GroenRand: de renaissance van het vliegveld Malle en de strategische koppeling van het Kempense landschap

GroenRand: de heropleving van vliegveld Malle en de strategische verbinding met het Kempense landschap

De pen van Glenn - Foto's Werner Van Hove

Wie vandaag over de uitgestrekte vlaktes van Malle tuurt, ziet meer dan alleen zand en lucht.
Je kijkt naar een landschap dat eindelijk weer mag ademen omdat de natuur hier alsmaar meer ruimte krijgt.
Wat ooit begon als een plek van militaire geheimhouding en beton, is in april 2026 getransformeerd tot het kloppend hart van een groen netwerk dat de hele regio verbindt.

Het resultaat is een aaneengesloten natuurgebied waar de wind het zand weer vrij over de vlakte jaagt en de biodiversiteit een echte veilige haven heeft gevonden.
Het verhaal van het vliegveld van Malle op de grens met Zoersel is een bizar stukje geschiedenis waarbij wereldpolitiek per ongeluk zorgde voor een uniek natuurwonder.

Om te snappen wat er nu in april 2026 allemaal gebeurt, moeten we terug naar 1952 toen de NAVO tijdens de Koude Oorlog koortsachtig zocht naar locaties voor reservevliegvelden.
Die banen moesten operationeel klaarliggen voor het geval de grote militaire luchtmachtbases volledig platgegooid zouden worden bij een vijandelijke aanval.
Toen die enorme landingsbaan van bijna drie kilometer er kwam, werden de oorspronkelijke hoge landduinen in het oosten van het gebied simpelweg afgegraven om het terrein effen te maken.

Met dat kostbare duinzand werden de lagergelegen gronden in het westelijke valleigebied opgehoogd, waardoor het natuurlijke reliëf van de Kempen volledig verdween onder de wals.
Decennialang bleef het terrein gehuld in mysterie en geheimhouding, met alleen toegang voor militairen en later de gelukkige piloten van de zweefvliegclub.
Maar precies dat 'slot op de deur' bleek achteraf de redding van de natuur, omdat de bodem al die tijd schraal bleef en nooit een korrel landbouwmest of pesticiden heeft gezien.
Terwijl de rest van de Antwerpse Kempen langzaam werd volgebouwd of intensief bewerkt, bleef het vliegveld een soort tijdscapsule van het oorspronkelijke, ruige landschap.

Onder de vleugels van de ronkende toestellen vond een stille revolutie plaats waarbij zeldzame planten en pionierssoorten hier hun allerlaatste schuilplaats in Vlaanderen vonden.
De mix van open zandvlaktes en de zinderende hitte die de zon op de zwarte asfaltbaan afgeeft, zorgde voor een uniek microklimaat waar zeldzame reptielen dol op zijn.

Na de grote ontharding van twee jaar geleden — waarbij eindelijk een aanzienlijk deel van de betonnen landingsbaan verdween — is nu de volledige inrichting afgewerkt.


Het Agentschap Natuur en Bos (ANB) heeft onlangs nog de laatste oude militaire gebouwen afgebroken om de natuur nog meer fysieke ademruimte te geven op het terrein.
Hierbij werden alle aanwezige gevaarlijke stoffen, inclusief asbest, door gespecialiseerde firma’s weggenomen zodat ze nooit meer een bedreiging vormen voor de omliggende bodem.

De grootste klus was echter de herinrichting van de meer dan 16 hectare aan opgebroken verharding die nu volledig is teruggegeven aan de krachten van de natuur.
In een indrukwekkende operatie is een groot deel van het oorspronkelijke duinzand weer teruggebracht naar de oostzijde waar het zeventig jaar geleden werd weggehaald.

Hierdoor zijn de historische landduinen in ere hersteld en is een landschapstype teruggekeerd dat elders in de Kempen nagenoeg volledig is weggevaagd.
Open stuifduinen zijn extreem zeldzaam geworden, maar ze zijn van levensbelang voor een leger aan unieke fauna zoals de zandloopkever en wilde bijen.

Dit herstelde landschap herbergt nu al zeldzame spinnen en insecten die afhankelijk zijn van de dynamiek van stuivend zand om hun levenscyclus te voltooien.
Dat verschuiven van zand was echt precisiewerk om de eeuwenoude zadenbank weer wakker te schudden en tegelijkertijd een bijzonder stukje erfgoedlandschap te redden.

Door op de juiste plekken bomen weg te halen en de duinen op de juiste windrichting op te werpen, heeft de natuur nu weer de regie over haar eigen vormgeving.

Maar die 200 hectare op het vliegveld is eigenlijk maar het begin van een veel groter plan dat GroenRand momenteel uitrolt onder de naam Greenconnect.
GroenRand wil met dit project een definitief einde maken aan de 'natuureilandjes' waar planten en dieren nu vaak als gevangenen in een te klein gebied overleven.

Als die groepen geen contact met elkaar kunnen maken, krijg je onvermijdelijk genetische verarming en zijn ze niet meer bestand tegen de grillen van het klimaat.
De grote ruggengraat van dit hele netwerk is de Antitankgracht, die tegenwoordig dienst doet als een soort groene supersnelweg dwars door de provincie Antwerpen.
Er wordt nu keihard gewerkt om de natuurlijke knooppunten bij het Vrieselhof en het historische Fort van Oelegem stevig met elkaar te verbinden.
Vanaf daar loopt de verbinding via de prachtige beekvalleien van de Groot Schijn en de Tappelbeek die als natuurlijke aders door ons landschap kronkelen.

De Groot Schijn stroomt aan de noordkant van Halle terwijl de Tappelbeek de zuidkant bewaakt, wat zorgt voor een perfecte ecologische omarming van de dorpskern.
Deze beken zijn de gidsen die de Antitankgracht verbinden met het enorme Zoerselbos, een van de belangrijkste boskernen in de wijde omgeving.
Vanuit dat Zoerselbos wordt nu de langverwachte verbinding gelegd die rechtstreeks aansluit op de open vlaktes van het vliegveld van Malle.
Hierdoor klikt het vliegveld als een puzzelstuk vast aan het erfgoed van het Herenbos en Heihuizen, waar statige dreven en oude bospercelen elkaar afwisselen.

De koppeling met het Zalfens Gebroekt en de bossen rond Zalfen zorgt ervoor dat bosvogels plotseling een gigantisch territorium tot hun beschikking krijgen.
In het oosten sluiten ook de bossen van Blommerschot en de Beulkbeemden aan, wat nog eens 600 hectare extra kwalitatieve natuur in de schaal werpt.
Alles bij elkaar opgeteld krijg je zo een aaneengesloten natuurkern van maar liefst 800 hectare groot, midden in het hart van onze Kempen.

In zo’n uitgestrekt gebied kunnen grote zoogdieren zoals reeën en kwetsbare amfibieën eindelijk weer veilig op reis gaan zonder barrières tegen te komen.
Dankzij de onvermoeibare visie van GroenRand kunnen de gladde slang en de hagedis nu veilig pendelen tussen al deze verschillende deelgebieden.
Wat we in april 2026 zien, is het ultieme bewijs dat restanten uit de Koude Oorlog de sleutel kunnen vormen voor de rijke biodiversiteit van de toekomst.
Voor ons als wandelaars is het een droom die uitkomt, want je kunt nu via nieuwe trage wegen urenlang dwalen zonder de rust van het groen te verlaten.
Je loopt nu moeiteloos van de Antitankgracht tot diep in de bossen van Blommerschot zonder ook maar één keer de verbinding met de natuur te verliezen.
De inzet van het Agentschap Natuur en Bos, Natuurpunt en GroenRand laat zien dat we door gebieden op een slimme manier te verbinden, echt iets groots kunnen realiseren voor heel Vlaanderen.

Als slotconclusie kunnen we stellen dat de herinrichting van het vliegveld van Malle veel meer is dan een lokaal project.
Het is een symbool van hoop voor natuurherstel op grote schaal.
Greenconnect bewijst dat natuur geen grenzen kent als wij bereid zijn om de nodige verbindingen te bouwen en de ruimte weer aan het zand en de wind te laten.
Met de voltooiing van deze fase in april 2026 is het fundament gelegd voor een groenere, meer verbonden Kempen waar mens en natuur harmonieus samenleven.
Hoewel wandelen op het vliegveld van Malle momenteel nog niet mogelijk is, wordt er achter de schermen hard gewerkt aan een groene toekomst voor dit enorme domein.
De site is nu nog grotendeels verboden terrein vanwege actieve vliegactiviteiten en ingrijpende werkzaamheden, maar het Agentschap voor Natuur en Bos vormt de ruim 200 hectare stapsgewijs om naar een publiek toegankelijk natuur- en recreatiegebied.
In de uiteindelijke visie zullen natuur en recreatieve luchtvaart hand in hand gaan, zodat bezoekers in de verre toekomst van de unieke fauna en flora kunnen genieten.
Voor wie niet kan wachten, biedt het nabijgelegen Heiaardpad nu al de mogelijkheid om langs de randen van het terrein te wandelen en een glimp op te vangen van deze ambitieuze gedaanteverwisseling.
Dit blauw bewegwijzerde pad van 3,5 kilometer start aan de schuilhut op het kruispunt van de Kluisbaan en de Kruisdreef, op de grens van Zoersel en Pulderbos.
De route voert je door een afwisselend landschap van jonge bossen en historische landduinen.
Tijdens de wandeling krijg je op verschillende punten een mooi breed uitzicht over het vliegveldterrein, waardoor je de natuurontwikkeling vanaf de zijlijn kunt volgen.
Een gedetailleerde wandelkaart van dit traject is te vinden op de website van Natuurpunt Voorkempen.