Milieuorganisaties verwijten Vlaamse regering te weinig te doen voor natuurherstel

 ‘Dringend meer actie en ambitie nodig’: milieuorganisaties verwijten Vlaamse regering te weinig te doen voor natuurherstel

                                                                                                           © BELGA

Vlaanderen sleept met de voeten bij de uitvoering van de Europese Natuurherstelwet, oordelen natuur- en milieuorganisaties in een tussentijdse evaluatie.
“Om onze natuur in goede staat te krijgen is dringend meer actie en ambitie nodig”, zegt Diemer Vercayie (Natuurpunt).
“Maar we zien geen versnelling van de acties op het terrein en er worden geen extra middelen vrijgemaakt. Integendeel: er wordt zelfs bespaard. De Vlaamse overheid neemt natuurherstel duidelijk niet serieus.”

                                       Diemer Vercayie werkt bij Natuurpunt en is een ware kenner van sporen. Hij geeft regelmatig cursussen en schreef zelfs al veldgidsen rond dit thema.
De Europese Natuurherstelwet streeft ernaar om onze natuur tegen 2050 opnieuw in goede staat te krijgen. Daarvoor zijn tussentijdse doelen vastgelegd.
Zo moeten tegen 2030 in 30 procent van de natuur in slechte staat de nodige maatregelen zijn genomen om die erbovenop te helpen.
De wet werd in 2024 goedgekeurd. Lidstaten moeten tegen september 2026 plannen indienen waarin ze de geplande maatregelen oplijsten.
Nu ongeveer de helft van de termijn is verstreken, ging een coalitie van natuurverenigingen na hoever landen daarmee staan. In tegenstelling tot lidstaten als Frankrijk en Duitsland scoort Vlaanderen ondermaats.

Nochtans zijn de noden hoog.
Van de 44 habitattypes in Vlaanderen, zijn er momenteel slechts 3 in goede staat.
“Vlaanderen is ongeveer de slechtste leerling van de klas”, oordeelt bioloog Olivier Honnay (KU Leuven).
“En er worden duidelijk onvoldoende middelen vrijgemaakt om dat te veranderen.”

Bioloog Olivier Honnay

Te laat

Natuurherstel moet ervoor zorgen dat typische dier- en plantensoorten in bijvoorbeeld heide- en bosgebieden het opnieuw beter doen.
Maatregelen zoals grondwaterstanden herstellen of de stikstofdepositie verminderen kunnen daartoe bijdragen.
Dat het allemaal nogal kort dag is, is volgens Vercayie geen excuus. De Natuurherstelwet bouwt namelijk voort op de Habitatrichtlijn, die al van 1992 dateert.
“Ruim tien jaar geleden heeft de overheid al bepaald wat er in de beschermde Natura 2000-gebieden nodig is”, zegt Vercayie.
“We zouden al kunnen beginnen met de uitvoering daarvan te versnellen, maar ook dat gebeurt niet.”

Vlaams minister van Omgeving Jo Brouns (cd&v) laat weten dat er “intensief” aan het natuurherstelplan wordt gewerkt.
“Met aandacht voor wat haalbaar en effectief is”, aldus Brouns.
“Er lopen al heel wat initiatieven die bijdragen aan natuurherstel, onder meer via de Blue Deal en het stikstofbeleid.
Die willen we beter op elkaar afstemmen en versterken, met het oog op een maximale impact.”

In een antwoord op een parlementaire vraag gaf Brouns eerder al aan dat de officiële indiening van het herstelplan wellicht pas voor 2028 zou zijn.
Dat zal ook afhangen van de andere deelstaten, klinkt het. “Europa zal enkel een Belgisch plan aanvaarden, en Brussel heeft zelfs nog geen regering. Wij mikken op een ontwerpplan in de loop van 2026 en een finaal plan in 2027.” Sowieso te laat dus.

De natuurorganisaties hekelen verder dat de opmaak van de plannen weinig transparant verloopt en vooral een zaak is van ambtenaren.
“Het zou goed zijn de effectiviteit van geplande maatregelen eerst af te toetsen bij onafhankelijke experten en organisaties met ervaring op het terrein”, vindt ook Honnay.
“Er is een groot risico dat we zullen eindigen met ‘meer van hetzelfde’ en te weinig echt doortastende maatregelen om de doelen te realiseren”, besluit de bioloog.
“Als we niet inzetten op grotere en beter verbonden natuurgebieden, zal dat in ons versnipperde landschap nooit lukken.”

Natuurpunt wijst erop dat investeren in natuurherstel geen luxe is. Wetenschappers aan de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO) becijferden dat je voor elke in natuur geïnvesteerde euro 8 tot 51 euro terugverdient.
“Robuuste natuur beschermt ons tegen klimaatextremen zoals droogte en wateroverlast”, zegt Veracyie.
“Wij vragen dat de overheid niet langer met de voeten sleept, maar eindelijk daadkracht en ambitie toont.”

Natuurvereniging GroenRand vreest dat de ambities voor natuurverbindingen, zoals vastgelegd in het Vlaams Regeerakkoord 2024-2029, niet worden ondersteund door voldoende budgettaire middelen.
De vereniging zet zich op verschillende manieren in om hier aandacht voor te vragen, onder andere met een open brief in november 2025 aan de leden van de commissie Leefmilieu en door via enkele volksvertegenwoordigers parlementaire vragen te laten stellen ter bevordering van ecologische ontsnippering en het versterken van natuurverbindingen.

Hoewel het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering (VAPEO) in het regeerakkoord wordt vermeld, constateren zij dat de budgetten uitblijven.
Volgens GroenRand blijven natuurgebieden zonder deze fysieke verbindingen geïsoleerd, wat de overlevingskansen van diersoorten verkleint en de verkeersveiligheid in gevaar brengt door wildaanrijdingen.
De vereniging benadrukt de noodzaak van deze investeringen voor een “robuuste en klimaatbestendige inrichting” van de schaarse open ruimte. GroenRand moedigt gemeenten en provincies aan om actief in te zetten op het Vlaams Houtkantenplan. Dit ambitieuze plan mikt op de aanleg van zo’n 100 kilometer nieuwe houtkanten om de biodiversiteit te versterken en maar liefst 12.000 ton extra CO2 op te slaan. Met deze ecologische verbindingen wil de vereniging versnipperde natuurgebieden herstellen door houtkanten te creëren, die fungeren als natuurlijke corridors en ware snelwegen voor planten en dieren.
Bron: Eigen redactie + Dieter De Cleene, journalist bij de Morgen Foto's: Wim Verschraegen