Glenn vertelt zijn verhaal: De spons van de Voorkempen en het mysterie van het kwakende infuus
Vandaag start de week van het water en ik neem jullie graag mee in mijn persoonlijke verhaal over onze prachtige streek.
Van 21 tot 29 maart staat ons mooie Vlaanderen opnieuw helemaal in het teken van de Week van het Water.
Het is voor mij de jaarlijkse sensibiliseringscampagne waarbij we water in al zijn aspecten centraal zetten voor de burger.
We kijken naar alles van drinkwaterproductie tot waterrecreatie en van droogte- en overstromingsmaatregelen tot pure natuurbeleving.
Onder begeleiding van gidsen gaan deelnemers op pad langs beken, valleien en natte natuurgebieden in de gehele regio.
Tijdens deze tochten maken ze kennis met lokale waterprojecten en ontdekken ze hoe water het landschap elke dag vormgeeft.
Achter die activiteiten zit een bredere missie: samenwerken met gemeenten, provincies, landbouwers, natuurorganisaties en bewoners.
Onze landschappen spelen een belangrijke rol in hoe water door Vlaanderen en specifiek door de Voorkempen stroomt.
We kunnen samen aan het watersysteem werken en samen met partners oplossingen op maat realiseren voor de komende generaties.
De provincie Antwerpen beheert de onbevaarbare waterlopen op een duurzame manier voor al haar inwoners en de natuur.
We proberen menselijke gebruiksfuncties met ecologische functies te verzoenen volgens de principes van het integraal waterbeleid.
Maar dat doen we niet alleen want integraal waterbeleid gaat over intensief samenwerken over verschillende domeinen heen.
Daarom overleggen we met vertegenwoordigers uit de landbouw- en natuursector, de ruimtelijke ordening of vrije tijd.
Ook de samenwerking met andere waterbeheerders zoals gemeenten, polders en wateringen is voor mij essentieel in dit proces.
Zo onderhouden we op een efficiënte manier de waterlopen in je buurt en proberen we overstromingen in woongebieden te beperken.
Aanzienlijke investeringswerken zijn nodig om deze woongebieden te beschermen tegen de grillen van het veranderende klimaat en extreme regen.
Door de klimaatverstoring stelt ook de droogteproblematiek ons voor volledig nieuwe en complexe uitdagingen in de Voorkempen.
Veel ingrepen uit het verleden blijken vandaag helaas meer problemen te brengen dan duurzame oplossingen voor ons waterbeheer.
Het rechttrekken van een waterloop zorgt voor een te snelle afvoer van water waardoor er stroomafwaarts vaker overstromingen optreden.
Bovendien ontstaat er door die hoge stroomsnelheid vaak erosie die de oevers van onze mooie beken onherstelbaar beschadigt.
Het inbuizen van waterlopen hindert de afstroming, maakt onderhoud moeilijk en kan tot meer overstromingen in de kernen leiden.
In een open waterloop met een natuurlijk bochtenpatroon kan veel meer water geborgen worden in het landschap zelf.
Het is dus in ons eigen belang om belangrijke waterlopen in hun oorspronkelijke staat te herstellen voor onze veiligheid.
Zo ontstaat een meer robuust systeem dat beter bestand is tegen zowel te weinig als te veel water in de bodem.
Bovendien zijn mooie meanderende beken een waardevolle visuele toevoeging voor het landschap in de Antwerpse Voorkempen.
De herwaardering van de beekvalleien in onze regio vormt een van de meest cruciale ecologische uitdagingen van deze eeuw.
In de Voorkempen is er een sterke verweving van bewoning, landbouw en waardevolle natuur die we dagelijks moeten koesteren.
Het herstel van het natuurlijke watersysteem is daarom geen overbodige luxe maar een absolute noodzaak geworden voor iedereen.
Decennialang was het waterbeleid gericht op een zo efficiënt mogelijke afvoer om gronden kunstmatig droog te leggen voor gebruik.
Beken zoals de Schijn, de Aa en de Lindekensbeek werden in het verleden rechtgetrokken, verdiept en strak ingekaderd.
Vandaag zien we de keerzijde van die medaille met een dalende grondwatertafel en extreme verdroging tijdens onze zomers.
Hevige regenval leidt tegenwoordig direct tot wateroverlast in de lagergelegen dorpskernen van onze eigen Antwerpse Voorkempen.
Het antwoord op deze problematiek ligt in het opnieuw laten meanderen van de beken en het herstel van de sponswerking.
Het proces van hermeandering is een technisch en landschappelijk huzarenstukje waar enorm veel expertise bij komt kijken op het terrein.
Door kunstmatige barrières te verwijderen en de beek haar natuurlijke kronkelende loop terug te geven verlagen we de stroomsnelheid.
Een meanderende beek legt een veel grotere afstand af waardoor het water veel langer in ons eigen gebied kan blijven.
Bij hoge waterstanden krijgt de beek bovendien de ruimte om buiten haar oevers te treden in onbebouwde valleigebieden.
Deze overstromingszones fungeren als natuurlijke buffers die de druk op de stroomafwaartse riolering en woonkernen effectief wegnemen.
In deze natte valleien krijgt het water eindelijk weer de tijd om rustig in de bodem te sijpelen en diep te infiltreren.
Zo worden de diepe grondwaterlagen als strategische reserve voor onze drinkwatervoorziening en landbouw weer structureel aangevuld.
In de praktijk vertaalt dit zich in ambitieuze projecten zoals het Strategisch Project Kleine Nete in onze eigen regio.
Ook de herinrichting van de vallei van het Groot Schijn is een prachtig voorbeeld van dit noodzakelijke integrale beleid.
Hier wordt niet alleen gekeken naar de waterloop zelf maar naar het gehele ecosysteem als een verbonden blauw-groen geheel.
In gebieden zoals de vallei van de Molenbeek-Bollaak in Zandhoven en de Visbeekvallei in Zoersel wordt hard gewerkt aan natuurherstel.
We gebruiken hiervoor historische kaarten zoals de Ferrariskaarten om de oorspronkelijke kronkels van de beek nauwkeurig te vinden.
Dit herstel gaat hand in hand met een enorme impuls voor de lokale biodiversiteit in de Antwerpse Voorkempen.
In de variatie van diepe buitenbochten en ondiepe binnenbochten ontstaan diverse habitats voor onze vele inheemse vissen.
Soorten zoals de beekprik en de rivierdonderpad vinden hierdoor opnieuw hun noodzakelijke plekje in de stromende beken.
De natte valleigebieden transformeren tot soortenrijke hooilanden en moerasbossen waar zeldzame planten opnieuw kunnen floreren.
Vogels zoals de ijsvogel en de blauwborst keren dankzij deze rust en natuurlijke structuur massaal terug naar onze valleien.
Via initiatieven zoals 'beek boer bodem' worden landbouwers in de Voorkempen actieve partners in het dagelijkse waterbeheer.
Zij passen hun bodembewerking aan om de infiltratiecapaciteit van hun akkers op een natuurlijke wijze te verhogen voor de toekomst.
Tegelijkertijd leggen zij kleinschalige waterstuwende maatregelen aan om water lokaal vast te houden voor hun eigen gewassen.
Van 21 tot 29 maart staat ons mooie Vlaanderen opnieuw helemaal in het teken van de Week van het Water.
Het is voor mij de jaarlijkse sensibiliseringscampagne waarbij we water in al zijn aspecten centraal zetten voor de burger.
We kijken naar alles van drinkwaterproductie tot waterrecreatie en van droogte- en overstromingsmaatregelen tot pure natuurbeleving.
Onder begeleiding van gidsen gaan deelnemers op pad langs beken, valleien en natte natuurgebieden in de gehele regio.
Tijdens deze tochten maken ze kennis met lokale waterprojecten en ontdekken ze hoe water het landschap elke dag vormgeeft.
Achter die activiteiten zit een bredere missie: samenwerken met gemeenten, provincies, landbouwers, natuurorganisaties en bewoners.
Onze landschappen spelen een belangrijke rol in hoe water door Vlaanderen en specifiek door de Voorkempen stroomt.
We kunnen samen aan het watersysteem werken en samen met partners oplossingen op maat realiseren voor de komende generaties.
De provincie Antwerpen beheert de onbevaarbare waterlopen op een duurzame manier voor al haar inwoners en de natuur.
We proberen menselijke gebruiksfuncties met ecologische functies te verzoenen volgens de principes van het integraal waterbeleid.
Maar dat doen we niet alleen want integraal waterbeleid gaat over intensief samenwerken over verschillende domeinen heen.
Daarom overleggen we met vertegenwoordigers uit de landbouw- en natuursector, de ruimtelijke ordening of vrije tijd.
Ook de samenwerking met andere waterbeheerders zoals gemeenten, polders en wateringen is voor mij essentieel in dit proces.
Zo onderhouden we op een efficiënte manier de waterlopen in je buurt en proberen we overstromingen in woongebieden te beperken.
Aanzienlijke investeringswerken zijn nodig om deze woongebieden te beschermen tegen de grillen van het veranderende klimaat en extreme regen.
Door de klimaatverstoring stelt ook de droogteproblematiek ons voor volledig nieuwe en complexe uitdagingen in de Voorkempen.
Veel ingrepen uit het verleden blijken vandaag helaas meer problemen te brengen dan duurzame oplossingen voor ons waterbeheer.
Het rechttrekken van een waterloop zorgt voor een te snelle afvoer van water waardoor er stroomafwaarts vaker overstromingen optreden.
Bovendien ontstaat er door die hoge stroomsnelheid vaak erosie die de oevers van onze mooie beken onherstelbaar beschadigt.
Het inbuizen van waterlopen hindert de afstroming, maakt onderhoud moeilijk en kan tot meer overstromingen in de kernen leiden.
In een open waterloop met een natuurlijk bochtenpatroon kan veel meer water geborgen worden in het landschap zelf.
Het is dus in ons eigen belang om belangrijke waterlopen in hun oorspronkelijke staat te herstellen voor onze veiligheid.
Zo ontstaat een meer robuust systeem dat beter bestand is tegen zowel te weinig als te veel water in de bodem.
Bovendien zijn mooie meanderende beken een waardevolle visuele toevoeging voor het landschap in de Antwerpse Voorkempen.
De herwaardering van de beekvalleien in onze regio vormt een van de meest cruciale ecologische uitdagingen van deze eeuw.
In de Voorkempen is er een sterke verweving van bewoning, landbouw en waardevolle natuur die we dagelijks moeten koesteren.
Het herstel van het natuurlijke watersysteem is daarom geen overbodige luxe maar een absolute noodzaak geworden voor iedereen.
Decennialang was het waterbeleid gericht op een zo efficiënt mogelijke afvoer om gronden kunstmatig droog te leggen voor gebruik.
Beken zoals de Schijn, de Aa en de Lindekensbeek werden in het verleden rechtgetrokken, verdiept en strak ingekaderd.
Vandaag zien we de keerzijde van die medaille met een dalende grondwatertafel en extreme verdroging tijdens onze zomers.
Hevige regenval leidt tegenwoordig direct tot wateroverlast in de lagergelegen dorpskernen van onze eigen Antwerpse Voorkempen.
Het antwoord op deze problematiek ligt in het opnieuw laten meanderen van de beken en het herstel van de sponswerking.
Het proces van hermeandering is een technisch en landschappelijk huzarenstukje waar enorm veel expertise bij komt kijken op het terrein.
Door kunstmatige barrières te verwijderen en de beek haar natuurlijke kronkelende loop terug te geven verlagen we de stroomsnelheid.
Een meanderende beek legt een veel grotere afstand af waardoor het water veel langer in ons eigen gebied kan blijven.
Bij hoge waterstanden krijgt de beek bovendien de ruimte om buiten haar oevers te treden in onbebouwde valleigebieden.
Deze overstromingszones fungeren als natuurlijke buffers die de druk op de stroomafwaartse riolering en woonkernen effectief wegnemen.
In deze natte valleien krijgt het water eindelijk weer de tijd om rustig in de bodem te sijpelen en diep te infiltreren.
Zo worden de diepe grondwaterlagen als strategische reserve voor onze drinkwatervoorziening en landbouw weer structureel aangevuld.
In de praktijk vertaalt dit zich in ambitieuze projecten zoals het Strategisch Project Kleine Nete in onze eigen regio.
Ook de herinrichting van de vallei van het Groot Schijn is een prachtig voorbeeld van dit noodzakelijke integrale beleid.
Hier wordt niet alleen gekeken naar de waterloop zelf maar naar het gehele ecosysteem als een verbonden blauw-groen geheel.
In gebieden zoals de vallei van de Molenbeek-Bollaak in Zandhoven en de Visbeekvallei in Zoersel wordt hard gewerkt aan natuurherstel.
We gebruiken hiervoor historische kaarten zoals de Ferrariskaarten om de oorspronkelijke kronkels van de beek nauwkeurig te vinden.
Dit herstel gaat hand in hand met een enorme impuls voor de lokale biodiversiteit in de Antwerpse Voorkempen.
In de variatie van diepe buitenbochten en ondiepe binnenbochten ontstaan diverse habitats voor onze vele inheemse vissen.
Soorten zoals de beekprik en de rivierdonderpad vinden hierdoor opnieuw hun noodzakelijke plekje in de stromende beken.
De natte valleigebieden transformeren tot soortenrijke hooilanden en moerasbossen waar zeldzame planten opnieuw kunnen floreren.
Vogels zoals de ijsvogel en de blauwborst keren dankzij deze rust en natuurlijke structuur massaal terug naar onze valleien.
Via initiatieven zoals 'beek boer bodem' worden landbouwers in de Voorkempen actieve partners in het dagelijkse waterbeheer.
Zij passen hun bodembewerking aan om de infiltratiecapaciteit van hun akkers op een natuurlijke wijze te verhogen voor de toekomst.
Tegelijkertijd leggen zij kleinschalige waterstuwende maatregelen aan om water lokaal vast te houden voor hun eigen gewassen.
De provincie Antwerpen en het Regionaal Landschap de Voorkempen werken ondertussen hard aan de recreatieve ontsluiting van deze gebieden.
Herstelde beekvalleien bieden immers ook de broodnodige schaduw en verkoeling tijdens de steeds hetere hittegolven in de zomer.
Zo evolueert de Voorkempen naar een klimaatrobuust landschap waar water eindelijk weer als een kostbare bondgenoot wordt gezien.
Dit aaneengesloten blauw-groene netwerk vormt de ruggengraat van een leefbare provincie die gewapend is tegen alle uitersten.
Een belangrijke aanpak daarbij is het ontwikkelen van zogenaamde sponslandschappen die water vasthouden en geleidelijk weer vrijgeven.
Voor 2026 hebben we bij GroenRand een heel duidelijk doel voor ogen met ons jaarthema houtkanten en poelen.
Het jaar 2026 staat bij GroenRand echt in het teken van deze kleine landschapselementen die onze natuurgebieden verbinden.
Het is misschien raar maar als ik aan water denk komt de kikker meteen in mijn gedachten als de ultieme ambassadeur.
Op 20 maart 2026 vierden we traditiegewijs Wereld Kikkerdag in een Vlaanderen waar de natuur onder hoogspanning staat.
Kikkers en andere amfibieën vormen de brug tussen water en land voor ons gehele lokale ecosysteem in de provincie.
Die dubbelrol maakt hen momenteel extreem kwetsbaar voor de snelle en vaak onvoorspelbare klimaatverandering.
Jaar na jaar lopen de aantallen terug door hete zomers en kurkdroge poelen in onze meest kwetsbare natuurgebieden.
Veerle Versteirt van het Agentschap Natuur en Bos omschrijft dit terecht als een kritieke toestand voor onze amfibieënsoorten.
Zeven van onze inheemse amfibiesoorten vallen onder de strikte Europese Natura 2000-wetgeving voor actieve natuurbescherming.
Denk maar aan de boomkikker en de heikikker maar ook de indrukwekkende kamsalamander hoort in dit belangrijke rijtje thuis.
Omdat dieren geen landsgrenzen kennen gebeurt de bescherming van de poelkikker en rugstreeppad in een brede internationale context.
Vlaanderen heeft het eigen Soortenbesluit om soorten op de rand van de afgrond als het ware aan een medisch infuus te leggen.
De grootste uitdaging is de combinatie van gezonde leefgebieden met een structuurrijk landbiotoop voor hun veilige overleving.
Verdroging en verzuring bemoeilijken het leven van de heikikker in onze vennen en heidegebieden overal in de Kempen.
De afnemende regenval in het voorjaar zorgt ervoor dat poelen in de Voorkempen helaas veel te snel en te vaak droogvallen.
Wanneer het water voortijdig verdwijnt kan de kikker zijn voortplanting niet voltooien of slaat hij noodgedwongen een jaartje over.
De hitte in de zomer zorgt er bovendien voor dat het letterlijk te warm wordt voor deze amfibieën in hun eigen heideverblijven.
Opportunistische planten zoals bramen en grassen rukken op door de aanhoudende stikstofneerslag in onze natuurgebieden.
Kikkers hebben juist nood aan open en structuurrijke grond en daarom zet de overheid volop in op grootschalig venherstel.
Een netwerk van geschikte poelen is essentieel maar de route tussen deze poelen moet voor hen veilig en altijd groen zijn.
Niet alleen grote natuurgebieden tellen want juist de kleinschalige tuinen van particulieren zijn cruciaal voor de boomkikker.
In de provincie Antwerpen boeken we grote successen door samen met burgers veel nieuwe poelen aan te leggen in hun eigen tuinen.
In deze tuinen kunnen de dieren zich veilig verplaatsen via hagen en heggen die fungeren als hun persoonlijke groene snelwegen.
Projectsubsidies van het Agentschap Natuur en Bos betrekken partners zoals landbouwers en privé-eigenaars actief bij deze mooie missie.
Gezonde en sterke populaties kunnen schimmelziektes beter de baas dan kleine of genetisch uitgeputte groepen amfibieën.
Wie een handje wil helpen kan zijn eigen tuin wild en natuurlijk inrichten om de biodiversiteit in de eigen buurt te steunen.
Tijdens de Week van het Water zetten we in Brecht het waterleven letterlijk en figuurlijk in de kijker voor alle inwoners.
Op zaterdag 28 maart van 10u tot 12u30 organiseren we een boeiende ontdekkingstocht langs het water in Brecht.
We hebben speciale aandacht voor kleine waterdiertjes en watervogels en natuurlijk de eerste amfibieën van het nieuwe seizoen.
Deze activiteit wordt georganiseerd door het Regionaal Landschap de Voorkempen voor de lokale bevolking en gezinnen.
Starten doen we in natuurgebied Kooldries waar we actief op zoek gaan naar al het leven in en rond het water.
Met ondersteuning van Natuurpunt Antwerpen Noord plaatsen we fuiken om bootsmannetjes en waterkevers van dichtbij te bestuderen.
Misschien spotten we zelfs al kikkers of salamanders die net ontwaken uit hun lange winterrust diep in de modder.
De watervogels krijgen hun portie aandacht tijdens deze begeleide wandeling langs het kanaal Dessel-Schoten in Brecht.
We verzamelen aan de parking van Cuvée Hoeve aan de Boudewijnstraat 20 voor deze leerrijke en gezinsvriendelijke activiteit.
Ik raad alle wandelaars en gezinnen aan om aangepast schoeisel te dragen tegen het water en de modder van de Kooldries.
Samen maken we van 2026 het jaar waarin water weer als een kostbare bondgenoot door ons prachtige landschap mag meanderen.
Laten we de droom van een bloeiende natuur in de Voorkempen waarmaken door vandaag de juiste keuzes te maken voor ons water.
Onze herstelde beekvalleien vormen de blauwe aders die de provincie Antwerpen weerbaar maken tegen de klimaatverandering van de toekomst.
Ik kijk er naar uit om jullie in Brecht te ontmoeten en samen het wonder van het waterleven te ontdekken en te beschermen.
Alleen door samen te werken op Europese, Vlaamse en lokale schaal kan het gekwaak in onze polders voor de toekomst behouden blijven.
De meanderende beek en de kwakende kikker herinneren ons eraan dat natuur en mens onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Laten we samen die ruggengraat van ons landschap versterken en genieten van de verkoeling en rijkdom die het ons biedt.
Met elke meter houtkant en elke nieuwe poel bouwen we aan een toekomst waarin water weer de ruimte krijgt die het verdient.
Ik nodig iedereen uit om deel te worden van dit succesverhaal en mee te bouwen aan een blauw-groene Voorkempen voor iedereen.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten