Grauwe gans: de trouwe oermoeder van de Antitankgracht schittert in de spotlights bij GroenRand
Met hun eigen reportagereeks Vogels van A tot Z brengt GroenRand deze vertrouwde verschijningen in ons luchtruim op een aanstekelijke manier in kaart.
Het project is in de loop der tijd uitgegroeid tot een indrukwekkend digitaal archief dat niet alleen soorten nauwgezet registreert maar ook de passie voor de lokale natuur krachtig aanwakkert.
Het idee achter de reeks is even simpel als doeltreffend: de lezer krijgt een uniek inkijkje in de levens van vogels die hier in de regio ook echt in de achtertuin of het lokale bos voorkomen.
Het resultaat is een doordachte mix van interessante wetenschappelijke weetjes en pure bewondering voor de biodiversiteit om ons heen.
Op de website van de vereniging vloeien tekst en beeld naadloos in elkaar over mede dankzij de prachtige foto’s van een bevlogen groep natuurfotografen zoals Frank Vermeiren.
We zijn ondertussen beland aan de letter G en kijken en genieten volop van de uitgebreide reportage over de grauwe gans.
Doe je ogen eens dicht en stel je voor hoe een doorsnee gans eruitziet in je gedachten.
Grijs verenkleed? Krachtige oranje snavel? Sterke poten die zowel op het land als in het water uit de voeten kunnen?
Ja hoor: onze inheemse grauwe gans met de wetenschappelijke naam Anser anser voldoet over de ganse lijn aan het stereotiepe beeld dat wij van ganzen hebben.
Ze is trouwens de grootste van al onze wilde ganzen én de onbetwiste oermoeder van de bekende witte boerengans die we op de boerderij zien.
De domesticatie van deze wilde soort vond waarschijnlijk al vele duizenden jaren geleden plaats in het oude Egypte.
De grauwe gans is zeker niet de enige gans die onze zoete wateren frequenteert maar je kunt haar feilloos herkennen aan haar specifieke uiterlijke kenmerken.
Ze draagt een grijs verenkleed met beige ondertonen waarbij het hoofd de hals en de borst opvallend lichter grijs gekleurd zijn.
Aan de achterzijde valt direct het witte achterwerk op terwijl de vogel een lengte heeft van 70 tot 90 cm van kop tot staart.
De spanwijdte is indrukwekkend en bedraagt tussen de 1,5 en 1,8 meter wat haar tot een imposante verschijning maakt in de lucht.
Een heel belangrijk onderscheid met andere ganzensoorten zijn de oranjeroze snavel en de roze poten.
Let wel op want jonge grauwe ganzen hebben aanvankelijk grijze poten en de kuikens zijn olijfkleurig met een grijze rug.
Wist je dat deze soort twee verschillende ondersoorten kent die geografisch gescheiden zijn?
Onze gans in West- en Midden-Europa is de Anser anser anser terwijl haar Aziatische neef die tot in Rusland en Turkije voorkomt luistert naar de naam Anser anser rubrirostris.
Nu zie je ze werkelijk overal in het landschap maar in de negentiende eeuw was de grauwe gans volledig uit ons land verdwenen.
Een succesvolle herintroductie vond plaats in het Zwin in het jaar 1956.
De populatie is sindsdien weer sterk toegenomen en de meeste broedparen die we nu zien zijn nog steeds verre afstammelingen van die uitgezette ganzen.
In de regio van de Voorkempen vormt de Antitankgracht een cruciale levensader voor deze grote watervogels.
Deze historische verdedigingslinie slingert als een groen-blauw lint door het landschap en fungeert als een belangrijke ecologische verbinding tussen verschillende natuurkernen.
Vooral in de zones rond Schilde en Brasschaat en Sint-Job-in-’t-Goor waar de gracht breder is en aansluit op open meersen zijn ze vaak in grote groepen te bewonderen.
Onder deze meersen verstaan we de uitgestrekte en laaggelegen graslanden die vaak erg drassig zijn omdat ze in de natuurlijke overstromingsgebieden van de beekvalleien liggen.
Deze open vlaktes zonder veel bomen bieden de ganzen een perfect overzicht op mogelijke indringers terwijl ze ongestoord kunnen grazen.
Grauwe ganzen zijn immers strikte vegetariërs die zich uitsluitend voeden met plantaardig materiaal.
Ze eten land- en waterplanten zoals grassen en scheuten en zaden en wortels en knollen die ze vinden tijdens het woelen in de grond of in de bodem van waterpartijen.
Vaak zie je grote kolonies grauwe ganzen landen in weilanden op zoek naar vers voedsel om hun energie op peil te houden.
In de winter doorploegen ze de akkers op zoek naar achtergebleven graan of maïsresten na de oogst.
Zoals veel watervogels houden grauwe ganzen van open gebieden waar water aanwezig is zoals moerassen en uiterwaarden en meren en polders.
Bij voorkeur verblijven ze in gebieden waar de kust niet te veraf is wat verklaart waarom je deze vogel veel vaker in Vlaanderen dan in Wallonië ziet.
Tijdens de trek vliegen ganzentroepen in een prachtige V-formatie wat een luchtspektakel is dat je vast al eens aan je voorbij zag glijden.
Hun doortocht gaat gepaard met een luid en ritmisch gesnater dat klinkt als ong ong ong ong en dat je blik als een magneet de lucht in trekt.
Veel grauwe ganzen verblijven tegenwoordig het ganse jaar door in ons land als standvogel maar in de winter verwelkomen we ook gasten uit Noord-Europa.
Hoewel deze gans een groot deel van het jaar deel uitmaakt van gigantische groepen vallen die tijdens het broedseizoen uit elkaar in kleinere kolonies.
Eens een gans haar soulmate gevonden heeft blijft het koppel elkaar hondstrouw tot de dood hen scheidt.
De band tussen een paartje is zo sterk dat sommige ganzen zelfs zo lang rouwen om hun partner tot ze er uiteindelijk zelf het loodje bij leggen.
Zowel de balts als de paring zijn een echte natte aangelegenheid aangezien deze volledig plaatsvinden op het water.
Hun nest bouwen ganzen dan weer dicht tegen de grond goed verborgen in de dichte oevervegetatie.
Ze gebruiken hiervoor rietstengels en twijgen die vervolgens aan de binnenkant worden afgeboord met een zacht en warm donzen kussentje.
Al die tijd bewaakt vader de gans zeer alert de directe omgeving van het nest tegen mogelijke indringers.
Het vrouwtje legt gewoonlijk vier tot zes eieren maar in uitzonderlijke gevallen kunnen dat er zelfs negen zijn.
Het broeden zelf neemt gemiddeld vier weken in beslag waarbij de moeder zelden de eieren verlaat.
De kuikens zijn echte nestvlieders wat betekent dat ze het nest verlaten zodra ze zich kunnen voortbewegen meestal zo’n 48 uur na het uitkomen.
Maar hoe zelfstandig ze ook lijken op jonge leeftijd ze blijven toch lange tijd afhankelijk van hotel mama en papa.
De jongen hangen ongeveer een jaar lang rond in de buurt van hun ouders tot die weer een nieuw nest verwelkomen het volgende jaar.
Pas op een leeftijd van drie jaar laaien hun hormonen op en beginnen de jonge ganzen zelf aan een eigen nageslacht te denken.
De grauwe gans was ook een geliefd studieobject van de wereldberoemde etholoog Konrad Lorenz.
Hij beschreef als pionier het fascinerende leerproces genaamd inprenting toen hij ontdekte dat jonge ganzen het eerste bewegende wezen dat ze zien beschouwen als hun moeder.
Lorenz nam trouwens regelmatig zelf die moederrol op zich tijdens zijn experimenten en liet de ganzenkuikens hem overal volgen.
Op dit moment is de grauwe gans gelukkig niet meer bedreigd maar daar kan snel verandering in komen als we geen zorg dragen voor onze wetlands.
Hoe meer de verstedelijking doorgaat en hoe droger de natuur wordt hoe moeilijker onze grauwe gans het zal krijgen in de toekomst.
Bovendien kunnen gevallen van bodemverontreiniging zeer ernstige gevolgen hebben voor de lokale populaties van deze planteneters.
Een ander kritiek moment is de ruiperiode waarin de vogels hun slagpennen verliezen en tijdelijk niet kunnen vliegen om aan gevaar te ontsnappen.
Ze verschuilen zich dan bij voorkeur in de dichte rietvelden in de Voorkempen.
Dankzij de gedetailleerde reportage van GroenRand krijgt deze indrukwekkende vogel de waardering die hij verdient als essentieel onderdeel van onze biodiversiteit.
Het project blijft hiermee een belangrijke bron van informatie en inspiratie voor iedereen die de lokale natuur een warm hart toedraagt.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten