Tien jaar GroenRand: Een decennium van strijd voor een verbonden en veerkrachtige Voorkempen

Tien jaar GroenRand: tien jaar inzet voor een verbonden en veerkrachtige Voorkempen

Door Glenn Solastalgie - De pen van Glenn

Tien jaar GroenRand: Een decennium van strijd voor een verbonden en veerkrachtige Voorkempen
Op 22 april 2016 werd in de Kolonie in Brecht de basis gelegd voor een ambitieus natuurverhaal in de Voorkempen.
Terwijl wereldleiders in New York het Klimaatakkoord van Parijs ondertekenden, kwamen natuurliefhebbers onder leiding van Dirk Weyler samen om GroenRand op te richten.

Het visioen was helder: de Antitankgracht transformeren tot de centrale drager van een robuust netwerk van natuurverbindingen waarbij beekvalleien, heide en bossen weer één geheel vormen.
Sindsdien is de agenda van bosverwerving en natuurherstel in een stroomversnelling geraakt door samenwerking tussen zeven gemeenten, de provincie, de VMM en het agentschap Natuur en Bos.
De Antitankgracht is nu de spil van de Klimaatgordel binnen het grootschalige project De Nieuwe Rand en het soortenbeschermingsprogramma voor de otter.
De fysieke gevolgen van de klimaatcrisis, zoals de verdroging van de bodem en het verlies van biodiversiteit in de Voorkempen, worden elke dag zichtbaarder.
Achter deze veranderende horizon schuilt echter een stillere crisis die zich afspeelt in de hoofden van veel natuurliefhebbers.

Nadja Hirsch, oprichter van het Duitse Instituut voor Klimaatpsychologie, ziet een groeiende groep mensen die psychisch lijdt onder de teloorgang van hun vertrouwde omgeving.
Centraal staat solastalgie, de pijn die je voelt wanneer een geliefde plek onherstelbaar verandert terwijl je er nog woont.
De term combineert Latijnse en Griekse woorden voor troost en pijn en verwijst naar het verlies van een plek die deel uitmaakte van je identiteit.

Op onze website krijgt dit gevoel een stem via de rubriek 'De pen van Glenn'.
Deze rubriek wordt geschreven onder het pseudoniem Glenn Solastalgie.
Deze naam is niet toevallig gekozen en verwijst naar de Australische filosoof Glenn Albrecht, de grondlegger van het begrip solastalgie.

De etymologie van de naam versterkt deze keuze, aangezien Glenn is afgeleid van het Schots-Gaelische en Ierse woord gleann, wat letterlijk vallei of dal betekent.
Vandaag de dag staat de naam Glenn nog steeds symbool voor de rust, sereniteit en kracht van de natuur.

Albrecht wijdde zijn carrière aan het begrijpen van deze emotionele relatie met de aarde en beschreef hoe onze mentale gezondheid direct verbonden is met de gezondheid van ons ecosysteem.
GroenRand roept op om deze pen scherp te houden en vraagt politici, biologen en burgers om de natuur blijvend onder de belangstelling te houden.
Vanaf mei slaat de vereniging een nieuwe richting in door af te stappen van publieke activiteiten zoals klassieke infomomenten, wandelingen en fysieke bijeenkomsten.
GroenRand is van mening dat de ecologische dossiers inmiddels voldoende gekend zijn bij zowel het publiek als de beleidsmakers en dat de focus nu volledig moet verschuiven naar politieke actie en uitvoering.

Bij heimwee mis je je thuis omdat je bent vertrokken, bij solastalgie mis je je thuis omdat de plek zelf onherkenbaar is veranderd.
Sommige mensen worden hierdoor moedeloos, maar anderen zetten dat verdriet juist om in dadendrang en gebruiken hun pen als wapen om te beschermen wat er nog aan groen rest.
Die strijdvaardigheid is essentieel, want in een kluwen van regels en plannen zoals De Nieuwe Rand verdwijnt het belang van groen al snel naar de achtergrond.
Dit project moet de mobiliteit en leefbaarheid in de Antwerpse oostrand fundamenteel transformeren, maar het is een proces van de lange adem.
Vanwege de enorme schaal wordt de wettelijke procedure voor ‘complexe projecten’ gevolgd — een technisch parcours waarin een sterke stem het verschil moet maken tussen grijs beton en een leefbare toekomst.
Dit traject speelt zich momenteel af in de cruciale onderzoeksfase waarin varianten voor infrastructuur zoals de A102 en de Nx wetenschappelijk worden afgewogen tegen ambities voor een leefbare en klimaatvriendelijke rand.
Na deze fase volgt een voorkeursbesluit dat in de uitwerkingsfase wordt vertaald naar een definitief projectbesluit waarna de effectieve uitvoering kan starten.
Natuurvereniging GroenRand stelt echter dat deze procedure te traag verloopt voor urgente ecologische noden en pleit voor de onmiddellijke realisatie van quick wins waarvoor het onderzoek al is afgerond.
In Schildestrand krijgt dit concreet vorm via de Gebiedsdeal Droogte 2.0.

De strategische parking aan de Antitankgracht is inmiddels door de gemeente Schilde aangekocht, waardoor de weg vrij is voor ontharding en het openleggen van de gracht.
Samen met onthardingen aan de Loze Visser en het Bospad moet dit de waterhuishouding herstellen in een gebied waar de Antitankgracht de omliggende valleien verbindt.

Daarnaast vraagt GroenRand aandacht voor dossiers waarvoor ontwerpend onderzoek is uitgevoerd door bureau Hesselteer en het Departement Omgeving.
Ten eerste de Turnhoutsebaan Oost (N12) in Schilde waar het onderzoek aantoont dat de weg een barrière vormt voor de verbinding tussen bosgebieden zoals het Schildehof en Drijhoeksbos.
Hesselteer en het Departement Omgeving pleiten hier voor de uitbouw van ontbrekende schakels om de versnippering langs de N12 op te heffen.

Ten tweede de Brechtsebaan in Schoten ter hoogte van de E10-plas waar het nieuwe klimaatpark De Zwaan wateroverlast moet voorkomen.
Dit onderzoek wijst op de noodzaak om de versnippering tussen de gracht en de omliggende bossen op te heffen met veilige faunapassages.
Ten derde is er de ontsnippering van de Schietvelden waar ontwerpend onderzoek door Hesselteer en het Departement Omgeving aantoont hoe barrières zoals de Essensteenweg en de Bredabaan aangepakt moeten worden.
Dit onderzoek focust op het herstellen van interne verbindingen om de natte heidehabitats voor de adder en het heideblauwtje weer tot één geheel te smeden.
Naast deze snelle ingrepen vraagt GroenRand naar een fundamentele langetermijnvisie die gebaseerd is op de expertise van bioloog Michiel Cornelis van Natuurpunt Brasschaat.
Hij heeft de ecologische knelpunten langs de Antitankgracht nauwkeurig in kaart gebracht om de migratie van kritieke soorten zoals de boommarter en de otter mogelijk te maken.
Het werk van Michiel Cornelis vormt de wetenschappelijke onderbouwing voor de noodzakelijke ontsnippering en is onlosmakelijk verbonden met het soortenbeschermingsprogramma voor de otter.

GroenRand wijst erop dat dit programma in 2027 afloopt en dat een tijdige vernieuwing essentieel is om de ontsnippering op lange termijn structureel te borgen.
De totale investering die nodig is om de natuurverbindingen en grondverwervingen binnen het GroenRand-gebied te versterken wordt geschat op circa 11.450.000 euro.
Door de inzichten van Michiel Cornelis nu al als leidraad te gebruiken in de plannen van De Nieuwe Rand wordt voorkomen dat natuurprojecten ondergeschikt blijven aan infrastructuur.
Het doel is een robuuste klimaatgordel waarbij de vernieuwing van het soortenbeschermingsprogramma de noodzakelijke basis biedt voor een duurzaam herstel van het ecosysteem.
GroenRand profileert zich ook als pleitbezorger van Vlaamse parken en lobbyde al tien jaar geleden voor een wettelijk kader.
Met de komst van het nieuwe Parkendecreet is die duidelijkheid er nu waarbij alles op basis van vrijwilligheid voor grondeigenaren gebeurt.
Vlaanderen telt inmiddels vier Nationale Parken en vijf Landschapsparken.
Toch kent de regio een bittere pil door het ontbreken van een Nationaal Park Kalmthoutse Heide wegens gebrek aan lokaal politiek draagvlak en vrees bij de landbouwsector.
Pogingen tot bemiddeling strandden op diepgeworteld wantrouwen bij lokale besturen wat leidde tot parlementaire vragen van Bieke Verlinden, Sanne Van Looy, Mieke Schauvliege, Mien Van Olmen en Lydia Peeters aan minister Jo Brouns in de commissie Leefmilieu.
Terwijl Verlinden pleit voor het aaneensluiten van versnipperde natuur, dringen Van Looy en Schauvliege specifiek aan op de realisatie van de verbindingen voor de Schietvelden en vragen zij om een duidelijk engagement voor het ontsnipperingsbeleid.

Dit Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering (VAPEO) is het cruciale instrument om barrières langs grote wegen aan te pakken, maar de Vlaamse Regering heeft voor het nieuwe programma 2024-2029 momenteel nog geen enkel krediet vastgelegd.
Zonder het effectief voorzien van deze middelen in de begroting kunnen er geen budgetten worden aangewend en dreigen de wetenschappelijk onderbouwde plannen van GroenRand louter papieren tijgers te blijven.
Mien Van Olmen wijst op de noodzaak van structurele steun voor regionale landschappen, terwijl Lydia Peeters waakt over de impact van ruimtelijke regelgeving op lokale percelen.

Ondanks deze uitdagingen blijft de vereniging strijdvaardig.
Aangezien de politieke belofte voor VAPEO nog niet is vertaald in harde euro's, werkt GroenRand nauw samen met deze volksvertegenwoordigers om de ministers via parlementaire weg aan te moedigen de noodzakelijke budgetten eindelijk te reserveren.
De missie blijft onveranderd: de Voorkempen ontsnipperen via projecten als Bijtandje Houtkantje en Greenconnect.
Het doel is om geïsoleerde natuureilandjes te herverbinden tot een groot geheel om genetische verarming te voorkomen en de biodiversiteit een toekomst te bieden.
Op 22 april 2026 viert de wereld Dag van de Aarde met het thema 'Our Power, Our Planet' wat de missie van tien jaar GroenRand perfect weerspiegelt.
Door de collectieve kracht van burgers en overheden te bundelen zijn cruciale natuurverbindingen gerealiseerd die versnipperde gebieden weer tot één ecosysteem smeden.
De strijd voor onze bossen en beekvalleien is immers ook een strijd voor onze eigen mentale gezondheid en ons recht op een veilig thuis.