Op ottersafari langs de Schelde: Kan de otter zich opnieuw vestigen in Vlaanderen?
Ottercongres - wildcamera maakte eerder deze foto's van een otter in de Kruibeekse Polder
Samen met VRT NWS trokken we op ‘ottersafari’ langs de Schelde in de Polders van Kruibeke.
We hoopten een glimp op te vangen van de uiterst schuwe otter.
De kans dat we dit solitaire nachtdier echt te zien kregen, was volgens otterkenner Céline De Caluwé van het WWF minimaal.
Ze schatte de kans op slechts 0,1 procent.
Toch bleven we gemotiveerd. Hoewel de otter zich overdag diep verschuilt in rietkragen of dichte struiken en bosjes, weten we door wildcamera’s van het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO) zeker dat hij terug is.
De otter is een semi-aquatisch dier dat afwisselend op het land en in het water leeft.
Nadat de laatste exemplaren eind jaren 80 volledig uit ons landschap waren verdwenen, gloort er nu weer hoop.
Vroeger was de otter een gewone verschijning in onze natuur.
Tot de jaren 60 en 70 vond je ze in heel België op bijna elke plek waar water was.
Een dodelijke combinatie van factoren deed de soort de das om. Er werd intensief gejaagd voor de bonthandel en de natuur raakte versnipperd.
Veel otters verdronken in onbeschermde visfuiken. Ook de zware watervervuiling met zware metalen en pcb's speelde een grote rol. In 1988 werd het allerlaatste exemplaar in Friesland doodgereden. Dat markeerde de tijdelijke uitsterving van de soort in onze gehele regio.
Vandaag keert het tij, maar de verschillen tussen Vlaanderen en onze buurlanden zijn enorm.
Terwijl Nederland een succesverhaal schrijft met ongeveer 500 otters, blijft de populatie in Vlaanderen uiterst kwetsbare randpopulatie.
We schatten dat er hier slechts 10 tot 15 exemplaren rondzwemmen. Sommige schattingen houden het op 'minder dan 50', maar een officieel bewijs van voortplanting in Vlaanderen is er nog niet.
Het Nederlandse succes begon in 2002 in het Nationaal Park Weerribben-Wieden in Overijssel.
Daar werden 31 otters uit het wild uitgezet, afkomstig uit Letland, Wit-Rusland en Tsjechië. In 2020 was de otter in Nederland zelfs geen bedreigde soort meer en werd hij van de Rode Lijst geschrapt.
De ‘Vlaamse’ otters in hotspots zoals Kasterlee, het Molsbroek in Lokeren, de Durmevallei en de Kruibeekse Polders zijn pioniers.
Ze zijn vanuit groeiende populaties in het noorden van Nederland steeds verder zuidwaarts getrokken via een netwerk van rivieren, kanalen en beken. In dit proces fungeert Nationaal Park De Biesbosch als een essentieel strategisch steunpunt en brongebied. Nadat de soort daar in 2022 officieel terugkeerde, vond de otter in dit uitgestrekte moerasgebied een ideaal leefgebied om populaties op te bouwen.
Vanuit deze "kraamkamer" trekken jonge dieren op zoek naar een eigen territorium van wel 1.000 tot 1.500 hectare verder de grens over.
Ze maken daarbij gebruik van de rivier de Mark en de Aa of Weerijs. Deze waterlopen verbinden de Biesbosch rechtstreeks met het noorden van de provincie Antwerpen.
De Antitankgracht sluit op dit netwerk aan als een cruciale ecologische corridor.
Het vormt een 33 kilometer lang lintvormig natuurgebied dat verschillende leefgebieden met elkaar verbindt.
Deze gracht biedt een veilige route langs drukke menselijke infrastructuur en verbindt de Scheldevallei rechtstreeks met de grensregio.
Voor het tweede jaar op rij is in 2025 de aanwezigheid van de otter bevestigd in de Bovenmark via eDNA-onderzoek.
Dit onderzoek werd door het INBO uitgevoerd in opdracht van waterschap Brabantse Delta.
Met deze techniek zoeken onderzoekers in watermonsters naar DNA uit huidcellen, bloed, slijm of uitwerpselen.
Het succes in de Bovenmark bewijst dat de verbinding tussen de Biesbosch, de Mark en de Antitankgracht echt werkt.
Natuurvereniging GroenRand trekt echter aan de alarmbel. Vlaanderen dreigt de 'ontbrekende schakel' te blijven in Europa. Door de enorme versnippering van onze natuur kan de otter zich hier moeilijk blijvend vestigen.
Dit zorgt voor een gevaarlijke situatie waarbij inteelt en genetische verarming op de loer liggen.
Bovendien is het voedsel voor de otter vaak ongezond. Hoewel er in Kruibeke met 90 kilogram vis per hectare genoeg voedsel is (het minimum voor een otter die anderhalve kilo per dag eet), zitten deze vissen vol met schadelijke stoffen zoals PFAS en PCB's.
Toch is de otter onmisbaar.
Als roofdier houdt hij visbestanden sterk en bestrijdt hij exoten zoals de Amerikaanse rivierkreeft.
De bever helpt de otter een handje door burchten te bouwen die ook als slaapplek voor de otter dienen.
Om de reis van de otter mogelijk te maken, worden binnen projecten zoals 'Otter over de grens' barrières weggewerkt.
Hierin werken het waterschap Brabantse Delta samen met de gemeente Breda, het Agentschap voor Natuur en Bos en twaalf andere partners.
Er worden loopplanken onder bruggen geplaatst en rasters bij drukke wegen gezet.
Dit is nodig omdat de otter bij het maken van grote verplaatsingen vaak wordt aangereden op 'zwarte punten'.
Een otter zwemt niet graag door een duiker die volledig onder water staat. Hij heeft een droge oever of loopstrook nodig om zich veilig te voelen.
De strategie van GroenRand is de laatste jaren veranderd.
Ze treden nu op als een gewaardeerde kennispartner in de politiek. Waar ze voorheen vooral via natuurwandelingen, lezingen en fotoreportages werkten, bereiden ze nu dossiers voor waarmee volksvertegenwoordigers minister Jo Brouns in de Commissie voor Leefmilieu gericht kunnen ondervragen via vragen om uitleg.
De grootste zorg is het geld voor de toekomst. De huidige budgetten voor het Soortenbeschermingsprogramma (SBP) en het Interreg-project lopen af in 2027. Ook het ontsnipperingsprogramma VAPEO leunt op tijdelijk Europees geld uit het Relanceplan (RRF) dat in 2026 uitgeput moet zijn.
In de Vlaamse meerjarenplanning tot 2031 is er momenteel geen nieuw, structureel geld gereserveerd.
Omdat elk jaar naar schatting 10% tot 25% van de populatie sterft in het verkeer, is dat geld hard nodig voor faunapassages onder gewestwegen.
Alleen met blijvende investeringen en veilige corridors kan de otter in Vlaanderen weer echt veilig thuis zijn.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten