GroenRand stelt voor: Een ontdekkingstocht naar de kleine waterdraak in de Kooldries

GroenRand stelt voor: Een ontdekkingstocht naar de kleine waterdraak in de Kooldries

Paddenoverzet- Foto's: Fabienne Renders - Chris Blommaert

Op zondag 26 april 2026 om 14.00 uur stelt GroenRand een laatste wandeling voor in de Kooldries in Brecht.
Natuurpunt-gids André Arnouts nodigt iedereen uit voor een tocht door dit historisch en ecologisch waardevol gebied.
De Kooldries dankt zijn ontstaan aan de graafwerken voor het kanaal Dessel-Schoten in de negentiende eeuw.

Arbeiders stootten destijds op omvangrijke kleilagen, wat de start betekende van een bloeiende baksteenindustrie.
Langs het kanaal verrezen talloze steenfabrieken die de zogenaamde ‘Klei van Rijkevorsel’ massaal exploiteerden.
Toen de ontginning in de jaren 50 stopte omdat de lagen te ondiep werden, bleven de putten verweesd achter.

In de decennia daarna heeft de natuur dit industriële erfgoed op spectaculaire wijze heroverd.
Vandaag de dag vormen de ondergelopen putten een dynamisch systeem van uitdrogen en vernatten.
De ondoordringbare onderliggende kleilaag zorgt ervoor dat het waterpeil in het gebied sterk schommelt.

In droge zomers zakt het water en ontstaan er tijdelijke dammetjes, eilandjes en zacht glooiende oevers.
Dit specifieke ritme creëert een ideale biotoop voor zeldzame, vleesetende planten zoals de zonnedauw.
Zowel de kleine als de ronde zonnedauw vinden op de vochtige, schrale randen van de putten hun plek.

Ook de naaldwaterbies is een van de botanische parels die je op deze tijdelijke modderbanken kunt aantreffen.
Het landschap is een gevarieerde mix van wilgenstruwelen, rietvelden en een oud eiken-berkenbos.

Zelfs restanten van een voormalige hoogstamboomgaard en een stukje heide sieren de 17 hectare van dit reservaat.
Voor vogels is de Kooldries een essentieel broedgebied, waar de dodaars en de ijsvogel zich thuis voelen.
Tijdens de wandeling trekken we over avontuurlijke, onverharde paden die de ruggengraat van het gebied vormen.
De gids legt uit hoe deze verschillende biotopen de perfecte kraamkliniek vormen voor amfibieën.

Aan het einde van de wandeling kunnen bezoekers in aquariums de vier lokale watersalamanders bewonderen.
Onder deze amfibieën bevindt zich de kamsalamander, die vanwege zijn uiterlijk de 'kleine waterdraak' wordt genoemd.
Dit indrukwekkende dier kan tot wel 17 centimeter lang worden en heeft een opvallende, gekartelde rugkam.

De kamsalamander stelt strenge eisen aan zijn habitat: hij houdt van diepe, zonnige poelen met veel waterplanten.
In de Kooldries vindt hij de rust en de ruimte die elders in het versnipperde Vlaamse landschap vaak ontbreken.
De afspraak voor deze leerrijke middag is op de parking tegenover de Cuvee-hoeve aan de Boudewijnstraat 20.
Hoewel de kamsalamander een spectaculaire verschijning is, uit GroenRand grote zorgen over de algemene natuurtoestand.

Er is namelijk een serieuze terugval merkbaar bij de populatie van de bruine kikker in de Vlaamse regio.
De statistieken tonen een verdere daling van het gemiddeld aantal dieren dat per overzetactie wordt geteld.
Sinds het jaar 2015 gaat het om een verlies van maar liefst 55 procent bij deze specifieke kikkersoort.

Dit vertaalt zich concreet in een vermindering van gemiddeld 6,5 bruine kikkers per jaar per actie.
Tien jaar geleden werden er tijdens de voorjaarstrek nog meer dan dubbel zoveel exemplaren geholpen.
De bruine kikker is officieel nog niet bedreigd, maar zit momenteel in de hoek waar de klappen vallen.
Vooral in de Kempen heeft het diertje het erg zwaar door de toenemende verdroging en verzuring van de bodem.
Dit werd door het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek in 2024 al gerapporteerd als een groot risico.

De klimaatverandering en de aanhoudende stikstofneerslag zijn de hoofdoorzaken van deze negatieve spiraal.
Hete zomers belemmeren de vorming van gezonde eitjes, wat de populatie op lange termijn direct schaadt.
Ook de opkomst van uitheemse vissoorten zoals de bruine dwergmeerval vormt een grote bedreiging.
Deze vissen eten de eitjes en jonge larven van amfibieën op en hebben in onze regio geen natuurlijke vijanden.
In het oosten van Limburg worden zorgwekkende afnames genoteerd op plekken waar kikkerdril geteld wordt.
Ook de gewone pad, nog steeds de vaakst overgezette soort, vertoont een dalende lijn in de cijfers.
Wanneer we naar het gemiddelde per actie kijken, blijkt 2026 het derde slechtste jaar voor de pad sinds 2000.
Enkel in de jaren 2020 en 2022 werden er gemiddeld minder gewone padden geregistreerd tijdens de trek.
Gelukkig is er voor de salamanders in onze regio wel positief nieuws te melden uit de natuur.

Hun aantal is al enkele jaren aan het toenemen, wat een hoopvol signaal is voor de biodiversiteit.
De kleine watersalamander en de alpenwatersalamander met zijn oranje buik zijn aan een opmars bezig.
Met respectievelijk 16.037 en 15.027 exemplaren duwen zij de bruine kikker uit de top drie van de statistieken.
De amfibieëntrek van 2026 kende een grillig verloop door de sterk wisselende weersomstandigheden.
Dankzij meer dan 250 overzetacties konden 166.607 amfibieën veilig hun weg naar het water vinden.
De eerste grote migratiegolf vond plaats tussen 10 en 12 februari, gevolgd door een koudere rustpauze.
De absolute piek van de verplaatsingen concentreerde zich uiteindelijk in de week van 20 februari.

Februari was een uitzonderlijk warme en natte maand volgens de officiële metingen van het KMI sinds 1991.
De startdatum van de trek vervroegt elk jaar met een halve dag door de stijgende temperaturen.
Vandaag trekken de dieren gemiddeld bijna een week vroeger op 'versiertoer' dan slechts tien jaar geleden.
Omdat de einddatum minder snel vervroegt, wordt de totale overzetperiode elke tien jaar 3,5 dag langer.
Van de totaal geholpen dieren waren er 159.632 op weg naar hun voortplantingswater als heentrekkers.
Na het afzetten van de eitjes volgde de terugtrek, waarbij vrijwilligers nog 6.975 exemplaren hielpen.
De provincie Antwerpen voert de lijst aan met 44.691 overzettingen, gevolgd door de provincie Limburg.
Oost-Vlaanderen noteerde 32.405 geredde dieren, terwijl Vlaams-Brabant er 26.381 in de boeken zette.

West-Vlaanderen sluit de provinciale rij af met 18.425 amfibieën die veilig de weg over raakten.
De hulp van vrijwilligers zorgt ervoor dat lokale populaties niet worden uitgedund door het drukke verkeer.
Alle cijfers zijn gebaseerd op de officiële invoer in het paddenportaal tot de datum van 1 april 2026.
GroenRand hoopt met deze wandeling in de Kooldries de band tussen mens en natuur te versterken.

Het zien van de kamsalamander in een aquarium is een ervaring die de noodzaak van bescherming benadrukt.
De wandeling met André Arnouts biedt een unieke kans om de geheimen van de kleiputten te ontdekken.
Iedereen is welkom om deze laatste tocht mee te maken en de magie van de 'waterdraak' te beleven.
Samen kunnen we de toekomst van onze kwetsbare amfibieën in een dichtbevolkt Vlaanderen veiligstellen.