Foto's: stad Antwerpen - Frank Vermeiren
Op maandag 30 maart wordt er tussen 16 en 20 uur een grote infomarkt georganiseerd in het districtshuis van Berendrecht over de inrichting van de Opstalvallei fase 2.
Tijdens dit moment kunnen buurtbewoners de gedetailleerde plannen van Port of Antwerp-Bruges inkijken en vragen stellen aan de aanwezige experts over de nieuwe natuur, waterhuishouding en recreatie.
Op de grens van een wereldhaven en een oase van rust waar de tijd even lijkt stil te staan, ligt de Opstalvallei als een verborgen parel in het polderlandschap.
Dit natuurgebied van 42 hectare vormt sinds 2004 een onmisbare groene buffer tussen de dorpskern van Berendrecht en de Antwerpse haven.
Het project is een schoolvoorbeeld van zogenaamde nieuwe natuur, aangelegd door de Port of Antwerp-Bruges als compensatie voor natuurwaarden die elders in het havengebied verloren gingen.
Dit artikel toont aan dat natuurontwikkeling en economische groei hand in hand kunnen gaan mits er voldoende visie en passie aanwezig is.
De naam van het gebied is niet toevallig gekozen, want de eeuwenoude Opstalbeek doorkruist dit landschap en was vroeger de levensader voor de afwatering van het Kempisch Plateau naar de Schelde.
Wist je trouwens dat de beek die de vallei voedt vroeger ook de grachten van de nabijgelegen forten bevoorraadde met water, wat de historische waarde van het waterbeheer benadrukt.
De dynamiek van de getijden zorgt er bovendien voor dat de bodem van de vallei een heel specifieke minerale samenstelling heeft behouden, wat cruciaal is voor de huidige biodiversiteit.
In 2007 kreeg de vallei haar definitieve vorm toen er twee enorme ondiepe plassen werden uitgegraven en de waterloop flink werd verbreed om een paradijs voor rietvogels te creëren.
Alle grond die bij deze werken vrijkwam, bleef in het gebied en werd op de zuidelijke grens opgeworpen tot een imposante ecologische dijk.
Deze dijk, de Stocatradijk, fungeert vandaag de dag als een effectieve geluidswal voor de inwoners van Berendrecht en biedt tegelijkertijd een spectaculair uitkijkplatform.
Vanaf dit platform heb je een uniek 360-graden uitzicht waarbij je aan de ene kant de gigantische containerschepen in het Delwaidedok ziet en aan de andere kant de serene rietvelden.
De Opstalvallei is echter veel meer dan een lokale buffer, want het is een van de belangrijkste schakels in het natuurverbindingsgebied van de Antwerpse Antitankgracht.
De vereniging GroenRand beschouwt dit gebied als een kroonjuweel in hun visie op een robuuste klimaatgordel die de volledige Antwerpse regio moet verbinden.
Deze gracht is een historisch monument op zich, gegraven tussen 1937 en 1939 als militaire verdedigingslinie om vijandelijke tanks tegen te houden voor de Tweede Wereldoorlog.
Vandaag de dag vormt deze 33 kilometer lange gracht het langste beschermde landschap van Vlaanderen en fungeert het als een groene snelweg voor talloze diersoorten.
Het technische vernuft achter de gracht is indrukwekkend, want er waren maar liefst vijftien sluizen nodig om het hoogteverschil van dertien meter te overbruggen tussen Berendrecht en Oelegem.
De oude betonnen bunkers en sluiswanden die je onderweg tegenkomt, zijn nu ideale winterverblijven voor zeldzame vleermuizen zoals de watervleermuis en de baardvleermuis.
GroenRand speelt een actieve rol in de bescherming van dit netwerk en pleit onvermoeibaar voor ononderbroken natuurcorridors waarbij de Opstalvallei als vitale stapsteen fungeert.
De grote droom van GroenRand en Natuurpunt is de definitieve terugkeer en vestiging van de Europese otter in dit waterrijke gebied.
De otter is een veeleisende bewoner die alleen overleeft in een omgeving met een uitstekende waterkwaliteit, voldoende vis en vooral veel rustige schuilplaatsen langs de oevers.
Om deze schuwe marterachtige te helpen, zet GroenRand zich in voor de aanleg van natte verbindingen en speciale loop-planken onder bruggen zodat hij niet de weg op hoeft.
In de Opstalvallei zelf vinden otters het perfecte biotoop dankzij de dichte rietkragen waar ze hun 'holt' kunnen inrichten en de overvloed aan voedsel in de plassen.
De cijfers over de vogelstand in dit gebied zijn ronduit spectaculair te noemen, zeker als je kijkt naar de tellingen uit het jaar 2013.
In dat jaar werden er maar liefst 298.500 vogels geregistreerd die de vallei gebruikten als ruststation op hun lange reis naar de overwinteringskwartieren.
De grote karekiet is een echte karaktervogel die met zijn luide, raspende zang boven het riet uitstijgt en uitsluitend nestelt in stevig, overjarig riet bij diep water.
De waterrietzanger, een wereldwijd bedreigde soort, vindt hier een zeldzame rustplaats tijdens de trek door de specifieke structuur van het vochtige moeras.
De snor verraadt zijn aanwezigheid door een aanhoudend, mechanisch ratelen dat minutenlang kan doorgaan in de vroege ochtenduren tussen de dichte riethalmen.
Het woudaapje is de kleinste reiger van Europa en is een ware acrobaat die met zijn grote poten behendig tussen de verticale rietstengels door naar boven klimt.
De buidelmees is een meester-architect die van pluisjes een bolvormig nest weeft met een vernuftige tunnelingang om roofdieren zoals de wezel buiten te houden.
Ook de zeldzame krekelzanger laat hier af en toe zijn kenmerkende geluid horen, dat zo sprekend op een insect lijkt dat wandelaars de vogel vaak over het hoofd zien.
In het water zie je de wilde zwaan, die groter is dan de gewone knobbelzwaan en herkenbaar is aan de opvallende gele vlek op zijn zwarte snavel.
De krooneend valt op door de spectaculaire, goudoranje 'punkachtige' kuif van het mannetje en zijn knalrode snavel die prachtig afsteekt tegen het blauwe water.
De purperreiger is een schuwe bewoner met een slanke, donkere nek die profiteert van de rust in de afgesloten kerngebieden waar hij op kikkers en vissen jaagt.
Vooral tijdens de vogeltrek kan je wel eens kraanvogels zien, indrukwekkende grote vogels die met hun trompetterende roep in strakke V-formaties passeren.
De rode wouw is met zijn diep gevorkte staart en roestbruine verenkleed een elegante verschijning die urenlang boven de vallei kan zweven op thermiek.
De zwarte wouw is iets compacter en donkerder, maar evenzeer een meesterlijke vlieger die vaak de nabijgelegen waterkanten van de Schelde opzoekt.
De zeearend, ook wel de 'vliegende deur' genoemd vanwege zijn enorme spanwijdte van bijna tweeënhalve meter, wordt steeds vaker gespot als koning van het luchtruim.
Naast de gevleugelde bewoners zijn er ook andere verrassende gasten, zoals de gewone zeehonden die regelmatig worden gespot in het nabijgelegen Kanaaldok.
Deze zeehonden rusten vaak uit op de kaaimuren van de haven, wat het bijzondere contrast tussen de zware industrie en de wilde natuur nogmaals onderstreept.
De flora in de vallei trekt talloze insecten aan, zoals de grote keizerlibel die als een blauwe helikopter boven de plassen patrouilleert op zoek naar prooi.
Op de zilte plekken dichtbij de haven groeien typische polderplanten zoals zeekraal en zulte, die essentieel zijn voor specifieke nachtvlinders en poldermotten.
In de zoetere delen van de vallei bloeien de gele lissing en de koekoeksbloem, die een rijke bron van nectar vormen voor de koninginnenpage en diverse hommels.
Het beheerplan voorziet ook in het herstel van bloemrijke graslanden die essentieel zijn voor de zeldzame vlinders zoals de argusvlinder en het hooibeestje.
De moerasvogels zoals de kluut, met zijn omhooggebogen snavel, vinden op de slikplaten het ideale terrein om naar kreeftjes en wormen te zoeken.
De kleine plevier is een pioniersoort die onmiddellijk gebruik maakt van de open, zanderige plekken die ontstaan bij de herinrichting van de plassen.
Zelfs de blauwe reiger heeft hier zijn vaste plek, vooral in de nabijheid van het Reigersbos waar een van de oudste kolonies van Vlaanderen gevestigd is.
In de bosjes van het Teutebos houden reeën zich overdag schuil, om in de schemering voorzichtig tevoorschijn te komen om te grazen op de open velden.
De aanwezigheid van de weidevogels zoals de grutto en de kievit wordt gestimuleerd door het creëren van open landschappen voor een veilig nestbeheer.
Waterinsecten zoals de schrijvertjes en waterschorpioenen profiteren van de verbeterde waterkwaliteit dankzij de natuurlijke zuivering door het riet.
De smienten en wintertalingen overwinteren in grote groepen op de plassen en zorgen voor een levendig schouwspel tijdens de koude wintermaanden.
De boommarter en de wespendief zijn soorten die men in de toekomst hoopt te mogen verwelkomen dankzij de uitbreiding van de bos- en natuurgebieden.
Ook de vleermuizen vinden hier een rijk gedekte tafel aan muggen en nachtvlinders boven de spiegelende wateroppervlaktes van de nieuwe plassen.
De ijsvogel kan met een beetje geluk gezien worden als een blauwe flits die duikt naar kleine visjes in de heldere sloten.
De bruine kiekendief zweeft laag over de rietvelden, herkenbaar aan zijn wiegelende vlucht op zoek naar kleine zoogdieren of jonge vogels.
In de modderige oevers zoeken steltlopers naar voedsel, waarbij hun lange snavels perfect zijn aangepast aan het leven in de slikken.
Port of Antwerp-Bruges start nu concreet met de inrichting van een gedeelte van de Opstalvallei in het noordelijke gebied tussen de Antwerpsebaan en de haven.
Een groot deel van dit gebied zal bestaan uit riet en plassen waarbij het terrein deels verlaagd zal worden en er nieuwe plassen en sloten gegraven worden.
In vergelijking met het eerste plan wordt er nu overtollig water uit Berendrecht weggenomen in plaats van er nog meer water naar de dorpskern toe te sturen.
Het water uit de Dorpsbeek dat nu door Berendrecht stroomt, zal afgeleid worden naar het natuurgebied om de wateroverlast in de dorpskern te verminderen.
Samen met Aquafin zal er ook zoveel mogelijk water van daken in Berendrecht afgeleid worden naar het natuurgebied via gescheiden rioleringsstelsels.
Het gezuiverde huishoudelijk afvalwater uit het zuiveringsstation van Aquafin wordt ook afgeleid naar het riet, waar de planten zorgen voor een extra natuurlijke zuivering.
In het centraal gedeelte van het gebied wordt het huidig landschap behouden en ook het bos bij de Bomenbank blijft als groen baken bestaan.
Zowel aan de oost- als aan de westzijde hiervan komt een open landschap voor riet- en weidevogels, waarvoor de begroeiing met weinig natuurwaarde verdwijnt.
Langs de woonwijken en langs de Monnikenhofstraat komen onverharde wandelpaden met hoogwaardige bomen zoals eiken en linden voor een groene beleving.
Helemaal in het oosten bij de Monnikenhofstraat en de Abtsdreef komt een uitkijkheuvel van zo'n 4 meter hoog voor een panoramisch zicht over de regio.
De bestaande Stocatradijk op de grens van het havengebied wordt verder doorgetrokken naar het oosten om het havenlandschap meer af te schermen voor de bewoners.
Wandelen in de Opstalvallei blijft een unieke belevenis waarbij de meeste paden behouden blijven, behalve in de afgesloten kerngebieden voor broedende vogels.
De vallei is uitstekend bereikbaar met de Lijn bus X70 tot aan de halte De Zouten, waarna je anderhalve kilometer door natuurgebied De Zouten wandelt.
Als je met de auto komt, kun je parkeren in de omgeving van Kasteel Reigershof, bewoond door de familie Van Delft, of aan het einde van de Sint-Jan Baptiststraat.
Fietsers kunnen via de Antwerpsebaan, de Reigersbosdreef en de Berendrechtse Dijk tot aan het uitkijkplatform rijden voor een sportieve polderuitstap.
Natuurpunt organiseert regelmatig wandelingen met een gids voor wie meer wil leren over de specifieke planten en dieren die dit gebied zo rijk is.
De toekomstplannen voorzien een verdere uitbreiding met 190 hectare om de biodiversiteit en de bufferfunctie tussen stad en stroom definitief te verankeren.
Zo vormt de Opstalvallei een levend bewijs dat natuurherstel loont en een blijvende impact heeft op de lokale gemeenschap en onze gezonde leefomgeving.
Elke stap in dit gebied vertelt een verhaal over hoe de mens en de natuur samen kunnen overleven in een moderne wereld, direct naast een wereldhaven.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten