Klimaatverandering verandert het gezicht van de Europese natuur: de ideeën en oplossingen van GroenRand
Glenn is dé stem van natuurvereniging GroenRand.
Met zijn vlijmscherpe columns en een flinke dosis passie legt hij de vinger op de zere plek van het Vlaamse natuurbeleid.
Sinds 2026 staat de vereniging op scherp.
Geen enkel dossier passeert de revue zonder dat Glenn het kritisch tegen het licht houdt.
Hij vertaalt taaie politieke besluitvorming naar begrijpelijke verhalen over onze leefomgeving.
Zijn belangrijkste graadmeter is de otter.
Er leven momenteel amper 15 otters in heel Vlaanderen en dat is een alarmsignaal voor onze waterkwaliteit en natuurverbindingen.
De otter is een extreem veeleisend symbooldier.
Hij overleeft alleen in een kerngezond ecosysteem met zuiver water en veilige migratieroutes.
Dat er zo weinig zijn, legt de haperende toestand van onze natuur genadeloos bloot.
Glenn schrijft niet zomaar een tekst.
Hij schudt de politiek wakker en vecht voor een groenere Voorkempen waar de otter eindelijk weer thuis kan komen.
Naast de otter zet Glenn ook andere paraplusoorten in de schijnwerpers om de noodzaak van de Klimaatgordel aan te tonen.
De fitis is zo een soort die als graadmeter dient voor de kwaliteit van onze overgangsgebieden tussen bos en open landschap.
Deze kleine zangvogel heeft nood aan dynamische bosranden met veel structuur en insecten die enkel in gezonde ecosystemen voorkomen.
Als de fitis verdwijnt, is dat een teken dat onze bosranden verarmen en hun bufferende werking tegen de klimaatopwarming verliezen.
Een ander krachtig praktijkvoorbeeld is de boomkikker die symbool staat voor de vernattingsprojecten van GroenRand.
Deze amfibie heeft nood aan zonovergoten poelen met een onberispelijke waterkwaliteit en struikgewas in de nabijheid.
Door de boomkikker te beschermen, creëert GroenRand automatisch leefgebied voor talloze libellen, waterplanten en andere amfibieën.
Ook de zwarte ooievaar verschijnt steeds vaker in de visie van Glenn als symbool voor de rust in onze grote boskernen.
Deze schuwe vogel verdraagt geen verstoring en heeft nood aan uitgestrekte, natte bossen met beken waarin hij ongestoord kan vissen.
Om deze soorten te redden zijn er op grote schaal specifieke ingrepen nodig in het landschap.
Het herstellen van de natuurlijke waterhuishouding door het dempen van grachten in moerasgebieden is een cruciale maatregel.
Ook de omvorming van monotone naaldhoutbossen naar gemengde loofbossen zorgt voor een grotere weerbaarheid tegen hitte.
Het aanleggen van ecotunnels onder gewestwegen is noodzakelijk om de dodelijke versnippering voor migrerende dieren te stoppen.
In graslanden helpt een aangepast maairegime om de bloemenrijkdom voor bestuivers te herstellen en de bodem koel te houden.
De Europese natuur ondergaat momenteel een gedaanteverandering die voor het blote oog traag verloopt maar op ecologische schaal een ongekende snelheid kent
Terwijl de wereldwijde temperaturen stijgen, hertekent het klimaat de groene kaart van ons continent op een manier die we pas nu echt beginnen te begrijpen.
Een grootschalige internationale studie, onlangs gepubliceerd in het toonaangevende tijdschrift Nature, werpt een onthullend licht op deze transformatie.
Het onderzoek werd geleid door het Forest en Nature Lab van de Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen aan de UGent, in nauwe samenwerking met het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek.
Door gebruik te maken van een unieke databank met meer dan 6.000 vegetatieplots verspreid over bossen, graslanden en bergtoppen in Europa, konden wetenschappers de evolutie van de flora over een periode van 12 tot 78 jaar in kaart brengen.
Voor Europa is dit de meest uitgebreide analyse tot nu toe die verschillende ecosystemen rechtstreeks met elkaar vergelijkt om de impact van opwarming te kwantificeren.
De resultaten maken pijnlijk duidelijk dat we niet één uniform verhaal kunnen schrijven over de impact van klimaatopwarming op onze natuurlijke omgeving.
Ecosystemen reageren fundamenteel verschillend afhankelijk van hun specifieke structuur, hun samenstelling en hun geografische ligging.
De centrale bevinding van de onderzoekers is de zogenaamde thermofilisatie van onze vegetatie waarbij warmteminnende soorten de overhand krijgen.
Dit proces houdt in dat plantensoorten die warmte verkiezen toenemen in verhouding tot soorten die gedijen in de kou.
Volgens UGent-professor Pieter De Frenne is deze verschuiving in onze eigen contreien al volop aan de gang en zeer goed meetbaar op het terrein.
We zien een sterke toename van soorten die eerder Zuid-Europese temperaturen prefereren en zich nu steeds verder noordwaarts verspreiden.
In de bossen is er een opvallende opmars van de klimop, bramen en de bosanemoon die optimaal profiteren van de mildere winters.
Ook de jonge esdoorn rukt overal in de Europese bosbiotopen op en verdringt daarbij soms de meer traditionele inheemse boomsoorten door hun snelle groei.
Terwijl deze warmtezoekers terrein winnen, gaan de typische koudeminnende planten er overal op achteruit door de toenemende hittestress en verdroging.
Bekende soorten zoals de scherpe boterbloem, de dotterbloem en de echte koekoeksbloem komen steeds minder voor in onze Vlaamse graslanden.
In de bossen wordt het geliefde lelietje-van-dalen steeds zeldzamer omdat het de noodzakelijke koelte van weleer niet meer terugvindt op de bosbodem.
Hoewel de opwarming universeel is, tonen de resultaten aan dat de meest uitgesproken verschuivingen zichtbaar zijn op de Europese bergtoppen.
In de Alpen en andere berggebieden sterven koudeminnende soorten in een sneltempo uit omdat hun specifieke habitat letterlijk verdampt door de zon.
Voor deze planten is er geen ontsnappingsroute aangezien ze niet hoger kunnen migreren omdat de fysieke grens van de bergtop simpelweg bereikt is.
Een opvallende vaststelling van het onderzoek is dat de topografie van de bergen veel minder bescherming biedt dan voorheen werd aangenomen door veel ecologen.
In alle onderzochte bergpercelen werd een sterke afname van soorten die van koude houden genoteerd ongeacht de oriëntatie van de helling of de hoogte.
In schril contrast hiermee staan de bossen waar de vegetatie iets meer tijd lijkt te krijgen om zich aan te passen aan de nieuwe realiteit.
De onderzoekers stelden vast dat de boomlaag hier werkt als een natuurlijke airconditioning die de ergste pieken van de opwarming effectief dempt.
Door schaduw te bieden en een koel microklimaat te creëren, voelen de planten op de bosbodem de opwarming van het algemene klimaat minder direct dan in open velden.
Toch is dit volgens professor De Frenne slechts een tijdelijke buffer die de onvermijdelijke verandering enkel vertraagt maar niet stopt.
Ook in bossen en graslanden is de relatieve toename van warmteminnende soorten groot door de kolonisatie van nieuwe soorten die vanuit het zuiden oprukken.
Een van de meest zorgwekkende concepten uit de studie is de climatic debt of de opgebouwde klimaatschuld van onze Europese natuur.
In alle onderzochte ecosystemen reageren plantengemeenschappen trager dan de klimaatverandering zelf die momenteel razendsnel gaat.
De natuur loopt hopeloos achter de feiten aan en is niet meer in evenwicht met het huidige klimaat op die specifieke geografische plaats.
Deze klimaatschuld vormt een tikkende tijdbom voor de biodiversiteit en de stabiliteit van de ecosystemen die ons dagelijks omringen.
Planten die onder stress staan omdat hun omgeving eigenlijk te warm voor hen is geworden, verliezen hun natuurlijke veerkracht tegen ziektes en plagen.
Dit kan leiden tot een gevaarlijk domino-effect waarbij de hele voedselketen in het gedrang komt door het wegvallen van cruciale sleutelsoorten.
Wanneer een specifieke plant definitief uitsterft, verliezen bestuivers die deze planten nodig hebben voor hun voortbestaan hun enige betrouwbare voedselbron.
Dit tast op zijn beurt andere ecosysteemdiensten aan zoals de opslag van koolstof in de bodem en het beperken van lokale overstromingsrisico's.
Bovendien waarschuwen de wetenschappers voor een groeiende homogenisering waarbij de lokale eigenheid van onze natuurgebieden volledig verloren gaat.
De unieke specialisten gaan in sneltempo achteruit terwijl algemene generalisten die overal kunnen groeien de overhand krijgen in het landschap.
Hierdoor gaan verschillende natuurgebieden steeds meer op elkaar lijken en verliezen ze hun specifieke ecologische waarde en hun unieke karakter.
Deze wetenschappelijke realiteit zorgt voor grote ongerustheid bij de natuurvereniging GroenRand die zeer actief is in de regio van de Voorkempen
Zij zien op het terrein in de rand rond Antwerpen hoe de versnippering van het landschap de negatieve effecten van de klimaatverandering nog extra versterkt.
Wanneer planten gevangen zitten in kleine natuurgebiedjes tussen drukke wegen en dichte bebouwing, hebben ze geen enkele mogelijkheid om te migreren.
GroenRand benadrukt dat een verzwakte plantengemeenschap haar bufferende functies voor de omgeving niet meer naar behoren kan vervullen voor mens en dier.
Dit vormt een directe bedreiging voor de lokale fauna zoals de fitis en de otter die heel specifieke biotopen nodig hebben om te overleven.
De vereniging heeft de otter dan ook gekozen als hun ultieme symbooldier omdat hij fungeert als de belangrijkste kwaliteitscontroleur van onze natuur.
De otter is een echte fijnproever en stelt extreem hoge eisen aan zijn leefomgeving wat hem tot een perfecte graadmeter maakt voor de biodiversiteit.
Omdat hij aan de top van de voedselketen staat, is hij uiterst gevoelig voor de kleinste veranderingen in waterkwaliteit en visbestand.
Hij heeft nood aan grote en aaneengesloten waterrijke gebieden met een uitmuntende waterkwaliteit om te kunnen jagen op gezonde visbestanden.
In zijn menu is hij veeleisend en zijn aanwezigheid toont aan dat er een diversiteit aan prooien aanwezig is in het water.
Omdat vervuilende stoffen zich in zijn lichaam snel ophopen door biomagnificatie, is hij een levende detector voor toxische stoffen in ons oppervlaktewater.
Wanneer de otter ergens overleeft en zich succesvol voortplant, is dat het onweerlegbare bewijs dat het volledige ecosysteem daaronder kerngezond is.
Het gaat dan automatisch ook goed met de vissen, de waterplanten, de insecten en de amfibieën waar deze schuwe zwemmer van afhankelijk is.
De otter wordt daarom een paraplusoort genoemd omdat het beschermen van zijn habitat indirect honderden andere soorten mee helpt beschermen.
Door zijn veeleisende aard fungeert hij als een kwaliteitslabel voor het landschap.
Als we voldoen aan de eisen van de otter, voldoen we automatisch aan de behoeften van talloze andere kwetsbare soorten die minder opvallen.
Om te overleven in een versnipperd landschap zoals de Voorkempen heeft de otter echter zeer specifieke hulp en veilige passages nodig.
Zijn grootste vijand is niet de natuur zelf maar het drukke verkeer dat zijn migratieroutes langs waterlopen voortdurend doorkruist.
Wanneer een otter een weg moet oversteken omdat hij niet onder een brug door kan zwemmen, loopt het bijna altijd fataal af voor het dier.
Daarom pleit GroenRand onvermoeibaar voor de aanleg van natte natuurverbindingen en veilige otterpassages onder bestaande wegen door.
De otter heeft ook nood aan absolute rust en natuurlijke oevers met riet en struikgewas om zich overdag veilig te verschuilen.
Zijn overleving hangt af van de fysieke verbinding tussen verschillende waterlopen zoals de Antitankgracht en de omliggende lager gelegen vallei-gebieden.
Door de realisatie van de Klimaatgordel krijgt de otter de enorme ruimte die hij nodig heeft om zijn territorium van soms wel twintig kilometer uit te bouwen.
Volgens de vereniging is de tijd van vrijblijvendheid voorbij en moet de overheid dringend ingrijpen om de natuurlijke veerkracht structureel te herstellen.
De ongerustheid van de vereniging is geworteld in de vrees dat de lokale natuur in een neerwaartse spiraal belandt waaruit herstel technisch onmogelijk wordt.
Om de flora te helpen haar klimaatschuld af te lossen, schuift GroenRand een reeks structurele en zeer ambitieuze oplossingen naar voren voor de regio.
De hoeksteen van hun integrale strategie is de snelle realisatie van een robuuste en aaneengesloten Klimaatgordel rond de stad.
Dit concept beoogt het fysiek verbinden van versnipperde natuurgebieden in de groene rand van Antwerpen tot één groot ecologisch geheel.
Via het Greenconnect-project moeten ecologische verbindingen en stapstenen worden hersteld om migratie voor plant en dier weer mogelijk te maken.
Dit doorbreekt de migratie-blokkade en geeft planten de kans om via natuurlijke corridors de koelte op te zoeken of nieuwe gebieden te koloniseren.
De Klimaatgordel is essentieel omdat grotere biotopen veel beter bestand zijn tegen externe schokken zoals extreme droogte of plotselinge hittegolven.
Een cruciale rol is hierbij weggelegd voor blauw-groene aders zoals de Antitankgracht die GroenRand beschouwt als een strategische ecologische levensader.
Deze historische gracht verbindt verschillende natuurkernen met elkaar en ondersteunt het koelende microklimaat op een grote regionale schaal.
Naast verbinding zet GroenRand zwaar in op vernatting en het herstel van de natuurlijke hydrologie in het volledige landschap van de Voorkempen.
Door water massaal vast te houden in de bodem, zoals bij het project in De Lage Haar in Schilde, wordt de lokale luchtvochtigheid aanzienlijk verhoogd.
Dit werkt als een natuurlijke spons die de omgeving afkoelt via verdamping tijdens de steeds warmere en drogere zomermaanden die we nu kennen.
Deze vernatting is volgens de vereniging de meest effectieve manier om de klimaatschuld van de lokale flora te overbruggen en massale sterfte te voorkomen.
Water vasthouden in het landschap werkt als een natuurlijke airco voor de planten en helpt hen om de kloof met de algemene opwarming te overbruggen.
Tot slot pleit GroenRand voor een geïntegreerde landschapsbenadering die alle lokale gemeentegrenzen en verschillende sectoren volledig overstijgt.
Alleen door een nauwe samenwerking tussen natuurbeheer, landbouw en waterbeheer op grote schaal kan een weerbaar landschap ontstaan voor de toekomst.
De resultaten uit Nature maken duidelijk dat we niet langer kunnen wachten met het ontwikkelen van klimaatadaptatiestrategieën die op maat zijn gemaakt.
Elk ecosysteem heeft een eigen specifieke aanpak nodig om de biodiversiteit effectief te beschermen tegen de onverbiddelijk stijgende temperaturen.
Terwijl we in de bergen vechten tegen het definitief verlies van unieke soorten, moeten we in Vlaanderen volop investeren in verbinding en vernatting.
De boodschap van zowel de wetenschappers van de UGent als de vrijwilligers van GroenRand is een dringende oproep tot actie aan alle politieke beleidsmakers.
De Europese natuur hertekent zichzelf en we moeten nu investeren in de maatregelen die ons landschap weerbaar maken voor de komende uitdagende decennia.
De klimaatschuld mag niet leiden tot een definitief faillissement van onze natuur want met de juiste ingrepen kunnen we onze meest iconische soorten redden.
Met zijn vlijmscherpe columns en een flinke dosis passie legt hij de vinger op de zere plek van het Vlaamse natuurbeleid.
Sinds 2026 staat de vereniging op scherp.
Geen enkel dossier passeert de revue zonder dat Glenn het kritisch tegen het licht houdt.
Hij vertaalt taaie politieke besluitvorming naar begrijpelijke verhalen over onze leefomgeving.
Zijn belangrijkste graadmeter is de otter.
Er leven momenteel amper 15 otters in heel Vlaanderen en dat is een alarmsignaal voor onze waterkwaliteit en natuurverbindingen.
De otter is een extreem veeleisend symbooldier.
Hij overleeft alleen in een kerngezond ecosysteem met zuiver water en veilige migratieroutes.
Dat er zo weinig zijn, legt de haperende toestand van onze natuur genadeloos bloot.
Glenn schrijft niet zomaar een tekst.
Hij schudt de politiek wakker en vecht voor een groenere Voorkempen waar de otter eindelijk weer thuis kan komen.
Naast de otter zet Glenn ook andere paraplusoorten in de schijnwerpers om de noodzaak van de Klimaatgordel aan te tonen.
De fitis is zo een soort die als graadmeter dient voor de kwaliteit van onze overgangsgebieden tussen bos en open landschap.
Deze kleine zangvogel heeft nood aan dynamische bosranden met veel structuur en insecten die enkel in gezonde ecosystemen voorkomen.
Als de fitis verdwijnt, is dat een teken dat onze bosranden verarmen en hun bufferende werking tegen de klimaatopwarming verliezen.
Een ander krachtig praktijkvoorbeeld is de boomkikker die symbool staat voor de vernattingsprojecten van GroenRand.
Deze amfibie heeft nood aan zonovergoten poelen met een onberispelijke waterkwaliteit en struikgewas in de nabijheid.
Door de boomkikker te beschermen, creëert GroenRand automatisch leefgebied voor talloze libellen, waterplanten en andere amfibieën.
Ook de zwarte ooievaar verschijnt steeds vaker in de visie van Glenn als symbool voor de rust in onze grote boskernen.
Deze schuwe vogel verdraagt geen verstoring en heeft nood aan uitgestrekte, natte bossen met beken waarin hij ongestoord kan vissen.
Om deze soorten te redden zijn er op grote schaal specifieke ingrepen nodig in het landschap.
Het herstellen van de natuurlijke waterhuishouding door het dempen van grachten in moerasgebieden is een cruciale maatregel.
Ook de omvorming van monotone naaldhoutbossen naar gemengde loofbossen zorgt voor een grotere weerbaarheid tegen hitte.
Het aanleggen van ecotunnels onder gewestwegen is noodzakelijk om de dodelijke versnippering voor migrerende dieren te stoppen.
In graslanden helpt een aangepast maairegime om de bloemenrijkdom voor bestuivers te herstellen en de bodem koel te houden.
De Europese natuur ondergaat momenteel een gedaanteverandering die voor het blote oog traag verloopt maar op ecologische schaal een ongekende snelheid kent
Terwijl de wereldwijde temperaturen stijgen, hertekent het klimaat de groene kaart van ons continent op een manier die we pas nu echt beginnen te begrijpen.
Een grootschalige internationale studie, onlangs gepubliceerd in het toonaangevende tijdschrift Nature, werpt een onthullend licht op deze transformatie.
Het onderzoek werd geleid door het Forest en Nature Lab van de Faculteit Bio-ingenieurswetenschappen aan de UGent, in nauwe samenwerking met het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek.
Door gebruik te maken van een unieke databank met meer dan 6.000 vegetatieplots verspreid over bossen, graslanden en bergtoppen in Europa, konden wetenschappers de evolutie van de flora over een periode van 12 tot 78 jaar in kaart brengen.
Voor Europa is dit de meest uitgebreide analyse tot nu toe die verschillende ecosystemen rechtstreeks met elkaar vergelijkt om de impact van opwarming te kwantificeren.
De resultaten maken pijnlijk duidelijk dat we niet één uniform verhaal kunnen schrijven over de impact van klimaatopwarming op onze natuurlijke omgeving.
Ecosystemen reageren fundamenteel verschillend afhankelijk van hun specifieke structuur, hun samenstelling en hun geografische ligging.
De centrale bevinding van de onderzoekers is de zogenaamde thermofilisatie van onze vegetatie waarbij warmteminnende soorten de overhand krijgen.
Dit proces houdt in dat plantensoorten die warmte verkiezen toenemen in verhouding tot soorten die gedijen in de kou.
Volgens UGent-professor Pieter De Frenne is deze verschuiving in onze eigen contreien al volop aan de gang en zeer goed meetbaar op het terrein.
We zien een sterke toename van soorten die eerder Zuid-Europese temperaturen prefereren en zich nu steeds verder noordwaarts verspreiden.
In de bossen is er een opvallende opmars van de klimop, bramen en de bosanemoon die optimaal profiteren van de mildere winters.
Ook de jonge esdoorn rukt overal in de Europese bosbiotopen op en verdringt daarbij soms de meer traditionele inheemse boomsoorten door hun snelle groei.
Terwijl deze warmtezoekers terrein winnen, gaan de typische koudeminnende planten er overal op achteruit door de toenemende hittestress en verdroging.
Bekende soorten zoals de scherpe boterbloem, de dotterbloem en de echte koekoeksbloem komen steeds minder voor in onze Vlaamse graslanden.
In de bossen wordt het geliefde lelietje-van-dalen steeds zeldzamer omdat het de noodzakelijke koelte van weleer niet meer terugvindt op de bosbodem.
Hoewel de opwarming universeel is, tonen de resultaten aan dat de meest uitgesproken verschuivingen zichtbaar zijn op de Europese bergtoppen.
In de Alpen en andere berggebieden sterven koudeminnende soorten in een sneltempo uit omdat hun specifieke habitat letterlijk verdampt door de zon.
Voor deze planten is er geen ontsnappingsroute aangezien ze niet hoger kunnen migreren omdat de fysieke grens van de bergtop simpelweg bereikt is.
Een opvallende vaststelling van het onderzoek is dat de topografie van de bergen veel minder bescherming biedt dan voorheen werd aangenomen door veel ecologen.
In alle onderzochte bergpercelen werd een sterke afname van soorten die van koude houden genoteerd ongeacht de oriëntatie van de helling of de hoogte.
In schril contrast hiermee staan de bossen waar de vegetatie iets meer tijd lijkt te krijgen om zich aan te passen aan de nieuwe realiteit.
De onderzoekers stelden vast dat de boomlaag hier werkt als een natuurlijke airconditioning die de ergste pieken van de opwarming effectief dempt.
Door schaduw te bieden en een koel microklimaat te creëren, voelen de planten op de bosbodem de opwarming van het algemene klimaat minder direct dan in open velden.
Toch is dit volgens professor De Frenne slechts een tijdelijke buffer die de onvermijdelijke verandering enkel vertraagt maar niet stopt.
Ook in bossen en graslanden is de relatieve toename van warmteminnende soorten groot door de kolonisatie van nieuwe soorten die vanuit het zuiden oprukken.
Een van de meest zorgwekkende concepten uit de studie is de climatic debt of de opgebouwde klimaatschuld van onze Europese natuur.
In alle onderzochte ecosystemen reageren plantengemeenschappen trager dan de klimaatverandering zelf die momenteel razendsnel gaat.
De natuur loopt hopeloos achter de feiten aan en is niet meer in evenwicht met het huidige klimaat op die specifieke geografische plaats.
Deze klimaatschuld vormt een tikkende tijdbom voor de biodiversiteit en de stabiliteit van de ecosystemen die ons dagelijks omringen.
Planten die onder stress staan omdat hun omgeving eigenlijk te warm voor hen is geworden, verliezen hun natuurlijke veerkracht tegen ziektes en plagen.
Dit kan leiden tot een gevaarlijk domino-effect waarbij de hele voedselketen in het gedrang komt door het wegvallen van cruciale sleutelsoorten.
Wanneer een specifieke plant definitief uitsterft, verliezen bestuivers die deze planten nodig hebben voor hun voortbestaan hun enige betrouwbare voedselbron.
Dit tast op zijn beurt andere ecosysteemdiensten aan zoals de opslag van koolstof in de bodem en het beperken van lokale overstromingsrisico's.
Bovendien waarschuwen de wetenschappers voor een groeiende homogenisering waarbij de lokale eigenheid van onze natuurgebieden volledig verloren gaat.
De unieke specialisten gaan in sneltempo achteruit terwijl algemene generalisten die overal kunnen groeien de overhand krijgen in het landschap.
Hierdoor gaan verschillende natuurgebieden steeds meer op elkaar lijken en verliezen ze hun specifieke ecologische waarde en hun unieke karakter.
Deze wetenschappelijke realiteit zorgt voor grote ongerustheid bij de natuurvereniging GroenRand die zeer actief is in de regio van de Voorkempen
Zij zien op het terrein in de rand rond Antwerpen hoe de versnippering van het landschap de negatieve effecten van de klimaatverandering nog extra versterkt.
Wanneer planten gevangen zitten in kleine natuurgebiedjes tussen drukke wegen en dichte bebouwing, hebben ze geen enkele mogelijkheid om te migreren.
GroenRand benadrukt dat een verzwakte plantengemeenschap haar bufferende functies voor de omgeving niet meer naar behoren kan vervullen voor mens en dier.
Dit vormt een directe bedreiging voor de lokale fauna zoals de fitis en de otter die heel specifieke biotopen nodig hebben om te overleven.
De vereniging heeft de otter dan ook gekozen als hun ultieme symbooldier omdat hij fungeert als de belangrijkste kwaliteitscontroleur van onze natuur.
De otter is een echte fijnproever en stelt extreem hoge eisen aan zijn leefomgeving wat hem tot een perfecte graadmeter maakt voor de biodiversiteit.
Omdat hij aan de top van de voedselketen staat, is hij uiterst gevoelig voor de kleinste veranderingen in waterkwaliteit en visbestand.
Hij heeft nood aan grote en aaneengesloten waterrijke gebieden met een uitmuntende waterkwaliteit om te kunnen jagen op gezonde visbestanden.
In zijn menu is hij veeleisend en zijn aanwezigheid toont aan dat er een diversiteit aan prooien aanwezig is in het water.
Omdat vervuilende stoffen zich in zijn lichaam snel ophopen door biomagnificatie, is hij een levende detector voor toxische stoffen in ons oppervlaktewater.
Wanneer de otter ergens overleeft en zich succesvol voortplant, is dat het onweerlegbare bewijs dat het volledige ecosysteem daaronder kerngezond is.
Het gaat dan automatisch ook goed met de vissen, de waterplanten, de insecten en de amfibieën waar deze schuwe zwemmer van afhankelijk is.
De otter wordt daarom een paraplusoort genoemd omdat het beschermen van zijn habitat indirect honderden andere soorten mee helpt beschermen.
Door zijn veeleisende aard fungeert hij als een kwaliteitslabel voor het landschap.
Als we voldoen aan de eisen van de otter, voldoen we automatisch aan de behoeften van talloze andere kwetsbare soorten die minder opvallen.
Om te overleven in een versnipperd landschap zoals de Voorkempen heeft de otter echter zeer specifieke hulp en veilige passages nodig.
Zijn grootste vijand is niet de natuur zelf maar het drukke verkeer dat zijn migratieroutes langs waterlopen voortdurend doorkruist.
Wanneer een otter een weg moet oversteken omdat hij niet onder een brug door kan zwemmen, loopt het bijna altijd fataal af voor het dier.
Daarom pleit GroenRand onvermoeibaar voor de aanleg van natte natuurverbindingen en veilige otterpassages onder bestaande wegen door.
De otter heeft ook nood aan absolute rust en natuurlijke oevers met riet en struikgewas om zich overdag veilig te verschuilen.
Zijn overleving hangt af van de fysieke verbinding tussen verschillende waterlopen zoals de Antitankgracht en de omliggende lager gelegen vallei-gebieden.
Door de realisatie van de Klimaatgordel krijgt de otter de enorme ruimte die hij nodig heeft om zijn territorium van soms wel twintig kilometer uit te bouwen.
Volgens de vereniging is de tijd van vrijblijvendheid voorbij en moet de overheid dringend ingrijpen om de natuurlijke veerkracht structureel te herstellen.
De ongerustheid van de vereniging is geworteld in de vrees dat de lokale natuur in een neerwaartse spiraal belandt waaruit herstel technisch onmogelijk wordt.
Om de flora te helpen haar klimaatschuld af te lossen, schuift GroenRand een reeks structurele en zeer ambitieuze oplossingen naar voren voor de regio.
De hoeksteen van hun integrale strategie is de snelle realisatie van een robuuste en aaneengesloten Klimaatgordel rond de stad.
Dit concept beoogt het fysiek verbinden van versnipperde natuurgebieden in de groene rand van Antwerpen tot één groot ecologisch geheel.
Via het Greenconnect-project moeten ecologische verbindingen en stapstenen worden hersteld om migratie voor plant en dier weer mogelijk te maken.
Dit doorbreekt de migratie-blokkade en geeft planten de kans om via natuurlijke corridors de koelte op te zoeken of nieuwe gebieden te koloniseren.
Een cruciale rol is hierbij weggelegd voor blauw-groene aders zoals de Antitankgracht die GroenRand beschouwt als een strategische ecologische levensader.
Deze historische gracht verbindt verschillende natuurkernen met elkaar en ondersteunt het koelende microklimaat op een grote regionale schaal.
Naast verbinding zet GroenRand zwaar in op vernatting en het herstel van de natuurlijke hydrologie in het volledige landschap van de Voorkempen.
Door water massaal vast te houden in de bodem, zoals bij het project in De Lage Haar in Schilde, wordt de lokale luchtvochtigheid aanzienlijk verhoogd.
Dit werkt als een natuurlijke spons die de omgeving afkoelt via verdamping tijdens de steeds warmere en drogere zomermaanden die we nu kennen.
Deze vernatting is volgens de vereniging de meest effectieve manier om de klimaatschuld van de lokale flora te overbruggen en massale sterfte te voorkomen.
Water vasthouden in het landschap werkt als een natuurlijke airco voor de planten en helpt hen om de kloof met de algemene opwarming te overbruggen.
Tot slot pleit GroenRand voor een geïntegreerde landschapsbenadering die alle lokale gemeentegrenzen en verschillende sectoren volledig overstijgt.
Alleen door een nauwe samenwerking tussen natuurbeheer, landbouw en waterbeheer op grote schaal kan een weerbaar landschap ontstaan voor de toekomst.
De resultaten uit Nature maken duidelijk dat we niet langer kunnen wachten met het ontwikkelen van klimaatadaptatiestrategieën die op maat zijn gemaakt.
Elk ecosysteem heeft een eigen specifieke aanpak nodig om de biodiversiteit effectief te beschermen tegen de onverbiddelijk stijgende temperaturen.
Terwijl we in de bergen vechten tegen het definitief verlies van unieke soorten, moeten we in Vlaanderen volop investeren in verbinding en vernatting.
De boodschap van zowel de wetenschappers van de UGent als de vrijwilligers van GroenRand is een dringende oproep tot actie aan alle politieke beleidsmakers.
De Europese natuur hertekent zichzelf en we moeten nu investeren in de maatregelen die ons landschap weerbaar maken voor de komende uitdagende decennia.
De klimaatschuld mag niet leiden tot een definitief faillissement van onze natuur want met de juiste ingrepen kunnen we onze meest iconische soorten redden.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten