Tijdens de officiële Week van het Water, die liep van 21 tot 29 maart, werd in de gemeente Brecht het verborgen waterleven op een unieke manier letterlijk in de kijker gezet.
Vandaag op zaterdag 28 maart, tussen 10:00 uur en 12:30 uur, verzamelden 30 natuurliefhebbers die in 2 groepen werden verdeeld voor een leerrijke ontdekkingstocht langs de waterkant.
Deze expeditie had een bijzondere missie met speciale aandacht voor de allerknellende waterdiertjes, de diverse watervogels en natuurlijk de 1e amfibieën van het seizoen.
Starten deden we in het prachtige natuurgebied de Kooldries, waar we onderweg actief op zoek zijn gegaan naar alles wat er leeft, beweegt en ademt in, rond en boven het glinsterende wateroppervlak.
De redactie van GroenRand was prominent aanwezig bij dit evenement omdat zij dit specifieke gebied als een locatie van kapitaal belang beschouwen voor onze regio.
Volgens de experts van GroenRand vormt de Kooldries namelijk een cruciale en onvervangbare schakel in de ecologische verbindingen van de gehele Antwerpse Noordrand.
Het gebied fungeert als een groene levensader die verschillende natuurkernen met elkaar verbindt, wat essentieel is voor de genetische diversiteit van vele planten- en diersoorten.
De combinatie van de unieke industriële geschiedenis van de kleiwinning en de daaruit voortvloeiende uitzonderlijke biodiversiteit maakt het reservaat tot een absoluut paradepaardje voor lokale natuurbescherming.
Vandaag op zaterdag 28 maart, tussen 10:00 uur en 12:30 uur, verzamelden 30 natuurliefhebbers die in 2 groepen werden verdeeld voor een leerrijke ontdekkingstocht langs de waterkant.
Deze expeditie had een bijzondere missie met speciale aandacht voor de allerknellende waterdiertjes, de diverse watervogels en natuurlijk de 1e amfibieën van het seizoen.
Starten deden we in het prachtige natuurgebied de Kooldries, waar we onderweg actief op zoek zijn gegaan naar alles wat er leeft, beweegt en ademt in, rond en boven het glinsterende wateroppervlak.
De redactie van GroenRand was prominent aanwezig bij dit evenement omdat zij dit specifieke gebied als een locatie van kapitaal belang beschouwen voor onze regio.
Volgens de experts van GroenRand vormt de Kooldries namelijk een cruciale en onvervangbare schakel in de ecologische verbindingen van de gehele Antwerpse Noordrand.
Het gebied fungeert als een groene levensader die verschillende natuurkernen met elkaar verbindt, wat essentieel is voor de genetische diversiteit van vele planten- en diersoorten.
De combinatie van de unieke industriële geschiedenis van de kleiwinning en de daaruit voortvloeiende uitzonderlijke biodiversiteit maakt het reservaat tot een absoluut paradepaardje voor lokale natuurbescherming.
De geschiedenis van de Kooldries is een fascinerend verhaal dat onlosmakelijk verbonden is met de aanleg van het Kempisch Kanaal in de 19e eeuw.
Tijdens de grootschalige graafwerken voor dit kanaal stootte men in deze streek op onverwacht omvangrijke en kwalitatieve kleilagen in de ondergrond.
Dit zorgde voor een industriële revolutie in de streek, waarbij er onmiddellijk naast het kanaal talrijke steenfabrieken ontstonden die gretig gebruik maakten van deze grondstof.
De klei winning in de Kooldries was echter een vak apart omdat de klei hier relatief ondiep zat, maar de lagen tegelijkertijd erg dun en uiterst grillig van vorm waren.
Machines konden hier weinig uitrichten, waardoor de klei met de hand en met behulp van de traditionele houten schop naar boven moest worden gehaald door zwoegende arbeiders.
Deze historische ontginning liet een onuitwisbaar spoor achter in het landschap in de vorm van vele onregelmatige kleiputten die we vandaag als idyllische vijvers beschouwen.
Aan de achterzijde van de centrale vijver stond vroeger de rokende fabriek met daarnaast de woning van de directeur, die van daaruit een overzicht had over de werkzaamheden.
Ondertussen is de Kooldries door de jaren heen sterk geëvolueerd en getransformeerd tot een uiterst afwisselend en rijk gestructureerd natuurlandschap.
Behalve de vele oude kleiputten vinden we er nu een statig eikenberkenbos, uitgestrekte rietvelden, weelderig wilgenstruweel en zelfs nog een karakteristiek stukje heide terug.
Ook een oude hoogstamboomgaard maakt deel uit van het gebied, wat zorgt voor een enorme variatie aan schuilplaatsen en voedselbronnen voor lokale fauna.
In het jaar 2002 werd een aanpalende weide officieel toegevoegd aan het natuurreservaat, wat een nieuwe impuls gaf aan de uitbreiding van het gebied.
Dit perceel vormt momenteel een grote toekomstige uitdaging voor de beheerders, die van de huidige banale plantensoorten naar een waardevol en bloemrijk hooiland willen evolueren.
Tijdens de grootschalige graafwerken voor dit kanaal stootte men in deze streek op onverwacht omvangrijke en kwalitatieve kleilagen in de ondergrond.
Dit zorgde voor een industriële revolutie in de streek, waarbij er onmiddellijk naast het kanaal talrijke steenfabrieken ontstonden die gretig gebruik maakten van deze grondstof.
De klei winning in de Kooldries was echter een vak apart omdat de klei hier relatief ondiep zat, maar de lagen tegelijkertijd erg dun en uiterst grillig van vorm waren.
Machines konden hier weinig uitrichten, waardoor de klei met de hand en met behulp van de traditionele houten schop naar boven moest worden gehaald door zwoegende arbeiders.
Deze historische ontginning liet een onuitwisbaar spoor achter in het landschap in de vorm van vele onregelmatige kleiputten die we vandaag als idyllische vijvers beschouwen.
Aan de achterzijde van de centrale vijver stond vroeger de rokende fabriek met daarnaast de woning van de directeur, die van daaruit een overzicht had over de werkzaamheden.
Ondertussen is de Kooldries door de jaren heen sterk geëvolueerd en getransformeerd tot een uiterst afwisselend en rijk gestructureerd natuurlandschap.
Behalve de vele oude kleiputten vinden we er nu een statig eikenberkenbos, uitgestrekte rietvelden, weelderig wilgenstruweel en zelfs nog een karakteristiek stukje heide terug.
Ook een oude hoogstamboomgaard maakt deel uit van het gebied, wat zorgt voor een enorme variatie aan schuilplaatsen en voedselbronnen voor lokale fauna.
In het jaar 2002 werd een aanpalende weide officieel toegevoegd aan het natuurreservaat, wat een nieuwe impuls gaf aan de uitbreiding van het gebied.
Dit perceel vormt momenteel een grote toekomstige uitdaging voor de beheerders, die van de huidige banale plantensoorten naar een waardevol en bloemrijk hooiland willen evolueren.
Met de deskundige ondersteuning van Natuurpunt Antwerpen Noord werden er door Peter verschillende fuiken geplaatst in de ondiepe vijvers van het reservaat.
Deze fuiken zijn speciale netten waarmee waterorganismen op een veilige manier kunnen worden gevangen voor wetenschappelijk onderzoek en educatieve doeleinden.
Tijdens onze wandeling werd getoond hoe salamanders met een fnuik of schepnet gevangen worden en vervolgens tijdelijk in kleine aquariums worden geplaatst.
Op deze manier hadden de aanwezige kinderen de unieke gelegenheid om de salamanders en de diverse waterinsecten van heel dichtbij en in alle rust te bestuderen.
In de aquariums konden we kleine waterorganismen bewonderen zoals bootsmannetjes, die op hun rug zwemmen, diverse waterkevers en verschillende soorten insectenlarven.
In Vlaanderen leven er in totaal 4 soorten watersalamanders die elk hun eigen unieke uiterlijke kenmerken en specifieke levenswijze hebben ontwikkeld.
De kleine watersalamander is een slanke soort die tot 10 centimeter lang kan worden en te herkennen is aan een geelbruine rug en een oranje buik vol zwarte vlekjes.
De alpenwatersalamander is misschien wel de meest kleurrijke soort, met een helder oranje ongevlekte buik en prachtige blauwachtige gemarmerde flanken.
De vinpootsalamander is een kleinere en meer schuwe soort waarbij het mannetje in de paartijd opvallende zwarte zwemvliezen aan de achterpoten en een dun draadje aan de staart ontwikkelt.
De kamsalamander is de absolute reus onder onze inheemse salamanders, gekenmerkt door een wratachtige huid en een indrukwekkende, hoog getande kam op de rug van de mannetjes.
Tijdens onze expeditie liet de kamsalamander het spijtig genoeg afweten, aangezien het op deze bewuste zaterdag wellicht nog net iets te koud was voor deze indrukwekkende soort.
Salamanders zijn in feite echte rovers die in het water jagen op watervlooien en kleine insectenlarven zoals de larven van muggen die massaal in de putten voorkomen.
Zodra ze zich op het land begeven, verandert hun dieet en maken ze fanatiek jacht op regenwormen, verschillende soorten naaktslakken en argeloze spinnen.
Deze fuiken zijn speciale netten waarmee waterorganismen op een veilige manier kunnen worden gevangen voor wetenschappelijk onderzoek en educatieve doeleinden.
Tijdens onze wandeling werd getoond hoe salamanders met een fnuik of schepnet gevangen worden en vervolgens tijdelijk in kleine aquariums worden geplaatst.
Op deze manier hadden de aanwezige kinderen de unieke gelegenheid om de salamanders en de diverse waterinsecten van heel dichtbij en in alle rust te bestuderen.
In de aquariums konden we kleine waterorganismen bewonderen zoals bootsmannetjes, die op hun rug zwemmen, diverse waterkevers en verschillende soorten insectenlarven.
In Vlaanderen leven er in totaal 4 soorten watersalamanders die elk hun eigen unieke uiterlijke kenmerken en specifieke levenswijze hebben ontwikkeld.
De kleine watersalamander is een slanke soort die tot 10 centimeter lang kan worden en te herkennen is aan een geelbruine rug en een oranje buik vol zwarte vlekjes.
De alpenwatersalamander is misschien wel de meest kleurrijke soort, met een helder oranje ongevlekte buik en prachtige blauwachtige gemarmerde flanken.
De vinpootsalamander is een kleinere en meer schuwe soort waarbij het mannetje in de paartijd opvallende zwarte zwemvliezen aan de achterpoten en een dun draadje aan de staart ontwikkelt.
De kamsalamander is de absolute reus onder onze inheemse salamanders, gekenmerkt door een wratachtige huid en een indrukwekkende, hoog getande kam op de rug van de mannetjes.
Tijdens onze expeditie liet de kamsalamander het spijtig genoeg afweten, aangezien het op deze bewuste zaterdag wellicht nog net iets te koud was voor deze indrukwekkende soort.
Salamanders zijn in feite echte rovers die in het water jagen op watervlooien en kleine insectenlarven zoals de larven van muggen die massaal in de putten voorkomen.
Zodra ze zich op het land begeven, verandert hun dieet en maken ze fanatiek jacht op regenwormen, verschillende soorten naaktslakken en argeloze spinnen.
In de speciaal ingerichte kijkhut hadden de kinderen ondertussen de gelegenheid om diverse vogels te spotten zonder de dieren in hun natuurlijke habitat te storen.
Het Regionaal Landschap had voor deze gelegenheid gezorgd voor een grote, professionele verrekijker op een stevig statief voor een haarscherp beeld over de vijvers.
Naast de algemeen bekende wilde eend en de statige blauwe reiger zijn in de Kooldries ook vaak de kuifeend en de krakeend op het water te bewonderen.
Met een beetje geluk kun je er zelfs de dodaars zien, wat de allerknellende fuut van onze streken is en bekend staat om zijn verborgen en schuwe levenswijze in het riet.
Peter van Natuurpunt nam uitgebreid de tijd om te vertellen waarom deze specifieke poelen van levensbelang zijn voor het voortbestaan van de lokale amfibieënpopulaties.
In het water komen namelijk enorm veel kleine waterdiertjes voor die op hun beurt weer als onmisbaar voedsel dienen voor verschillende vogels en zoogdieren.
Tijdens de paartijd, die nu langzaam begint, zetten de amfibieën hun eitjes 1 voor 1 af in het water, waarbij ze elk eitje zorgvuldig verschuilen tussen de waterplanten.
Om een populatie op lange termijn gezond en vitaal te houden, is een regelmatige uitwisseling van individuele dieren tussen de verschillende waterpartijen absoluut noodzakelijk.
Net zoals in de rest van Vlaanderen werkt Natuurpunt hier elke dag aan de bescherming en de opwaardering van deze waterrijke gebieden voor een betere biodiversiteit.
Bestaande poelen worden door de vrijwilligers hersteld en indien nodig verder uitgediept om te voorkomen dat ze volledig zouden dichtgroeien of uitdrogen.
Ook de al te dichte bebossing langs de oevers wordt systematisch verwijderd, zodat libellen en pioniersplanten meer kansen krijgen door het extra invallende zonlicht.
Om het waardevolle heideperceel te herstellen en te behouden, laat de vereniging regelmatig schapen grazen die de ongewenste opslag van struiken kort houden.
Opslag van invasieve exoten zoals de Amerikaanse vogelkers wordt consequent verwijderd, zodat er weer meer licht de bosbodem kan bereiken voor inheemse flora.
Een grote kopzorg voor het beheer is echter de bruine dwergmeerval uit Amerika, een invasieve vissoort die hier geen enkele natuurlijke vijand heeft en de inheemse fauna bedreigt.
Deze dwergmeerval eet namelijk massaal de eitjes en de larven van onze kostbare amfibieën op, waardoor de voortplanting van de salamanders ernstig in het gedrang komt.
Alle pogingen die tot nog toe zijn ondernomen om deze hardnekkige dwergmeervallen te bestrijden, hebben helaas nog geen blijvend of bevredigend resultaat opgeleverd.
Wat de Kooldries als natuurgebied echt uniek maakt in de regio, zijn de soms zeer sterke en grillige schommelingen van het lokale waterpeil.
Door de overvloedige neerslag van de laatste jaren is momenteel zelfs ongeveer 1/3 van het volledige gebied volledig ontoegankelijk geworden voor wandelaars.
Het Regionaal Landschap had voor deze gelegenheid gezorgd voor een grote, professionele verrekijker op een stevig statief voor een haarscherp beeld over de vijvers.
Naast de algemeen bekende wilde eend en de statige blauwe reiger zijn in de Kooldries ook vaak de kuifeend en de krakeend op het water te bewonderen.
Met een beetje geluk kun je er zelfs de dodaars zien, wat de allerknellende fuut van onze streken is en bekend staat om zijn verborgen en schuwe levenswijze in het riet.
Peter van Natuurpunt nam uitgebreid de tijd om te vertellen waarom deze specifieke poelen van levensbelang zijn voor het voortbestaan van de lokale amfibieënpopulaties.
In het water komen namelijk enorm veel kleine waterdiertjes voor die op hun beurt weer als onmisbaar voedsel dienen voor verschillende vogels en zoogdieren.
Tijdens de paartijd, die nu langzaam begint, zetten de amfibieën hun eitjes 1 voor 1 af in het water, waarbij ze elk eitje zorgvuldig verschuilen tussen de waterplanten.
Om een populatie op lange termijn gezond en vitaal te houden, is een regelmatige uitwisseling van individuele dieren tussen de verschillende waterpartijen absoluut noodzakelijk.
Net zoals in de rest van Vlaanderen werkt Natuurpunt hier elke dag aan de bescherming en de opwaardering van deze waterrijke gebieden voor een betere biodiversiteit.
Bestaande poelen worden door de vrijwilligers hersteld en indien nodig verder uitgediept om te voorkomen dat ze volledig zouden dichtgroeien of uitdrogen.
Ook de al te dichte bebossing langs de oevers wordt systematisch verwijderd, zodat libellen en pioniersplanten meer kansen krijgen door het extra invallende zonlicht.
Om het waardevolle heideperceel te herstellen en te behouden, laat de vereniging regelmatig schapen grazen die de ongewenste opslag van struiken kort houden.
Opslag van invasieve exoten zoals de Amerikaanse vogelkers wordt consequent verwijderd, zodat er weer meer licht de bosbodem kan bereiken voor inheemse flora.
Een grote kopzorg voor het beheer is echter de bruine dwergmeerval uit Amerika, een invasieve vissoort die hier geen enkele natuurlijke vijand heeft en de inheemse fauna bedreigt.
Deze dwergmeerval eet namelijk massaal de eitjes en de larven van onze kostbare amfibieën op, waardoor de voortplanting van de salamanders ernstig in het gedrang komt.
Alle pogingen die tot nog toe zijn ondernomen om deze hardnekkige dwergmeervallen te bestrijden, hebben helaas nog geen blijvend of bevredigend resultaat opgeleverd.
Wat de Kooldries als natuurgebied echt uniek maakt in de regio, zijn de soms zeer sterke en grillige schommelingen van het lokale waterpeil.
Door de overvloedige neerslag van de laatste jaren is momenteel zelfs ongeveer 1/3 van het volledige gebied volledig ontoegankelijk geworden voor wandelaars.
Tijdens uitzonderlijk droge zomers kan het water echter weer spectaculair en zeer sterk zakken, waardoor er een heel ander landschap tevoorschijn komt.
Er ontstaan dan nieuwe waterpartijen, tijdelijke dammetjes en prachtige, zacht glooiende modderoevers die een ideaal kiembed vormen voor zeldzame flora.
Op deze vochtige en zonovergoten oevers verschijnen dan heel specifieke planten zoals de naaldwaterbies en de fascinerende kleine en ronde zonnedauw.
Deze zonnedauw is een vleesetend plantje dat met glinsterende en kleverige druppels kleine insecten vangt om zo te kunnen overleven op de voedselarme kleigrond.
Het was een inspirerende voormiddag in de Kooldries die aantoonde dat natuurbeheer, geschiedschrijving en educatie hier op een prachtige manier hand in hand gaan.
Met de voortdurende inzet van verenigingen zoals Natuurpunt en GroenRand blijft dit gebied een veilige haven voor de waterdraakjes van Brecht.
Er ontstaan dan nieuwe waterpartijen, tijdelijke dammetjes en prachtige, zacht glooiende modderoevers die een ideaal kiembed vormen voor zeldzame flora.
Op deze vochtige en zonovergoten oevers verschijnen dan heel specifieke planten zoals de naaldwaterbies en de fascinerende kleine en ronde zonnedauw.
Deze zonnedauw is een vleesetend plantje dat met glinsterende en kleverige druppels kleine insecten vangt om zo te kunnen overleven op de voedselarme kleigrond.
Het was een inspirerende voormiddag in de Kooldries die aantoonde dat natuurbeheer, geschiedschrijving en educatie hier op een prachtige manier hand in hand gaan.
Met de voortdurende inzet van verenigingen zoals Natuurpunt en GroenRand blijft dit gebied een veilige haven voor de waterdraakjes van Brecht.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten