Door het woud met Frank Vermeiren: De Gaai als ambassadeur van de GroenRand-bossen

 Door het woud met Frank Vermeiren: de gaai als ambassadeur van de Groenrandbossen

Van A tot Z: Frank Vermeiren

Als natuurfotograaf bij GroenRand breng ik de lokale biodiversiteit dagelijks in beeld met mijn vogelreportages van A tot Z.
Vandaag zijn we aanbeland bij de letter G van de Gaai en trekken we de bossen in waar GroenRand actief is.
Wandelen jullie met me mee door de prachtige loof- en gemengde bossen op deze frisse ochtend?
De zon filtert zachtjes door het bladerdak van oude eiken en beuken, de ideale plek om deze kleurrijke bewoner tegen het lijf te lopen.
Terwijl we over een ritselend tapijt van herfstbladeren stappen, wordt de stilte plotseling verscheurd door een rauwe, hese schreeuw.

Schraaaaak klinkt het luid door de bomen en ik weet direct dat de politieagent van het bos ons heeft opgemerkt.
De gaai, wetenschappelijk bekend als Garrulus glandarius, neemt zijn rol als alarm van het bos namelijk heel ernstig.
Wanneer hij gevaar voelt, of dat nu een naderende wandelaar is of een sluipende vos, waarschuwt hij direct alle andere dieren.
Door zijn kreet hebben de andere bewoners van het bos de tijd om tijdig op de vlucht te slaan.
Ik verstijf en richt mijn lens heel voorzichtig op een tak die wat verderop boven het pad hangt.
Daar zit hij dan in al zijn glorie en ik kan eindelijk een prachtige opname maken van zijn verenkleed.
De gaai is een van de meest bekende verschijningen door de opvallende blauw-zwart gestreepte tekening op de vleugel.
Het zijn eigebruine vogels met een licht gestreepte kruin en een lichte keel en onderkant.

Dat iconische lichtblauwe vleugelveld met een fijne zwarte bandering is hun absolute handelsmerk in de vogelwereld.
De blauwe kleur ontstaat overigens niet door pigment maar door de fijnmazige structuur van de veren die het licht breekt.
Verder heeft de gaai een brede zwarte baardstreep, een zwarte staart en een witte stuit die vooral tijdens de vlucht opvalt.
In de vlucht is de witte stuit namelijk een duidelijk herkenningspunt dat als een baken oplicht tussen de stammen.
Met zijn stevige donkere snavel en alerte blik kijkt hij even onze kant op voordat hij zijn dagtaak hervat.

Ook al is de gaai een omnivoor, toch heeft hij één specifieke zoete zonde en dat zijn eikels.
In de herfst vormen ze ongeveer de helft van zijn dieet omdat hij er simpelweg dol op is.
Om zeker nooit zonder voorraad te zitten in de barre wintermaanden, begraaft hij zijn buit onder de grond.
Net zoals de eekhoorn legt hij een enorme wintervoorraad aan in duizenden geheime verstopplaatsen.
De techniek voor het vervoer is indrukwekkend want de gaai verzamelt de eikels massaal in zijn krop of keelzak.
De krop is een rekbare holte in de keel waardoor hij meerdere eikels tegelijk kan inslikken en vervoeren.
Meestal verzamelt hij er zes tot zeven in zijn keel en houdt hij er dan nog eentje extra tussen zijn snavel geklemd.
Een enkele gaai stopt elke herfst op deze manier wel vijfduizend eikels weg in de aarde van onze GroenRand regio.
Gelukkig heeft hij een fenomenaal geheugen en kan hij zonder problemen zijn verstopplekjes terugvinden onder de bladeren.
Zijn hippocampus is zelfs groter dan bij veel andere vogels om al die duizenden locaties feilloos te kunnen onthouden.
Maar de natuur is slim want de ogen van de gaai zijn vaak groter dan zijn maag.
Wat hij niet terugvindt of simpelweg vergeet op te eten, ontspruit in het voorjaar tot een nieuwe eik.

Daarom wordt de gaai beschouwd als een van de beste bosbouwers die we in onze regio rijk zijn.
Hij zorgt eigenhandig en volledig gratis voor de verjonging en de natuurlijke uitbreiding van onze bossen.
Naast eikels is de gaai een echte alleseter die zich aanpast aan wat het seizoen hem op dat moment te bieden heeft.
Tijdens het winterseizoen voedt hij zich ook met beukennootjes, hazelnoten, bessen en diverse vruchten.
Hij houdt enorm van bramen, kersen, frambozen en de felgekleurde bessen van de lijsterbes.

In het voorjaar schakelt hij echter over op eiwitrijke ongewervelde dieren zoals kevers, spinnen of rupsen.
Soms pikt hij zelfs wat menselijke voedselrestjes of granen mee in tuinen die goed voorzien zijn van bomen.
Af en toe heeft hij het echter ook gemunt op de eieren of de jongen van kleine zangvogels uit de buurt.

Terwijl ik hem door mijn zoeker observeer, hoor ik plotseling het geluid van een buizerd boven ons in de lucht.
Maar als ik goed kijk, zie ik dat de vogel in mijn vizier de geluiden maakt en niet een echte roofvogel.
Het is een fantastisch gezicht want gaaien kunnen het geroep van andere vogels werkelijk feilloos nabootsen.

Vooral de roep van de buizerd wordt vaak gebruikt om concurrenten bij een voederplek effectief weg te jagen.
Zelfs het geluid van een miauwende kat of mechanische geluiden zoals heggenscharen kan hij soms verbazingwekkend goed imiteren.
Hoewel hij van oorsprong een vrij schuwe bosvogel is, vinden we hem inmiddels ook volop in stedelijk gebied en parken.
De wetenschappelijke naam Garrulus glandarius betekent letterlijk voortdurend krassende eikelzoeker.
Die naam typeert hem vooral in de winter, want tijdens het broedseizoen is hij juist opvallend en mysterieus stil.

Hij wil dan namelijk geen ongewenste gasten of roofdieren naar zijn goed verborgen nest hoog in de bomen lokken.
Gaaien zijn monogame vogels die voor het leven paren en hun partner hun hele leven lang trouw blijven.
Hoewel ze in de winter vaak niet direct bij elkaar blijven, vernieuwen ze elk voorjaar hun paarband met een ceremoniële balts.
In onze bossen bouwen ze hun nesten meestal in een periode van zes tot negen dagen tijd van fijne takjes en wortels.

Een legsel telt doorgaans vier tot zeven eieren die zorgvuldig door het wijfje worden bewaakt tegen invallers.
Het wijfje broedt ongeveer zestien dagen en verlaat het nest slechts zeer kortstondig om even wat te eten of te drinken.

Meestal gaat zij er elke drie dagen even tussenuit voor een broodnodige pauze van maximaal vijftien minuten.
Het is een gevaarlijke tijd want heel wat legsels gaan verloren door predatie van eksters, eekhoorns en kraaien.
De volwassen vogels vallen zelf ook vaak ten prooi aan snelle jagers van het bos zoals de sperwer en de havik.
De gaai vertoont soms ook een bijzonder gedrag waarbij hij een mierenbad neemt op een actieve mierenhoop in het bos.

Hij laat de mieren dan mierenzuur over zijn veren spuiten om op die manier effectief van parasieten af te komen.
Dit mierenzuur fungeert als een soort natuurlijk ontsmettingsmiddel waardoor zijn verenpak in topconditie blijft.

In de spirituele wereld wordt de gaai vaak gezien als een boodschapper die de verbinding tussen hemel en aarde legt.
De blauwe veertjes werden vroeger zelfs vaak door boswachters en jagers als decoratie op hun hoed gedragen.
Soms zie je gaaien ook in groepjes door het bos trekken, wat we ook wel een bruiloft van gaaien noemen in de volksmond.
Zijn aanwezigheid is een teken van een gezond en dynamisch bos waarin de natuur haar gang kan gaan zoals bedoeld.