Door de lens van Frank Vermeiren: Het mysterie van de zwarte ree in de Voorkempen
Het tienjarig bestaan van de natuurvereniging GroenRand markeert een historisch keerpunt in hun werking en houding.
Waar de focus een decennium lang lag op het sensibiliseren van politici en burgers via lezingen en wandelingen is dat bewustzijn inmiddels breed gedragen door de samenleving.
De visie van GroenRand is nu officieel verankerd in de plannen voor de Klimaatgordel binnen het project De Nieuwe Rand.
Met dit succes op zak is de vereniging gestopt met het loutere bewustmakingsproces en is de prioriteit nu verschoven naar de concrete realisatie van natuur op het terrein.
Om de nodige budgetten los te krijgen werkt GroenRand nauw samen met diverse volksvertegenwoordigers.
Deze politici fungeren als een cruciale schakel door de betrokken minister in het parlement gericht te bevragen over de voortgang en de financiering van de natuurprojecten.
Ondanks deze verschuiving naar de politieke coulissen blijft de voeling met de samenleving essentieel voor de vereniging.
De website van GroenRand is geoptimaliseerd om burgers nog beter te informeren over lokale natuurwaarden.
Dit proces wordt ondersteund door twaalf toegewijde reporters die bijzondere gebeurtenissen in de regio nauwgezet opvolgen en documenteren.
Dat deze inzet loont blijkt uit de opmerkelijke natuurwaarnemingen van de afgelopen jaren.
Zo is de boommarter bezig aan een sterke comeback in de omgeving van de Antitankgracht ondanks zijn status als ernstig bedreigde soort op de Vlaamse Rode Lijst.
Een absoluut hoogtepunt vond plaats in 2024 toen fotografe Anne Oostvogels in het Elsenbos te Stabroek maar liefst vijf exemplaren tegelijk op beeld wist vast te leggen.
Deze zeldzame marterachtige is te herkennen aan de kenmerkende gele keelvlek en geldt als een belangrijke indicator voor kwalitatieve en gezonde bossen.
De positieve trend in de lokale biodiversiteit zet zich onverminderd voort want in februari en maart 2026 slaagde reporter en fotograaf Frank Vermeiren er zelfs in om een uiterst zeldzame zwarte ree te fotograferen in de buurt van Viersel Gebroekt.
Hij maakt graag foto's van de natuur en zag het dier toevallig opduiken tijdens een natuurwandeling. Een zwarte ree op beeld vastleggen is niet voor iedereen weggelegd omdat het niet alledaags is om zo'n exemplaar tegen te komen in de vrije natuur. Volgens Dirk Weyler van GroenRand moet je wat geluk hebben om een zwarte ree te spotten.
Hoewel het goed gaat met de reeën in heel Vlaanderen en mensen hun waarnemingen steeds vaker melden op platformen zoals Waarnemingen.be blijft de zwarte variant uiterst ongebruikelijk.
Zelf heeft Weyler nog nooit een zwarte ree in het wild gezien.
Voor GroenRand zijn deze waarnemingen het ultieme bewijs dat hun pleidooi voor het aan elkaar schakelen van natuurgebieden essentieel is voor het voortbestaan van kwetsbare fauna.
Alleen door deze groene verbindingen te versterken kan de fauna in de regio zich duurzaam handhaven en verder uitbreiden.
De zwarte ree (Capreolus capreolus) vormt een van de meest fascinerende natuurverschijnselen binnen de Vlaamse fauna.
Deze specifieke kleurafwijking is geen gevolg van een aparte soortvorming maar vindt haar oorsprong in een genetische mutatie die bekendstaat als melanisme.
Bij melanisme zorgt een overmatige productie van het donkere pigment melanine ervoor dat de traditionele roodbruine zomervacht en de grijsbruine wintervacht plaatsmaken voor een diepzwart of koolkleurig uiterlijk.
In de erfelijkheidsleer wordt dit proces gestuurd door een dominant gen.
Dit betekent dat de zwarte kleur zich relatief makkelijk kan handhaven binnen een populatie mits de genetische basis aanwezig is.
In de regio rond Boechout, Lint en Hove bevindt zich een unieke populatie zwarte reeën die haar oorsprong vindt in de geschiedenis van lokale adellijke landgoederen.
In het begin van de 20e eeuw werden deze dieren met een genetische kleurafwijking bewust uitgezet voor de jacht op domeinen zoals het Hof van Boechout dat onderdeel is van het domein Moretus.
Omdat het gen voor deze zwarte kleur dominant is en de populatie in de versnipperde bosgebieden van de Grote Boshoek relatief geïsoleerd bleef kon de zwarte variant zich generaties lang handhaven en zelfs uitbreiden.
Terwijl zwarte reeën in de rest van Vlaanderen als uiterst zeldzaam worden beschouwd vormen ze in deze specifieke zwarte driehoek een stabiel en opvallend onderdeel van de lokale fauna.
Een witte ree of een albino ree is volgens kenners overigens nog veel uitzonderlijker dan een zwart exemplaar.
Een zwart ree verschijnt toch een paar keer per jaar op foto maar het blijft een unieke gebeurtenis voor iedere waarnemer.
De verspreiding naar de rest van de Voorkempen zoals in Viersel of Zoersel is echter geen algemene uitbreiding over het hele gebied aangezien de dieren relatief honkvast blijven in hun oorspronkelijke habitat.
Wanneer men de zwarte ree in het Vlaamse landschap observeert valt op hoe dit dier zich op een unieke wijze verhoudt tot de omgeving.
Waar de witte spiegel van een normale ree in het schemerlicht als een baken fungeert voor soortgenoten ontbreekt dit opvallende kenmerk bij de zwarte variant vrijwel volledig.
In schaduwrijke biotopen beschikken zij hierdoor over een superieure camouflage.
Ze versmelten met de donkere achtergrond van het struweel en blijven voor zowel predatoren als menselijke verstoorders nagenoeg onzichtbaar.
Toch is dit kleurvoordeel niet absoluut want op een frisgroene weide in het voorjaar vallen zij juist sterker op wat hun kwetsbaarheid voor ontdekking vergroot.
De dieren zijn vooral actief tijdens de schemering en recente gegevens uit februari en maart 2026 bevestigen dat de populatie zeer actief is want eind februari werden er nog groepen tot wel veertien individuen waargenomen in de regio Boechout.
Wat zeer uitzonderlijk is in Vlaanderen.
De populatie blijft grotendeels geconcentreerd rond de historische kerngebieden zoals het Hof van Boechout en het Uilenbos in Hove en de Gasthuisbossen in Lint.
Door de versnippering van het landschap en barrières zoals grote verkeersaders blijven de dieren in hun oorspronkelijke habitat. Hoewel er sporadisch zwarte reeën worden gezien buiten deze kern zoals in de Kalmthoutse Heide betreft dit vaak individuele zwervers en geen gevestigde groepen.
Voor een succesvolle waarneming zijn de bosranden van het Hof van Boechout en de overgangen tussen bos en veld in de Gasthuisbossen de beste locaties mits men tijdens de schemering de windrichting in de gaten houdt en de nodige stilte bewaart.
Men moet voorkomen dat de eigen geur naar de dieren toe waait aangezien hun reukzin zeer scherp is ontwikkeld.
In de context van het Vlaamse natuurbeheer en de jachtwetgeving neemt de zwarte ree een bijzondere positie in.
Hoewel er wettelijk geen onderscheid wordt gemaakt tussen de verschillende kleurvarianten van de ree bestaat er binnen de jachtwereld vaak een ongeschreven erecode om zwarte exemplaren te sparen.
De aanwezigheid van de zwarte ree wordt door veel natuurliefhebbers beschouwd als een verrijking van de lokale biodiversiteit en een levend bewijs van de genetische variabiliteit die in onze wilde populaties verborgen ligt.
Tegelijkertijd vormt de beperkte omvang van deze populaties een risico in een regio die gekenmerkt wordt door een extreem dicht wegennet.
Het verlies van een zwart individu door een aanrijding heeft een disproportioneel grote impact op de genetische poel.
Daarom is het behoud van natuurlijke verbindingen en ecoducten zoals die op de overgang tussen de Kempen en de Limburgse mijnstreek van cruciaal belang voor de toekomst van de zwarte ree.
De fascinatie voor de zwarte ree overstijgt het puur biologische aspect omdat in de Vlaamse folklore de zwarte ree vaak wordt omschreven als een spook of een geest van het bos.
Deze mystieke status zorgt ervoor dat elke waarneming breed wordt uitgemeten in de lokale media.
Het dier fungeert als een ambassadeur voor de mysterieuze kant van de natuur die ondanks de enorme menselijke druk op de open ruimte toch haar eigen weg gaat.
De zwarte ree herinnert ons eraan dat de natuur niet statisch is maar voortdurend in beweging door genetische mutaties en migratie.
Voor de onderzoeker biedt de zwarte variant een uniek venster op de complexiteit van evolutie in de praktijk.
Het is een dier dat zich heeft aangepast aan de diepste schaduwen van ons landschap en daarmee een onuitwisbare indruk achterlaat op iedereen die het geluk heeft het te mogen aanschouwen in de schemering van de Voorkempen.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten