Verborgen rijkdom: Frank Vermeiren onthult de blauwe koning van onze beekvalleien
Frank Vermeiren
Vergeet die peperdure vliegtickets naar de Serengeti of de verzengende hitte van de Afrikaanse savanne.
De echte actie?
Die vindt tegenwoordig gewoon in onze eigen achtertuin plaats, ergens tussen de rietkragen en de zompige beekvalleien van de Voorkempen.
Onze redacteur Frank Vermeiren nodigt je uit voor een verrassende safari door eigen streek.
Met een gloednieuwe, alfabetische ontdekkingstocht laat hij zien dat je geen gids in een jeep nodig hebt om de meest exotische rijkdommen te ontdekken.
Dit is echter meer dan zomaar een reeks natuurverhalen.
Het is een vurig pleidooi voor onze eigen 'groene aders'.
Want door de lokale fauna in de schijnwerpers te zetten, wordt natuurbehoud een gedeelde ervaring die de band tussen ons en ons eigen landschap weer springlevend maakt.
Na de letter A vliegen we nu in één ruk door naar de B van een absolute superster: de blauwborst.
De blauwborst (Luscinia svecica) is met zijn flitsende kleuren en bijna brutale, uitbundige zang een van de meest opvallende verschijningen in de Vlaamse vogelwereld.
Het is een vogel die symbool staat voor de veerkracht van onze natuur.
Waar de soort enkele decennia geleden nog op de rand van verdwijnen stond, voert hij nu een indrukwekkende triomftocht aan doorheen onze regio.
Dat de vogel het juist in de Voorkempen zo goed doet, is geen toevalstreffer.
Het is het directe resultaat van slim natuurbeleid waarbij moerasgebieden zijn hersteld en beekvalleien opnieuw hun gang mogen gaan.
Dit type habitat is in de Voorkempen flink toegenomen, en dat is exact de reden waarom de blauwborst zich hier weer de koning te rijk voelt.
De blauwborst is een vogel van de 'overgangen'.
Hij zoekt plekken op waar water en land elkaar ontmoeten, maar waar ook voldoende dekking is van struiken en bomen.
Hij heeft een uitgesproken voorkeur voor gevarieerde, natte en insectenrijke gebieden met open delen en een struweel- en loofboombegroeiing, waarbij de bodem niet geheel bedekt is door vegetatie.
Vooral de geleidelijke overgang van rietmoerassen naar moerasbos – ook wel verruigd rietland genoemd – vormt een uitstekend leefgebied.
In de Voorkempen vertaalt zich dit naar specifieke hotspots waar je zelf op safari kunt.
Denk aan het Groot Schietveld in Brasschaat en Wuustwezel, waar de natte heide en vennen een perfect decor vormen.
Ook de Opstalvallei, de Kuifeend en de randen van de Kalmthoutse Heide bieden precies dat mozaïeklandschap waar de blauwborst op kickt.
Opvallend is dat de blauwborst ook in akkers wordt gezien, onder meer tussen het koolzaad, waar hij profiteert van de insectenrijkdom die deze gewassen bieden.
Wie een mannetje blauwborst ziet, vergeet dat nooit meer.
Hij draagt een diepblauwe kin en borst met in het midden een witte vlek, de zogenaamde ‘ster’.
In onze regio zien we de witgesterde blauwborst (cyanecula).
De blauwborst is een slanke verschijning van ongeveer 14 centimeter die qua postuur sterk doet denken aan de roodborst, maar zich onderscheidt door een opvallende, lichtbeige wenkbrauwstreep en een kenmerkende staart met een oranjerode basis.
Het meest spectaculaire kenmerk is de helderblauwe keel en borst van het mannetje, die aan de onderzijde wordt begrensd door een zwarte en een roodbruine band.
In het hart van dit blauwe schild bevindt zich meestal een vlek, de zogenaamde 'ster', die bij de in de Lage Landen broedende ondersoort wit is en bij de Scandinavische variant roestbruin.
Het vrouwtje is aanzienlijk gecamoufleerder met een lichte keel en een donkere band van vlekjes op de borst, terwijl jonge vogels een gevlekt verenpak dragen maar wel al de typische roestkleur in de staart vertonen.
De zang van de blauwborst is een hoofdstuk apart.
Hij is een meester-imitator.
In zijn lied hoor je flarden van de veldleeuwerik, de merel of zelfs mechanische geluiden uit de omgeving.
De zang is zeer gevarieerd, bevat diverse alarmroepen en bouwt langzaam op om vervolgens in een razendsnelle waterval van tonen te versnellen.
Je hoort hem vaak vanuit een hoge rietstengel, maar ook tijdens de baltsvlucht, waarbij hij melodieus zingend opvliegt uit het riet om elders met gespreide staart en vleugels weer neer te strijken. Hoewel de vogel luidruchtig van zich laat horen, leeft hij voor het overige een verborgen bestaan.
Op het menu staan vooral eiwitrijke insecten, larven, wormen en slakjes die hij behoedzaam tussen de vegetatie op de grond zoekt. In het najaar, wanneer de insecten schaarser worden, vult hij dit dieet aan met bessen en zaden om de nodige reserves op te bouwen voor de grote oversteek.
Het broedseizoen loopt van april tot juli.
Het nest is een staaltje van camouflagekunst: het wordt op de grond gemaakt, diep verstopt tussen de dichte begroeiing.
De binnenkant wordt zorgvuldig bekleed met zachte pluisjes en zelfs paardenhaar voor extra isolatie.
Per legsel worden er 3 tot 7 eieren gelegd. De broedduur is kort, slechts 12 tot 14 dagen, en ook de jongen blijven maar dertien tot veertien dagen op het nest voor ze zich in het struweel storten. Frank Vermeiren benadrukt dat rust cruciaal is in deze periode.
Blijf op de paden, want een nest op de grond is uiterst kwetsbaar voor verstoring.
Ondanks dat we de blauwborst als 'onze' vogel beschouwen, is hij hier slechts een tijdelijke gast.
Alle in Vlaanderen broedende blauwborsten zijn echte trekvogels. Tussen eind juli en september verlaten ze massaal onze beekvalleien.
Ze vliegen naar het Iberisch schiereiland of maken de hachelijke oversteek over de Sahara naar West-Afrika.
Deze trektocht is een wonder der natuur; een vogeltje van amper 15 gram dat duizenden kilometers aflegt om in de lente weer exact op dezelfde plek in de Voorkempen terug te keren.
Het is fascinerend om te bedenken dat een vogel die we hier in de Schotense of Brasschaatse rietkragen horen, enkele maanden later misschien wel in de mangroves van Senegal vertoeft.
Hun terugkeer in maart is het ultieme bewijs dat de 'groene aders' waar deze reeks voor pleit, ook echt werken.
Een landschap dat een vogel als de blauwborst kan herbergen, is een gezond landschap dat niet alleen de vogel, maar ook de mens rust en schoonheid biedt.
Natuurbehoud is hier geen abstract begrip, maar een tastbare, gedeelde ervaring.
Ga deze lente dus zeker eens op safari in eigen streek.
De beste kans heb je in de vroege ochtenduren, wanneer de mannetjes vanuit hun territorium de dag begroeten.
Zoek de overgang van riet naar bos op, luister naar de complexe zang en wacht op die ene blauwe flits.
De Voorkempen heeft meer te bieden dan u denkt, mits we bereid zijn de natuur de ruimte te geven die ze verdient.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten