De Grote Kreek door de lens van Francois Eennaes: de purperreiger en de verborgen dynamiek van de Voorkempen

De Grote Kreek door de lens van Francois Eennaes: de purperreiger en de verborgen dynamiek van de Voorkempen

Foto's: Francois Eennaes 

Elke lente keert hij terug.

Wanneer de rietkragen in de Voorkempen zacht beginnen te ruisen in de wind, komt de purperreiger weer naar huis.

Niemand weet precies op welke dag hij aankomt.

Er is geen grote aankondiging en geen bericht in de krant.

Maar op een vroege ochtend, als de mist nog laag boven het water hangt, zien de vaste wandelaars hem plots staan.

Hij is lang, slank en bijna koninklijk met zijn kastanjebruine hals en grijspaarse vleugels.

De purperreiger beweegt nauwelijks.

Hij lijkt één te zijn met het riet.

Hij staat daar, roerloos, als een levend standbeeld dat de wacht houdt over het water.

De natuurgebieden in onze regio kennen vele bezoekers.

Er zijn eenden die luid kwetteren en futen die behendig duiken naar vis.

Er zijn ganzen die het water doorklieven en luid van zich laten horen.

Maar de purperreiger is anders.

Hij is geen druktemaker.

Hij jaagt in totale stilte.

Met trage en zeer bedachtzame passen sluipt hij door het ondiepe water.

Zijn techniek is gebaseerd op extreem geduld. Hij kan minutenlang stokstijf blijven staan terwijl zijn ogen het wateroppervlak afspeuren.

Dan, bliksemsnel, schiet zijn scherpe snavel naar voren.

Een nietsvermoedende vis verdwijnt in één vloeiende beweging.

In de schemering wordt het water rustiger en kleurt het goud en koper.

De purperreiger zoekt dan een veilige plek tussen het hoge riet om te rusten.

Daar staat hij, vaak op één poot, geduldig wachtend op een nieuwe dag.
In de regio van de Voorkempen is de purperreiger (Ardea purpurea) een zeldzame en kwetsbare verschijning.

In tegenstelling tot zijn neef, de bekende blauwe reiger, woont deze vogel hier niet het hele jaar door.

Hij heeft hier geen vaste plekken om te broeden en wordt hoofdzakelijk waargenomen als doortrekker tussen april en september.

Hij is uiterst schuw en stelt hele specifieke eisen aan zijn leefgebied.

Hij houdt van uitgestrekte en onverstoorde rietvelden en moerassen.

Omdat de natuur in de directe Voorkempen vaak in kleinere stukjes verdeeld is, mist de regio soms de schaal die hij nodig heeft voor een vast verblijf.

Daarom blijft hij hier meestal niet plakken en reist hij snel weer door naar grotere watergebieden.

Toch zijn er binnen de gebieden van Natuurpunt Voorkempen een paar plekken waar hij incidenteel wordt gespot in nattere zones.

In het Zoerselbos, in de moerassige stukjes nabij het Heiblok, komt de vogel soms voor als doortrekker.

Ook in de beekvalleien van Blommerschot in Malle wordt hij soms gezien.

Daar kan hij langs de nattere delen van de Delfte Beek eten zoeken in het riet en het struweel.

De grootste kans op een ontmoeting in de ruime omgeving heb je echter in het Viersels Gebroekt in de Kleine Netevallei.
De bescherming en het herstel van dit soort landschappen is precies waar natuurvereniging GroenRand dagelijks mee bezig is.

Deze vereniging zet zich met hart en ziel in voor het behoud van de groene open ruimte en het versterken van de natuurverbindingen in de Voorkempen.

Voor een schuwe vogel als de purperreiger is de visie van GroenRand van levensbelang.

Zij werken aan projecten die de versnippering van het landschap tegengaan en pleiten voor aaneengesloten natuur.

De inzet van GroenRand zorgt ervoor dat zeldzame passanten niet alleen een tijdelijke rustplaats vinden, maar in de toekomst ook weer een veilige plek om te blijven.

Door te waken over onze beekvalleien en moerassen, zorgt deze natuurvereniging ervoor dat de purperreiger de Voorkempen niet links laat liggen.

Voor wie de vogel echt goed wil bestuderen, blijven grotere gebieden zoals De Zegge in Geel of de kaarten op de website van Waarnemingen de beste hulpmiddelen.

Naast onze eigen regio zijn de Grote Kreek en het Pereboomsgat fantastische plekken voor deze vogel.

Deze liggen in het noorden van de gemeentes Wachtebeke en Moerbeke-Waas, vlak bij de grens met Nederland.

Dit gebied maakt deel uit van het krekengebied van Overslag-Zuiddorpe.

Het is een bijzonder overgangsgebied tussen de grote kreken in het noorden en Zandig Vlaanderen in het zuiden.

De grote zandrug Maldegem-Stekene in het zuiden vormt hier een natuurlijke grens.

Het landschap wordt gekenmerkt door oude kreekrestanten die langzaam veranderen in land.

Hierdoor ontstaan er opvallende rietlanden waar de purperreiger zich perfect kan verstoppen.

Kenmerkend voor dit gebied zijn ook de dijken die de polders rond de kreken afschermen.

Deze dijken hebben vaak rijen hoge bomen die het landschap een duidelijke structuur geven.

Ook zijn er parallelle kleine zandruggen die zorgen voor een bijzonder microreliëf in de bodem.
Het is een gebied met een unieke schoonheid die prachtig is vastgelegd door fotografen.

 Een zeer mooi voorbeeld hiervan zijn de foto's die Francois Eennaes in dit gebied heeft gemaakt.

Zijn beelden laten zien hoe de vogel en het landschap daar volledig in evenwicht zijn.

De reis die de purperreiger elk jaar aflegt is werkelijk indrukwekkend.

Volgens informatie van de vogelbescherming overwintert hij in Afrika, ten zuiden van de Sahara-woestijn.

Dat is een tocht van duizenden kilometers over de open zee en de hete, droge woestijn.

Het feit dat hij elk jaar weer de weg terugvindt naar de kleine rietvelden in onze streken is een klein wonder.

Zijn lichaam is ook volledig aangepast aan het leven in het moeras.

Hij heeft extreem lange tenen die werken als een soort sneeuwschoenen.

Hierdoor zakt hij niet weg in de zachte modder.

Dit geeft hem een groot voordeel ten opzichte van andere vogels, omdat hij kan jagen op plekken waar zij niet kunnen komen.

De purperreiger staat op de Vlaamse Rode Lijst als een kwetsbare soort.

Dit herinnert ons eraan dat we extra zuinig moeten zijn op onze natuurgebieden.

Zolang het water stroomt en het riet blijft groeien, zal hij blijven komen.

Hij is niet zomaar een gast.

Voor de Voorkempen en de kreken in het noorden is hij veel meer dan dat.

Hij is een symbool van de wilde natuur en een belofte van de lente.

Wie hem eenmaal heeft zien staan in het vroege ochtendlicht, zal dat beeld niet snel vergeten.

Hij is de koning van het riet, altijd aanwezig voor wie echt goed kijkt.

Dankzij het werk van Natuurpunt en vele vrijwilligers blijft er hoop dat deze vogel een vaste waarde blijft in ons landschap.