Van Oorlogsfront naar Vleermuisparadijs

Van Oorlogsfront naar Vleermuisparadijs

Vleermuizensites

• Kasteelkelder in het Schildehof (2002)
• De Schans van Schilde met haar bunkers (2002, 2017 en 2025)             
• Een 30-tal bunkers in de nabijheid van de Antitankgracht te Schilde en Oelegem

De robuuste bunkers langs de Antitankgracht en de imposante Schans van Schilde zwijgen al decennia over de woelige jaren van de wereldoorlogen, maar achter hun dikke muren van gewapend beton bruist het vandaag van een heel ander soort leven. Wat ooit bedoeld was als een ondoordringbare defensielinie om de vijand buiten te houden, dient nu een nobel, ecologisch doel: het bieden van een veilig onderkomen aan onze meest kwetsbare natuurburen — de vleermuizen.

Ontdek hoe Natuurpunt Schilde en haar partners dit unieke historisch erfgoed omtoveren tot een cruciaal rustpunt voor de biodiversiteit in onze regio
De weg naar dit succesvolle beheer begon al in 2002, toen Natuurpunt de zorg kreeg over de kelder van het kasteel van Schilde, enkele bunkers op de Schans en een strategisch gelegen bunker in het Catershof.

Dit netwerk is door de jaren heen stelselmatig uitgebreid om een robuust ecologisch lint te vormen. In 2017 werden twee bunkers aan het traditoregebouw aan het lijstje toegevoegd. Een grote versnelling volgde in 2023, waarbij vier bunkers op percelen van Natuurpunt en de bekende bunker De Caters volledig werden ingericht. In 2024 werd de Bunker Moerstraat aangepakt, kregen twee sluisbunkers nieuwe deuren en werd een derde sluisbunker, samen met twee zogenaamde 'dochterbunkers', volledig opgeruimd en omgevormd tot volwaardige vleermuisresidenties.

Tijdens de jaarlijkse wintertellingen, waarbij getrainde vrijwilligers met zaklampen behoedzaam de muren afspeuren, wordt de waarde van deze locaties duidelijk. Soorten zoals de watervleermuis, de franjestaart, de zeldzame baardvleermuis en de herkenbare gewone grootoorvleermuis vinden hier de stabiliteit die ze elders missen. Om deze 'vijfsterrenhotels' optimaal te maken, onderging de Schans na de lente van 2025 een ingrijpende renovatie.

Vleermuizen zijn tijdens hun winterslaap extreem kwetsbaar; elke keer dat ze gewekt worden door menselijke aanwezigheid of lawaai, stijgt hun hartslag en verbruiken ze kostbare vetreserves die ze nodig hebben om de lente te halen. Daarom is rust het allerhoogste goed.
Om deze rust te garanderen, werd de beveiliging tegen vandalisme en ongeoorloofd bezoek gemaximaliseerd.

Er werden zware hangsloten op de deuren geplaatst, de bovenverdiepingen werden afgesloten met onverwoestbare stalen platen en binnenin werden speciale roosters gemonteerd die enkel doorgang bieden aan de gevleugelde bewoners. Ook het omliggende landschap helpt mee: de groene draad en het toegangspoortje zijn hersteld, en een dichte aanplant van meidoorn tegen de omheining vormt een natuurlijke, stekelige barrière die ongewenste bezoekers op afstand houdt. Bezoekers die de Antitankgracht-wandelroute volgen, vinden ter plaatse extra uitleg met de uitdrukkelijke vraag om de stilte te respecteren.

De bunkers zijn vanaf het pad schitterend te zien als stille getuigen van de Versterkte Vesting Antwerpen, maar de binnenzijde blijft een strikt beschermd natuurreservaat.
Naast fysieke beveiliging wordt er ook technisch geoptimaliseerd: door extra schuilplekken in de vorm van spleten en holtes te voorzien en de objecten kunstmatig te bevochtigen, creëren we een microklimaat waar de luchtvochtigheid constant hoog blijft — essentieel voor de fragiele vleermuisvleugels. Dit project is het resultaat van een krachtige samenwerking over de grenzen van sectoren heen.

Samen met het gemeentebestuur van Schilde, Regionaal Landschap de Voorkempen, het Agentschap voor Natuur en Bos, Kempens Landschap, de Vlaamse Milieumaatschappij en de Heemkundige Kring Scilla wordt ervoor gezorgd dat dit militaire erfgoed een nieuw leven krijgt. Zo blijft de geschiedenis van 1914 en 1940 tastbaar, terwijl we tegelijkertijd bouwen aan een toekomst waarin mens en natuur harmonieus samenleven. Foto's en bron: natuurpunt Schijnbeemden, ook eigen redactie