De boompieper: de melodieuze parachutist van de Voorkempen Milieuvereniging
In de boeiende reeks waarin Frank Vermeiren ons laat kennismaken met vogels van A tot Z, zijn we vandaag aanbeland bij de letter B van de boompieper (Anthus trivialis).
Hoewel we vandaag 9 maart schrijven en de vroege lente voorzichtig in de lucht hangt, is de boompieper in de Voorkempen momenteel nog een grote afwezige.
Als echte zomergast verblijft hij nu nog in zijn winterverblijf in Afrika, een uitgestrekt gebied dat reikt van Mali tot Ethiopië.
De individuen die de oostelijke trekroute volgen langs Egypte, overwinteren zelfs nog zuidelijker, tot aan de noordpunt van Zuid-Afrika.
Pas eind februari of begin maart beginnen deze dagtrekkers, vaak in losse kleine groepjes, aan hun enorme terugreis naar het noorden.
De eerste pioniers zijn in onze regio niet voor begin april te verwachten en de grote massa komt pas na half april aan, met een piekmoment in de doortrek eind april en begin mei.
De doortrek kan voortduren tot half mei, waarna de rust in de populatie terugkeert en het broedseizoen in de Kempen echt losbarst.
Eenmaal aangekomen in de Voorkempen zoekt de boompieper de specifieke landschappen op waar hij zich thuis voelt.
Hij heeft een duidelijke voorkeur voor de zandgronden en leeft graag aan de rand van bossen en op open plekken.
Moerassen zijn zeer geliefd, maar evenzeer worden kaalgekapte bospercelen, jonge aanplant en heideterreinen met enige opslag volop bewoond.
In onze regio zijn gebieden zoals het vliegveld van Oostmalle en Zoersel, de Hegte Heyde in Sint-Antonius, het Klein Schietveld in Brasschaat of de Visbeekvallei en Visbeekhei in Lille de plekken bij uitstek om hem te spotten.
De vogel nestelt op de zandgronden in heidevelden en duinen, maar ook in populierenbossen en soms zelfs in wegbeplanting in het boerenland.
Ook verdrogende en verbossende laagveenmoerassen, zoals de Vorse Beemden in de Schijnvallei, worden bezet.
Op dit eigenste moment zul je daar echter vooral zijn nauwe verwant tegenkomen: de graspieper.
Deze is hier al als vroege doortrekker of wintergast actief en lijkt sprekend op de boompieper, maar mist diens specifieke bosrand-voorkeur en de gewoonte om vaak hoog in een boom te gaan zitten.
Wat de boompieper werkelijk uniek maakt, is zijn gedrag en zijn spectaculaire zangvlucht. In tegenstelling tot graspiepers gaan boompiepers namelijk heel vaak in een boom zitten om uit te rusten of hun territorium te overzien.
Vanuit zo’n boomtop begint de vogel omhoog te vliegen om vervolgens als een parachute of een badmintonshuttle met stijve vleugels en hangende poten weer in een boom te landen. Dit schouwspel gaat gepaard met een luid en kanarieachtig gezang dat te horen is van begin april tot in augustus. De zang bestaat uit explosieve reeksen afdalende klanken en eindigt vaak in een kenmerkend vertragend "sie-sie-sie-sieeee…".
Een bijzonder kenmerk dat Frank Vermeiren vaak aanhaalt, is dat de boompieper ook midden op de dag zingt op een zinderende hete heide, juist wanneer bijna alle andere vogelsoorten hun snavels op elkaar houden en de koelte opzoeken.
In de vlucht laat hij bovendien een roep horen die rauwer en meer gezoemd klinkt dan die van de graspieper: een typisch, krachtig "pziesh".
Voor de kritische waarnemer in de Voorkempen is het onderscheid met de graspieper een mooie uitdaging, aangezien er geen uiterlijk verschil is tussen het mannetje en het vrouwtje.
De boompieper lijkt sterk op de graspieper maar heeft een markanter koppatroon en een iets dikkere snavel.
Let vooral op de tekening op de flanken: daar lopen fijne, dunne penseelstreekjes die duidelijk dunner zijn dan de grove streping op de borst.
Bij de graspieper zijn deze strepen op de flanken en borst ongeveer gelijk van dikte. Als de vogel even goed stilzit, is ook de korte, gekromde achternagel een doorslaggevend kenmerk, aangezien de graspieper een zeer lange en kaarsrechte nagel heeft.
Hoewel hij graag in bomen zingt, vindt het grootste deel van zijn dagelijks leven op de grond plaats.
Daar foerageert hij onvermoeibaar, stappend tussen het bladafval en de lage begroeiing op zoek naar insecten.
Het voedsel van de boompieper bestaat voornamelijk uit insecten. Hij zoekt deze prooien vooral op de grond, maar soms ook op twijgjes, takjes en boomstronken.
De jongen worden uitsluitend gevoed met insecten, waarbij snuitkevers een hoofdbestanddeel vormen.
Het eigenlijke broeden begint vanaf half mei, nadat de mannetjes hun territoria hebben gevestigd.
Er zijn doorgaans één of twee legsels per jaar van 4 tot 6 eieren. Het vrouwtje bouwt het nest volledig alleen: het is een kunstig kommetje van droog gras, vaak met een bodem van mos en fijnere grassen, uiterst goed verborgen in een kuil in de grond.
Na ongeveer 12 tot 14 dagen broeden komen de eieren uit. De jongen blijven vervolgens nog eens eenzelfde periode in het nest voordat ze kunnen vliegen en de wereld buiten de dichte begroeiing verkennen.
Vanaf eind juli worden de broedplaatsen in de Voorkempen gaandeweg alweer ontruimd.
De vogels verzamelen zich voor de grote trek naar het zuiden, terug naar de warmte van Centraal- en Zuid-Afrika.
Tot die tijd blijft het in onze lokale natuurreservaten een genot om naar deze "parachutist van de heide" te speuren.
Het is een vogel die het voorjaar in de Kempen echt karakter geeft met zijn melodieuze zang en zijn karakteristieke silhouet tegen de blauwe lucht.
Frank Vermeiren heeft met de boompieper een soort gekozen die de essentie van de Kempense overgangslandschappen perfect belichaamt.
Voor wie deze maand al op pad gaat: geniet van de ontwakende natuur, maar hou de verrekijker nog even stand-by voor de grote terugkeer van de boompieper in april.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten