De koning van de Voorkempen: François Eennaes legt de bruine kiekendief vast
François Eennaes heeft tijdens een recente wandeling een reeks indrukwekkende beelden vastgelegd van een van de meest karakteristieke roofvogels van onze regio: de bruine kiekendief.
Hoewel deze vogel van oudsher sterk geassocieerd wordt met de uitgestrekte rietlanden van de polders en de kuststreek, heeft de soort de afgelopen decennia een stevige voet aan de grond gekregen in de Voorkempen.
In onze regio fungeert de Kalmthoutse Heide, met haar uitgestrekte vennen en dichte rietkragen, als een cruciaal kerngebied voor de instandhouding van de populatie.
Daarnaast laat de vogel zich ook regelmatig observeren boven het Groot Schietveld in Brecht en Wuustwezel, waar de rust en de open ruimte de ideale omstandigheden bieden voor hun specifieke jacht- en leefwijze.
Ook de open zones nabij het Mastenbos in Kapellen en de vochtige depressies in de buurt van lokale vennen worden frequent bezocht door foeragerende exemplaren.
Voor de inwoners van gemeenten zoals Schilde, Zoersel of Brasschaat is het spotten van deze vogel boven de velden een bijzonder moment dat de lokale biodiversiteit tastbaar maakt.
Het voortbestaan van dergelijke majestueuze soorten in een sterk verstedelijkte regio als de Antwerpse rand is geen toeval.
De vereniging GroenRand speelt hierin een fundamentele rol als belangenbehartiger voor de natuurwaarden rond de Antitankgracht en de bredere Voorkempen.
Hun visie is gestoeld op het inzicht dat natuurgebieden die als eilanden in een bebouwd landschap liggen, op termijn hun biodiversiteit verliezen.
Daarom zet de vereniging met haar project Greenconnect volop in op het daadwerkelijk connecteren van versnipperde natuur- en bosgebieden.
Het doel van Greenconnect is om ecologische corridors te creëren waardoor dieren, zoals de bruine kiekendief maar ook reeën en amfibieën, zich veilig kunnen verplaatsen tussen verschillende gebieden.
De Antitankgracht vormt hierbij de centrale ruggengraat.
Een kunstmatige barrière uit het verleden die vandaag de dag is getransformeerd tot een natuurlijke verbindingsas van onschatbare waarde.
GroenRand volgt lokale ruimtelijke dossiers nauwgezet op en voert een constructieve dialoog met overheden om deze verbindingen te vrijwaren.
Een speerpunt in hun werking is de vraag naar een strategisch Gebiedsfonds.
Dit fonds zou het mogelijk moeten maken om op cruciale locaties gronden aan te kopen die als schakels fungeren in de Greenconnect-visie.
Alleen door deze structurele aanpak kunnen we voorkomen dat de jachtgebieden van roofvogels verder versnipperen door bebouwing of intensieve infrastructuurprojecten.
De bruine kiekendief zelf is een vogel die bij elke waarneming ontzag inboezemt.
Het is een van de grootste roofvogels in onze contreien. Hoewel hij slanker gebouwd is dan de veelvoorkomende buizerd, oogt hij in de lucht vaak groter door zijn aanzienlijk langere vleugels en staart. Met een spanwijdte die indruk maakt, trekt hij direct de aandacht wanneer hij in zijn karakteristieke lage zoekvlucht – vaak slechts enkele meters boven de vegetatie – over het landschap zweeft.
Een onmiskenbaar kenmerk voor de geoefende spotter is de manier waarop hij zijn vleugels in een typische V-vorm houdt tijdens het zweven, wat hem een wiebelige maar zeer stabiele vlucht geeft in turbulente luchtlagen boven open velden.
De anatomie van deze roofvogel is een toonbeeld van evolutionaire aanpassing aan de jacht in moerassige en open gebieden.
De snavel is scherp en krachtig naar beneden gebogen, perfect ontworpen voor het verscheuren van prooien.
Zijn klauwen zijn uitgerust met vlijmscherpe nagels.
Met drie tenen die naar voren wijzen en één naar achteren, creëert hij een onwrikbare grip.
Het dieet van de bruine kiekendief is gevarieerd en past zich aan de seizoenen aan. Hij jaagt op kikkers, kleine zoogdieren zoals veldmuizen en dwergmuizen, reptielen en insecten.
Tijdens het broedseizoen staan ook de jongen van andere vogels of eieren op het menu.
Wat deze jager uniek maakt, is zijn uitzonderlijke gehoor.
Net als uilen kan hij prooien lokaliseren door de kleinste ritselingen in het dichte riet of tussen het hoge gras waar te nemen, waarna hij zich met chirurgische precisie op zijn doelwit stort.
In de vogelwereld is er vaak een duidelijk verschil tussen mannetjes en vrouwtjes, en de bruine kiekendief vormt daarop geen uitzondering.
Het vrouwtje is de grootste van de twee en is hoofdzakelijk diepbruin van kleur.
Haar meest opvallende kenmerken zijn de gele kruin, de gele keel en de lichte vlekken op de vleugelvoorrand.
Het mannetje daarentegen heeft een veel lichter en kleurrijker verenkleed. Hij combineert bruine tinten met opvallende grijze vlakken op de staart en de vleugels, terwijl de vleugelpunten gitzwart zijn.
Dit contrast maakt het voor waarnemers in het veld relatief eenvoudig om te bepalen welk exemplaar ze voor de lens hebben. Op dit moment, rond de datum van 14 maart, bevinden we ons in een cruciale fase.
De bruine kiekendief is een trekvogel die de wintermaanden doorbrengt in warmere oorden zoals Zuid-Europa of Noord-Afrika. Vanaf eind februari tot ver in maart keren de vogels terug naar hun broedgebieden in de Voorkempen.
Hoewel sommige exemplaren tijdens zeer zachte winters in Vlaanderen durven te overwinteren, luidt de maand maart meestal de start van de grote terugkeer in.
De huidige activiteit die François Eennaes heeft vastgelegd, staat dan ook volledig in het teken van de naderende baltsperiode. In deze tijd van het jaar wordt de vogel ook luidruchtiger.
Daar waar hij de rest van het jaar vaak zwijgzaam is, laat hij nu regelmatig zijn fluitende roep horen om territoria af te bakenen.
Wanneer de mannetjes en vrouwtjes elkaar gevonden hebben, volgt een van de mooiste schouwspelen in de natuur: de baltsvlucht.
Het mannetje voert spectaculaire acrobatische manoeuvres uit hoog in de lucht, waarbij hij zich plotseling op zijn zij gooit of zelfs korte duikvluchten maakt om het vrouwtje te imponeren.
Een essentieel onderdeel van deze hofmakerij is de prooioverdracht in de lucht.
Het mannetje vangt een prooi en laat deze boven het vrouwtje vallen, die de prooi vervolgens op haar rug vliegend behendig uit de lucht grist.
Dit versterkt de band tussen het paar en bewijst de jachtvaardigheid van het mannetje.
Hoewel sommige koppels meerdere jaren trouw blijven aan elkaar, is de bruine kiekendief soms ook opportunistisch.
Mannetjes kunnen in een voedselrijk jaar soms twee of zelfs drie vrouwtjes tegelijk onderhouden in verschillende nesten.
Het nest zelf is bijzonder: in tegenstelling tot de meeste roofvogels die hoog in de bomen nestelen, bouwt de kiekendief zijn nest op de grond of net boven het wateroppervlak in zeer dicht riet.
In de Voorkempen zien we echter een interessante verschuiving: bij gebrek aan voldoende grote moerasgebieden wijken ze steeds vaker uit naar landbouwpercelen.
Ze nestelen dan in gewassen zoals wintergerst, luzerne of tarwe. Dit maakt hen echter kwetsbaar voor vroege oogstactiviteiten.
Eind april legt het vrouwtje gemiddeld 4 tot 6 eieren.
De broedperiode duurt ongeveer 30 tot 38 dagen, een periode waarin zij het nest nauwelijks verlaat en volledig afhankelijk is van de aanvoer van voedsel door het mannetje.
Zodra de jongen uit het ei komen, hebben ze een donskleed en groeien ze in hoog tempo.
Na ongeveer 40 dagen zijn ze klaar om het nest te verlaten, maar ze blijven nog wekenlang in de buurt voor vlieglessen en voedselbedelen voordat ze definitief op eigen benen staan.
De populatie in Vlaanderen is met zo'n 120 tot 150 broedkoppels kwetsbaar.
Omdat het zwaartepunt van de populatie in de West-Vlaamse polders ligt, is elk koppel in de Voorkempen van onschatbare waarde voor de genetische diversiteit.
Het is daarom van groot belang dat wanneer een nest in een akker wordt ontdekt, er onmiddellijk actie wordt ondernomen.
Een onbehandelde zone van minimaal 10 bij 10 meter rond het nest is cruciaal om te voorkomen dat de jongen door maaimachines worden gegrepen.
Door de combinatie van beschermde natuurgebieden, het versterken van de ecologische verbindingen via de Greenconnect-visie, kunnen we deze soort een toekomst bieden.
De beelden van François Eennaes zijn niet alleen een artistieke prestatie, maar ook een dringende herinnering aan de schoonheid die we moeten koesteren.
Als we de ruimte blijven geven aan natuur- en bosgebieden, zal de bruine kiekendief ook de komende decennia de onbetwiste koning van het luchtruim in de Voorkempen blijven.
Het streven naar een verbonden landschap beperkt zich niet tot één gemeente.
GroenRand is actief in een brede regio die onder meer de gemeenten Stabroek, Kapellen, Brasschaat, Schoten, Wijnegem, Wommelgem, Ranst, Zoersel, Schilde en Brecht omvat.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten