzen absoluut noodzakelijk.

Foto's:  Bea Mertens- Bob Jorens - Dirk Herman- Philippe Wuyts