Verbind de Natuur: Van losse eilandjes naar één sterk netwerk
Natuurgebieden in Nederland en Vlaanderen zijn momenteel te vaak geïsoleerde eilandjes.
Hoewel we prachtige gebieden hebben liggen ze als gefragmenteerde postzegels in een landschap dat gedomineerd wordt door asfalt, beton en intensieve landbouw.
Juist onderlinge verbindingen maken de natuur sterker maar de operatie om dat voor elkaar te krijgen via het Natuurnetwerk Nederland (NNN) en het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN) ligt fors achter op schema.
Midden op de Nederlandse Posbank is er als bij toverslag een grote, ronde, houten vergadertafel verrezen.
Deze is compleet met microfoons en een dwingende symboliek voor de omliggende heuvels van de Veluwezoom.
Initiatiefnemer Natuurmonumenten heeft er een duidelijke bedoeling mee.
Politici moeten de ivoren torens verruilen voor de modder en de natuur in trekken.
Met de komst van een nieuw kabinet moeten zij onmiddellijk in actie komen.
De natuurorganisatie stelt één oproep centraal en dat is het zo snel mogelijk afmaken van het Natuurnetwerk Nederland.
Dit project van de lange adem werd in de vorige eeuw geboren als de Ecologische Hoofdstructuur (EHS).
Het idee erachter is dat de natuur momenteel uit te veel kleine en geïsoleerde gebieden bestaat.
Betere verbindingen zijn nodig om ervoor te zorgen dat de natuur tegen een stootje kan.
Landschapsecoloog Paul Opdam stond mede aan de basis van de EHS-plannen.
Hij legt uit dat deze verbindingen fungeren als een verzekeringspolis.
We hebben in de Lage Landen te maken met natte of strenge winters of juist extreem droge zomers.
Dan gaat het weleens even niet goed in een deel van de natuur waardoor een specifieke soort ter plaatse verdwijnt.
Als zo’n gebiedje in een netwerk verbonden is kan die soort vanuit een naburig gebied terugkeren.
Zonder verbindingen gebeurt dat niet en blijft de plek ecologisch dood.
De plannen voor het NNN waren een ietwat uitgeklede versie van de oude EHS. In 2013 spraken het Rijk en de provincies af om 80.000 hectare van die verbindingsnatuur aan te leggen.
De start van die operatie was relatief voortvarend maar de laatste jaren gaat het traag.
Eind 2024 was er nog ongeveer 30.000 hectare te gaan terwijl er in de afgelopen jaren slechts zo’n 2000 hectare per jaar bijkwam.
Die opgave ligt vooral bij de provincies. Natuur maken is zo makkelijk niet benadrukt de Brabantse provinciebestuurder Hagar Roijackers van GroenLinks.
Het gaat altijd over iemands land en er woedt een voortdurende strijd om de schaarse ruimte.
Brabant heeft van alle provincies de meeste natuur gerealiseerd maar kent ook nog de grootste resterende opgave omdat de provincie de lat hoog legde door wel aan de oorspronkelijke EHS-ambitie vast te houden.
De sleutel voor meer natuurverbindingen ligt vaak bij boeren merkt Jeroen de Koe van Natuurmonumenten op.
Natuur en landbouw worden vaak tegenover elkaar geplaatst maar juist boeren zijn bij zo’n netwerk van groot belang. Natuurmonumenten werkt al samen met 1900 boeren.
Soms kan dat grootschalig via grondruil met de provincie of een natuurorganisatie zodat er een aaneengesloten corridor kan worden aangelegd.
Maar ook op erven is er via doorlopende heggen en waterverbindingen met aandacht voor de natuur veel te winnen. Het Rijk kan daarbij veel meer helpen dan het kabinet-Schoof deed concludeert Roijackers. Landbouwminister Femke Wiersma van de BBB trok een half miljard euro per year uit voor agrarisch natuurbeheer zodat boeren een passende vergoeding krijgen.
De uitwerking daarvan ontbrak echter nog en bleef hangen in procesmatige afspraken terwijl de agrarische natuurcollectieven allang klaarstaan om het uit te voeren.
Ecoloog Opdam hoopt ondertussen dat meer soorten het voorbeeld volgen van de breedbandgroefbij.
Die wist zijn leefgebied fors uit te breiden van Zuid-Limburg tot bijna heel Nederland door gebruik te maken van bloemen op de dijken langs de Maas, Rijn en IJssel. Door klimaatverandering gaan er soorten verdwijnen waarvoor het te warm wordt.
Daar kunnen soorten uit het zuiden voor in de plaats komen maar dan moeten ze hun nieuwe leefgebied wel fysiek kunnen bereiken via groene linten door het landschap.
Rivierdijken hebben het in zich om uit te groeien tot een walhalla voor de bij.
Een paar bloemsoorten is al genoeg om het er flink te laten zoemen en met meer variatie groeit ook het aantal zeldzame bijensoorten.
Kijken we over de grens naar Vlaanderen dan zien we een nog nijpender beeld van versnippering.
Hier gijzelt politieke stilstand de broodnodige ecologische vooruitgang. In Vlaanderen spreekt men van het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN) dat streeft naar 125.000 hectare aan grote natuureenheden.
Omdat Vlaanderen een van de meest verstedelijkte regio's van Europa is liggen natuurgebieden er als een versnipperde puzzel tussen bebouwing en wegen.
De ernst van de situatie werd pijnlijk duidelijk tijdens een verhit debat in de Commissie voor Leefmilieu, Natuur en Ruimtelijke Ordening van woensdag 4 februari 2026.
De kern van de discussie in de commissie draaide om functioneel ecologische netwerken.
Dit gaat over de vraag of een dier zich daadwerkelijk over de grenzen van zijn leefgebied kan verplaatsen om te overleven of voedsel te vinden en zich voort te planten.
Een netwerk is pas functioneel als populaties niet genetisch verarmen door isolatie en dieren kunnen vluchten voor droogte of wateroverlast. Het bleek echter dat het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering (VAPEO) momenteel volledig stil ligt door een gebrek aan budget.
Dit actieprogramma is de broodnodige samenwerking tussen het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) en het Agentschap Wegen en Verkeer (AWV) en het Departement Omgeving.
Dit zorgt voor een enorm gat dat door instanties zoals de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) en het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) nauwelijks gedicht kan worden.
Zonder middelen voor ecoducten en tunnels blijven onze natuurgebieden postzegels op een kaart die onherroepelijk worden verstikt door infrastructuur en bebouwing.
Ondanks deze blokkades blijven erkende natuurverenigingen en duizenden vrijwilligers onvermoeibaar aan de kar trekken. Natuurpunt beheert duizenden hectares kwetsbare natuur en voert voortdurend campagne voor verbinding. Zij worden hierbij gesteund door de Bond Beter Leefmilieu (BBL) en Vogelbescherming Vlaanderen die het beleid kritisch volgen.
Zij leggen de vinger op de zere plek tijdens parlementaire discussies over het ontbrekende VAPEO-budget. De natuurvereniging GroenRand heeft zich specifiek ontpopt tot een felle pleitbezorger voor ontsnippering in de Antwerpse rand en de grensregio waar de druk op de open ruimte maximaal is.
In Limburg waakt Limburgs Landschap over de heidecorridors terwijl BOSplus inzet op bosverbindingen.
De Regionale Landschappen herstellen lokaal kleine landschapselementen zoals heggen en poelen die als stapstenen fungeren.
Daarnaast strijden verenigingen als Milieufront Omer Wattez in Zuid-Vlaanderen en Durme vzw in het Waasland lokaal voor het behoud van open ruimte en ecologische corridors.
Ook organisaties als de Kempense Landschappen en talloze lokale afdelingen van natuurverenigingen vechten voor elke meter onversnipperd land.
Al deze groepen wezen tijdens het commissiedebat op de noodzaak van een functioneel netwerk dat verder gaat dan alleen het beschermen van een gebied maar focust op de bewegingsvrijheid van soorten.
Het besluit is helder want ook in Vlaanderen zijn zulke symbolische vergadertafels bittere noodzaak geworden om de politiek wakker te schudden.
Een typisch voorbeeld vinden we in de Voorkempen.
Daar waar de druk op de open ruimte gigantisch is fungeert de natuurvereniging GroenRand als de drijvende kracht achter het overleg.
Of het nu gaat om een eikenhouten tafel in een lokaal bos of een overlegmoment over ontsnippering in de regio dan zijn deze plekken cruciaal.
Zij confronteren beleidsmakers met de realiteit op het terrein en het feit dat een natuurgebied op zich niet genoeg is als het een gevangenis is voor de soorten die er leven.
Net als op de Posbank herinneren deze ontmoetingsplaatsen ons eraan dat praten niet volstaat zolang budgetten bevroren blijven. De plannen liggen klaar en de ecologische noodzaak is wetenschappelijk onomstotelijk bewezen en de partners staan aan de startstreep.
Het is nu aan de politiek om de budgetten voor ontsnippering te herstellen en de natuur uit haar isolement te verlossen. Het is tijd voor actie. Bron: eigen redactie - Trouw
Geen opmerkingen:
Een reactie posten