Van Antitankgracht tot Vliegveld Malle: De strategische visie van GroenRand voor het Zoerselbos

Van Antitankgracht tot Vliegveld Malle: de strategische visie van GroenRand voor het Zoerselbos

Foto’s: Rodrik Steverlynck – dieren: Frank Vermeiren, beiden medewerkers van Onze GroenRand-natuur

Stap binnen in deze betoverende wereld en ontdek een werkelijk indrukwekkende planten- en dierenrijkdom die zijn gelijke in de wijde omgeving niet kent.
Op de relatief kleine oppervlakte van slechts 500 hectare wandel je onder de kruinen van eeuwenoude eikenbossen en volwassen naaldhout.

Je trekt er langs ondoordringbare moerasbossen en zompige graslanden die getuigen van een ongerepte natuurkracht.
Verschillende zeldzame planten en maar liefst 1800 unieke soorten paddenstoelen en zwammen bewijzen dat het Zoerselbos niet zomaar een bos is.

Laat je tijdens je tocht inspireren door het bos zoals ook de beroemde Antwerpse schrijver Hendrik Conscience dat destijds deed voor zijn wereldberoemde boeken.
Het Zoerselbos ligt voor het grootste gedeelte verspreid over de gemeente Zoersel en voor een kleiner gedeelte over de gemeente Zandhoven.
Uniek voor dit specifieke Kempense natuurgebied is het zogenaamde beemdlandschap, waar de graslanden prachtig omzoomd zijn door dichte houtkanten.

Een aanzienlijk deel van die beemden ontwikkelden zich de voorbije decennia spontaan tot een ondoordringbaar en mysterieus moerasbos.
Op een relatief kleine oppervlakte krijg je als bezoeker een bijzonder breed en gevarieerd aanbod aan verschillende vegetatietypes te zien.

Eeuwenoude eikenbossen en volwassen naaldhout wisselen hier voortdurend af met open graslanden en soortenrijke ruigten.
De typische paarse heide komt in dit specifieke bosgebied echter slechts in beperkte mate voor tussen de overige begroeiing.
Het zeer afwisselende landschap vormt een ideaal en veilig leefgebied voor een enorme variëteit aan bijzondere planten en dieren.
In de oude, vochtige bosdelen kan je heel bijzondere planten vinden zoals het verspreidbladig goudveil, de koningsvaren, de steeliep en de wegedoorn.
In sommige van de graslanden groeien zelfs de zeldzame brede orchis en bevertjes, terwijl de blauwe knoop er op sommige plekken massaal voorkomt.
Met een beetje geluk kan je hier tijdens een wandeling ook uiterst zeldzame vogels en diverse schuwe dieren spotten.

Vogelliefhebbers maken hier grote kans op het zien van de havik, de zwarte specht, de appelvink en de kleurrijke goudvink.
Ook het goudhaantje, het vuurgoudhaantje, de ijsvogel, de houtsnip, de bosuil of zelfs een imposante oehoe kunnen hier worden waargenomen.

De beken en de vele grachten vormen het vaste leefgebied van verschillende amfibieën zoals salamanders, kikkers en diverse padden.
De reptielen worden in dit bos vertegenwoordigd door de levendbarende hagedis en de pootloze hagedis die we kennen als de hazelworm.

Toenemende waarnemingen van de prachtige grote weerschijnvlinders doen vermoeden dat deze soort hier inmiddels een stabiele populatie heeft.

In het jaar 2023 werd bovendien de uiterst zeldzame iepenpage als bijzondere vlinder ontdekt nabij enkele oude exemplaren van de steeliep.
Ook heel wat verschillende zoogdieren doen zich tegoed aan al het lekkers dat zo'n rijke en gevarieerde leefwereld hen te bieden heeft.

Met wat geluk zie je tussen de bomen door een glimp van een schuchtere ree, een vos of wie weet zelfs een zeldzame boommarter.
Deze boommarter is inmiddels zowat de officiële mascotte geworden van dit oude en voor een groot deel onbeheerde bosgebied.
Kenmerkend voor het Zoerselbos zijn de historische vloeibeemden die je terugvindt aan de oevers van de kabbelende Tappelbeek.
Vloeibeemden zijn een vernuftig middeleeuws landbouwsysteem dat gedurende eeuwen ontwikkeld, verbeterd en in stand gehouden werd door de Cisterciënzers.
Deze vlijtige kloosterorde uit de 12de eeuw wist via een systeem van spuien het hele gebied in de winter gecontroleerd onder water te zetten.

Dit proces diende als een vorm van natuurlijke bemesting voor de hooilanden om de uiteindelijke opbrengst aanzienlijk te verhogen.
De oude middeleeuwse structuur met de bijbehorende historische spuien is nog steeds heel duidelijk en tastbaar aanwezig in het landschap.
De vier resterende spuien zijn al sinds het jaar 1992 officieel door de overheid beschermd als waardevol historisch monument.
Wist je dat het Zoerselbos ook echt een literair bos is waar de werelden van cultuur en natuur elkaar op een unieke wijze ontmoeten?
De Antwerpse schrijver Hendrik Conscience leefde van 1812 tot 1883 en kwam hier regelmatig wandelen om inspiratie te halen voor zijn verhalen.
Zijn bekende werken zoals Het Wonderjaar uit 1836 en de Geschiedenis van Graaf Hugo Van Craenhove en zijnen vriend Abulfaragus uit 1845 spelen zich hier af.
Ook de beroemde titels De Loteling uit 1849 en De Duivel uit het Slangenbos uit het jaar 1889 vinden hun oorsprong in dit bos.

In het hart van het Zoerselbos vindt op zondag 26 april de feestelijke opening plaats na de uitgebreide en geslaagde natuurinrichtingswerken.
Er valt die bewuste dag vanalles te beleven voor zowel jong als oud tussen 12.30 uur in de middag en 16.00 uur.
Tijdens gratis geleide wandelingen van ongeveer vijf kilometer kan je persoonlijk kennismaken met wat er allemaal gebeurd is op het vlak van natuurherinrichting.

Deze wandelingen onder begeleiding van een gids starten achtereenvolgens om 13.00 uur, 13.30 uur en om 14.00 uur stipt.
De gidsen leggen tijdens de leerrijke tocht ook uitgebreid uit wat het exacte doel is van alle nieuwe realisaties die in het bos zijn uitgevoerd.
Voor de kleinere wandelaars is er speciaal een spannende beestjes-bingo-wandeling van twee kilometer lang georganiseerd door de partners.
Hierbij kunnen de kinderen op een speelse en actieve manier op zoek gaan naar de vele verborgen bewoners van het diepe bos.
Wie nog meer wil te weten komen over het Zoerselbos en de werken die er plaatsvonden, kan terecht bij de projectpartners die de bezoekers te woord staan.
De organisatie is volledig in de vertrouwde handen van de VLM, het Agentschap Natuur en Bos en de gemeenten Zoersel en Zandhoven.
Omdat er per geleide wandeling slechts 20 personen kunnen meekomen, is het aan te raden om je op voorhand in te schrijven voor deze dag.

Voor de vereniging GroenRand is het Zoerselbos een uiterst belangrijke en onmisbare schakel van een veel grotere natuurverbinding in onze regio.
Het gehele gebied omvat de bossen in de gemeenten Sint-Job, Schilde, Zoersel en Ranst die allemaal strategisch aan de Antitankgracht liggen.
Het gaat dan specifiek over gebieden zoals het Driehoeksbos, het prachtige park van Halle, het Vrieselhof, het Gravinnenbos en het Wolvenbos.
Ook het bekende Verbrandbos, de gebieden van La Garenne en het domein Rinkven maken integraal deel uit van deze belangrijke ecologische keten.
Via de natuurverbindingen van het Groot Schijn en de Tappelbeek, die respectievelijk ten noorden en ten zuiden van Halle vloeien, wordt de link gelegd.

Vanuit het Zoerselbos kan er een belangrijke potentiële natuurverbinding gerealiseerd worden met het natuurgebied Vliegveld Malle van 200 hectare groot.
Ook het erfgoedlandschap Herenbos, Heihuizen en Zalfen en het natuurgebied Zalfens Gebroekt horen onlosmakelijk bij deze visie van GroenRand.
De bossen rond het uitgestrekte domein Blommerschot en de bijbehorende Beulkbeemden van maar liefst 600 hectare maken deze verbinding volledig compleet.
Op vrijdag 31 januari 2020 keurde de Vlaamse Regering het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan voor de omgeving van vliegveld Malle definitief goed.
Hiermee wordt het voormalige militaire domein met een oppervlakte van 200 hectare eindelijk officieel herbestemd als een waardevol natuurgebied.
Ook de bestemmingen van het volledige omliggende gebied worden met dit belangrijke plan voor de verre toekomst van de regio vastgelegd.
Het plan omvat naast het militaire domein ook de omliggende landbouw-, natuur- en bosgebieden in de ruime omgeving van het vliegveld zelf.
Het gaat hierbij om de gebieden die gelegen zijn tussen de kernen van Zoersel, Oostmalle en de gemeente Wechelderzande.
Het totale plangebied is meer dan 600 hectare groot en duidt deze grote aaneengesloten open ruimte officieel aan als een uniek erfgoedlandschap.
Er wordt door de overheid volop ingezet op het behoud van de aanwezige landschaps- en erfgoedwaarden die in deze regio zo talrijk aanwezig zijn.
De ruimtelijke bestemming, de specifieke natuurdoelen en de streefbeelden voor de volledige toekomstvisie liggen hierdoor nu voor iedereen definitief vast.
Aan de overkant van de snelweg E34 wil Natuurpunt in een tweede plangebied de natuurgebieden van Krabbels-Lovenhoek en het Molenbos ontsluiten.
Ook de Graafweide-Schupleer in Grobbendonk en de Vuilvoort in Herentals moeten in de toekomst via groene corridors worden aangesloten op dit netwerk.

Momenteel worden deze twee belangrijke plangebieden echter nog steeds pijnlijk onderbroken door de drukke en barrièrevormende snelweg E34.
We hopen daarom vurig dat er een ecoduct wordt aangelegd ter hoogte van de Delfte beek om deze fysieke barrière eindelijk te kunnen doorbreken.
Door de vereniging GroenRand, Natuurpunt en de gemeente Zoersel werd dit ecoduct reeds officieel voorgesteld om de natuurverbinding te optimaliseren.
Omdat er slechts 20 personen per geleide wandeling meekunnen, kan je best op voorhand inschrijven via deze link: forms.office.com