De groene droom van GroenRand: het omvormen van vliegveld Malle tot een prachtig ecologisch erfgoedlandschap
In 2019 zette de Vlaamse regering een historische stap voor de toekomst van de Antwerpse Kempen met de officiële opmaak van het gewestelijk ruimtelijk uitvoeringsplan (GRUP) ‘omgeving vliegveld Malle’.
Dit omvangrijke dossier, dat op 31 januari 2020 definitief werd vastgesteld, was het antwoord op een jarenlange periode van onzekerheid over de bestemming van de voormalige militaire gronden.
Het was immers al geruime tijd geweten dat het Belgisch leger het voormalige NAVO-reservevliegveld met de ICAO-code EBZR definitief wilde verkopen aan civiele instanties.
De strategische waarde die het terrein had tijdens de Koude Oorlog – als cruciale uitwijkbasis voor geallieerde straaljagers, aangelegd tussen 1952 en 1955 op het hoogtepunt van de nucleaire dreiging – maakte plaats voor een prangende ecologische discussie.
Natuurvereniging GroenRand uitte herhaaldelijk haar diepe bezorgdheid over de toekomst van het gebied, waarbij diverse verontrustende doemscenario’s de ronde deden in de lokale gemeenschap.
Er werd destijds openlijk gevreesd voor grootschalige industriële ontwikkelingen of zelfs de volledige verhuizing van de commerciële luchthaven van Deurne naar de rustige gemeente Oostmalle.
Zulke plannen zouden de leefbaarheid en de stilte van de hele Voorkempen definitief onder druk hebben gezet, wat leidde tot een krachtig pleidooi voor natuurbehoud.
Het belang van dit dossier kan nauwelijks overschat worden, aangezien het hele plangebied meer dan 600 hectare beslaat, een aaneengesloten open ruimte die in het dichtbevolkte Vlaanderen een absolute zeldzaamheid is.
De overheid erkende deze waarde door het gebied officieel aan te duiden als ‘erfgoedlandschap’, waarbij de focus ligt op het behoud van de aanwezige landschaps- en erfgoedwaarden.
Het project verbindt drie uiterst waardevolle gebieden uit de vastgestelde landschapsatlas: het bos- en landbouwgebied ‘Herenbos, Heihuizen en Zalfen’, het natuurgebied ‘Zalfens Gebroekt’ en de bossen rond ‘domein Blommerschot’.
In juni 2022 werd een nieuwe mijlpaal bereikt toen het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) officieel eigenaar werd van ongeveer 170 hectare van het voormalig militair vliegveld voor circa 2,4 miljoen euro.
De resterende 42 hectare kwamen in handen van watermaatschappij Pidpa, die de ondergrondse waterreserves in het gebied beheert en beschermt voor de regionale drinkwatervoorziening.
Voor GroenRand opende dit de deur naar een nog ambitieuzer plan om een robuuste natuurverbinding te realiseren tussen de Antitankgracht, het Zoerselbos en het Vliegveld Malle onder de noemer 'Greenconnect'.
Dit project beoogt de biodiversiteit in de Voorkempen te versterken door versnipperde leefgebieden weer met elkaar te verbinden tot een gigantisch groen lint voor migrerende diersoorten.
De transformatie van deze militaire buitenpost naar een volwaardig natuurgebied is inmiddels in een stroomversnelling geraakt onder impuls van de Blue Deal van de Vlaamse overheid.
Een cruciaal onderdeel hiervan was de grootschalige ontharding die in 2023 startte en waarbij meer dan 80.000 vierkante meter aan onnodige verharding wordt weggehaald.
Na het strippen van vijftien militaire gebouwen en het opbreken van de enorme landingsbaan van bijna drie kilometer, werd intussen al 60% van het totale volume beton afgevoerd.
De technische uitvoering was uiterst doordacht; aannemer Stadsbader slaagde erin de blauwe grindlaag en zuivere keien onder het asfalt volledig te scheiden in verschillende fracties.
Parallel aan deze werken werden alle aanwezige gevaarlijke stoffen, inclusief asbest uit de oude militaire loodsen, door gespecialiseerde firma’s op een veilige manier verwijderd.
Het meest opvallende werk binnen de herinrichting is ongetwijfeld het herstel van het oorspronkelijke stuifduinlandschap, een ingreep die een historische fout uit de jaren 50 rechtzet.
Bij de oorspronkelijke aanleg van het vliegveld werden hoge landduinen in het oosten, lokaal bekend als ‘De Bergen’ of ‘Les Montagnes’, bruut afgegraven voor de aanleg van banen.
Vandaag is dit proces omgekeerd en is meer dan 16 hectare aan duinzand met zware machines teruggebracht naar de oostzijde om het historische reliëf te herstellen.
Dit is van onschatbare waarde, aangezien open stuifduinen in de Kempen bijna volledig verdwenen zijn door bebossing en intensieve ontginning in de vorige eeuw.
Dit nieuwe duinlandschap biedt een uniek leefgebied aan uiterst zeldzame soorten loopkevers, wilde bijen en spinnen die specifiek afhankelijk zijn van pioniersvegetatie.
Boswachter Werner Van Hove koestert een oude postkaart van honderd jaar geleden die exact deze plek toont onder de naam ‘De Bergen/Les Montagnes, Oostmalle’.
Ook de nabijgelegen Bruulbergen, waar vroeger motorcrosswedstrijden plaatsvonden, maken deel uit van deze grotere landschappelijke context waarin natuurlijke dynamiek weer de bovenhand krijgt.
Ondanks de grote vorderingen blijft de toekomst van de publieke toegankelijkheid een punt van nauwgezet overleg tussen alle betrokken partners.
Hoewel er aanvankelijk sprake was van de aanleg van een kijkheuvel voor bezoekers, is besloten deze na bezwaren over mogelijke verstoring niet te realiseren.
De gedeeltelijke openstelling voor het publiek wordt momenteel voorbereid, waarbij wandelpaden zorgvuldig worden ingetekend om de meest kwetsbare zones te ontzien.
Er moet immers rekening worden gehouden met de veiligheidsvoorschriften van het vliegveld dat tijdens weekends nog steeds operationeel blijft voor zweefvliegers.
Daarnaast is de noodzakelijke rust voor zeldzame vogels zoals de nachtzwaluw en de boomleeuwerik een topprioriteit voor het Agentschap Natuur en Bos.
Er is voortdurend overleg nodig met de omliggende private eigenaars, natuurvereniging Natuurpunt en de gemeentebesturen van Malle en Zoersel om alles vlot te laten verlopen.
Ook de interactie tussen natuur en landbouw blijft een actueel thema, zoals bleek uit het recente alarm van de Boerenbond over een beverdam nabij Wechelderzande.
Deze beverdam bevindt zich op het privédomein Duinoord en werd onlangs door de provincie afgetopt om de waterstand op de weilanden te reguleren.
Voorlopig is het aan de wind en de regen om de nieuw aangelegde landduinen verder te boetseren tot een natuurlijke wildernis.
De transformatie van een gesloten militaire basis naar een open en toegankelijk natuurwonder in de Kempen is hiermee bijna voltooi
Geen opmerkingen:
Een reactie posten