GroenRand heeft de afgelopen tien jaar de Antitankgracht en haar omgeving in de kijker gezet

GroenRand heeft de afgelopen tien jaar de Antitankgracht en haar omgeving in de kijker gezet

In 2026 kiest natuurvereniging GroenRand voor een nieuwe koers. Na tien jaar vol creatieve acties stopt de vereniging eind mei 2026 met haar huidige werking, maar ze blijft nadrukkelijk aanwezig. In plaats van zelf nieuwe plannen te maken, neemt ze de rol aan van scherpe waakhond en zal ze de overheid streng controleren om te zien of alle groene beloften worden waargemaakt. Hun ambitieuze visie voor de regio is stevig verankerd in officiële plannen, zoals het ontwerpplan voor de Antitankgracht, de visie op de Klimaatgordel (Complex Project De Nieuwe Rand), het soortenbeschermingsprogramma voor de otter en het Masterplan voor de Kalmthoutse Heide, waaraan ze zelf actief hebben bijgedragen. Met deze plannen als kompas herinnert GroenRand de overheid eraan dat de blauwdrukken voor een gezonde natuur al klaar liggen. Het komt er nu op aan ze uit te voeren en er budget voor vrij te maken.

Op een vroege januarimorgen in 2026 trok een ijzige mist over de Antitankgracht, de historische militaire linie die zich als een glinsterende zilveren draad door de Voorkempen slingert. Terwijl de kou over het water kroop, viert natuurvereniging GroenRand haar tienjarig bestaan. Wie terugkijkt op dat decennium, ziet geen stoffige vereniging die enkel naar de blaadjes keek, maar een verhaal vol passie, strijd en een onverwoestbaar geloof in een verbonden landschap. Jarenlang was de natuur in deze regio versnipperd. Hier een stukje bos, daar een vergeten heideveld, gescheiden door asfalt en onbegrip. Vastberaden nam GroenRand het heft in eigen handen, zonder te wachten op de trage overheidsplannen. In plaats daarvan ging de vereniging zelf aan de slag om de Antitankgracht, ooit een somber oorlogslitteken, nieuw leven te geven en te presenteren als de ‘groene ruggengraat’ van de Antwerpse regio. Deze inspirerende visie vormt inmiddels de basis van het projectplan Antitankgracht 2026 - 2031. Onder coördinatie van het Regionaal Landschap de Voorkempen hebben de zeven betrokken gemeenten - Stabroek, Kapellen, Brasschaat, Schoten, Brecht, Schilde en Ranst - hun samenwerking officieel verlengd. Het doel is ambitieus: de gracht transformeren tot een robuust natuurlandschap waar de otter, de bever en de boommarter weer vrij kunnen rondtrekken.

GroenRand fungeerde regelmatig als de kritische stem die door de gangen van het beleid galmde.
Als een politiek plan te mager was of als natuur moest wijken voor kortetermijnbelang, hielden zij de beleidsmakers een spiegel voor.
Onze vereniging nam steevast deel aan de overlegtafels met één helder doel: de natuur een krachtige stem geven in de ruimtelijke planning.

De vereniging heeft bijgedragen aan ambitieuze projecten, zoals de grootschalige ‘Klimaatgordel’ van de Nieuwe Rand, waarbij de Antitankgracht een cruciale rol vervult in het verbinden van beekvalleien en bossen tot één samenhangend ecologisch geheel.

In het hart van dit projectgebied ontvouwde zich echter ook een verhaal van diepe teleurstelling.
GroenRand zag in de erkenning van de Kalmthoutse Heide als Nationaal Park de ultieme kans om de Schietvelden, de bossen grenzend aan de Antitankgracht en de heide definitief met elkaar te verbinden.
Toen de weerstand van lokale landbouwers en grondeigenaars toenam, stelde de vereniging een verstandige oplossing voor: de aanstelling van een onafhankelijke bemiddelaar om de emotionele impasse te doorbreken.

Tot hun grote frustratie kreeg dit voorstel weinig gehoor bij de lokale besturen en de Vlaamse overheid, en werd de vereniging zelfs weggezet als een groep "activisten".
Toen de kandidatuur in mei 2023 definitief strandde, bleef GroenRand niet bij de pakken neerzitten.
Ze toonden hun creativiteit door het ‘Regionaal Klimaatpark’ voor te stellen, een strategisch en noodzakelijk alternatief voor de vaak politiek beladen realisatie van een officieel Nationaal Park.
Hoewel het uiteindelijke doel van een grensoverschrijdend 'Nationaal Park Kalmthoutse Heide' op de horizon blijft, kiest GroenRand met het Klimaatpark voor een pragmatische tussenstap.
Het concept ontstond uit de vaststelling dat de strikte Vlaamse criteria voor een Nationaal Park, zoals de minimale omvang van 10.000 hectare, in versnipperde gebieden vaak leiden tot bestuurlijke impasses en een gebrek aan lokaal draagvlak.
Het voorstel voor het Klimaatpark omvat een beoogde oppervlakte van ongeveer 3.000 hectare en heeft als voordeel dat, net als bij Vlaamse parken, ook een structurele financiering wordt gegarandeerd.

Voor natuurvereniging GroenRand is de huidige afhankelijkheid van ad-hoc-financiering een grote hindernis bij het beschermen en verbinden van de natuur. In plaats van te moeten wachten op tijdelijke subsidieoproepen met strikte deadlines, pleit de vereniging voor structurele budgetten die een langetermijnvisie mogelijk maken.
Het probleem met de huidige werkwijze is dat subsidieprojecten vaak een korte looptijd hebben. Dit dwingt organisaties en gemeenten om te focussen op kleinschalige, snel haalbare resultaten, terwijl de echte uitdagingen - zoals het realiseren van de 'klimaatgordel' of het ontsnipperen van versnipperde natuurgebieden - jaren van voorbereiding en uitvoering vergen. Denk hierbij ook aan het Masterplan voor Grenspark Kalmthoutse Heide of het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering (VAPEO).
Met een structurele, gebiedsgerichte financiering zou de natuurwerking niet meer afhangen van politieke grillen, toevallige begrotingsmeevallers of Europese subsidies. In 2026 benadrukt GroenRand dat dergelijke stabiele budgetten essentieel zijn om de Europese natuurhersteldoelen te halen en om een robuust ecologisch netwerk uit te bouwen dat bestand is tegen de klimaatverandering.

Voor GroenRand staat de otter symbool voor hoop en herstel.
Als ‘paraplusoort’ beschermt hij niet alleen zijn eigen leefgebied, maar ook talloze andere planten- en diersoorten.
De otter is meer dan een logo.
Hij is een levend bewijs van een gezonde, verbonden natuur.
Kieskeurig als hij is, keert hij pas terug wanneer het water kristalhelder is en er voldoende vis aanwezig is.

Zo groeide hij uit tot ambassadeur van de ecologische verbindingen in de regio.
Zelfs in klaslokalen bracht hij de natuur dichterbij.
Via ‘Olga de Otter’ leerden kinderen dat zuiver water de basis vormt voor een gezond landschap.

De otter is een ware ontdekkingsreiziger en staat bij GroenRand symbool voor de dringende noodzaak om versnipperde natuurgebieden met elkaar te verbinden.
Dit vereist veilige routes, zodat hij zonder enig risico het verkeer kan trotseren en niet het slachtoffer wordt.
De strijd om hiervoor middelen te vinden blijft echter een harde realiteit.

De vereniging riep via volksvertegenwoordigers als Bieke Verlinden, Sanne Van Looy en Mieke Schauvliege minister Jo Brouns stevig ter verantwoording over het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering (VAPEO).
Het antwoord van de minister op 18 november 2025 liet een bittere nasmaak achter.
Hoewel de ambities werden gesteund, bleven de euro’s voor faunapassages, ecoducten en -tunnels uit.
Voor de vrijwilligers van GroenRand was dit de definitieve bevestiging dat de Europese Natuurherstelwet een "dode letter" dreigde te worden zonder structurele budgetten voor de periode 2026-2030.
Als reactie startten ze in 2026 het project ‘Greenconnect’, waarvoor ze een investering van ruim 11,45 miljoen euro vroegen.
Dit bedrag was nodig om het Antitankgracht-projectgebied en de kruisende beekvalleien te versterken, en om via een strategisch gebiedsfonds belangrijke gronden tussen het Groot en Klein Schietveld aan te kopen.
Zo ontstaat een van de meest waardevolle ven- en heidegebieden van Vlaanderen.

Tussen de vlijmscherpe politieke analyses door bleef GroenRand een creatieve inspirator die kleur gaf aan de dossiers.
Natuurvereniging GroenRand zet 11 natuurfotografen en een cartoonist (GIER) in als krachtig middel om de pracht van de natuur onder de aandacht te brengen.

Door de omgeving visueel vast te leggen, wil de vereniging beleidsmakers en bewoners laten zien wat er “door hun eigen raam” te bewonderen valt, en zo respect en bereidheid tot bescherming van de lokale natuur vergroten.
Fotografie fungeert bovendien als een verbindende schakel tussen de burger en het landschap.
De natuurvereniging reikt elk jaar de ‘Groene Duim’ uit, een bekroning voor mensen die zich inzetten voor de natuur, en lanceert inspirerende campagnes zoals het ‘Jaar van de Bij’ in 2025 en het project ‘Bijtandje-houtkantje’ in 2026.

Zo willen ze via het Vlaams Houtkantenplan honderden kilometers nieuwe houtkanten stimuleren.
GroenRand zet zich onophoudelijk in voor het behoud en herstel van groen erfgoed, waaronder oude laanbomen, houtkanten en rijen knotwilgen, die regelmatig worden bedreigd door verkaveling en infrastructuurwerken.

Hun inzet was ook praktisch.
In het rapport ‘Samengaan natuur en recreatie’ pleitten ze voor een verlenging van het fietspad langs de Antitankgracht in Brasschaat, tussen De Inslag en De Uitlegger, mits de ecologische rust werd gewaarborgd.
De organisatie drong aan op een strikte toegangsregeling voor het Klein Schietveld, om recreatie beter te kunnen verenigen met de bescherming van kwetsbare biotopen.
Bovendien stelt zij voor om hier een professioneel wandelnetwerk aan te leggen, vergelijkbaar met dat in het Grenspark.

Nu we in januari 2026 zijn, maakt de vereniging zich op voor een fundamentele transformatie.
Het plan ligt duidelijk klaar: eind mei stopt de actieve promotie van de projecten, simpelweg omdat de visie na tien jaar onvermoeibaar pionieren inmiddels stevig is verankerd in het publieke en politieke bewustzijn.
Het is het relaas van een groep mensen die bewees dat je met een scherpe pen en een groot hart een heel landschap weer tot leven kunt wekken.
Maar wie denkt dat GroenRand daarmee ophoudt, zit ernaast.
Achter de schermen blijven zij superactief als de onverbiddelijke bewaker van hun levenswerk.
De focus verschuift naar een nieuw hoofdstuk van vlijmscherp toezicht.
Met hun uitgebreide dossierkennis volgen zij nauwgezet de voortgang van het Vlaams beleid, de investeringen in natuurbehoud en de realisatie van de klimaatgordel.

GroenRand blijft de stuwende kracht achter open brieven en werkt nauwer dan ooit samen met volksvertegenwoordigers om parlementaire vragen tot in de kleinste details uit te werken. Dit nieuwe hoofdstuk vraagt om een zorgvuldige en grondige voorbereiding.

Daarbij zal men niet aarzelen de media in te schakelen om de resultaten breed te verspreiden.
De vereniging blijft het ‘arendsoog’ dat over de schouders van ministers meekijkt om te waarborgen dat mooie woorden daadwerkelijk worden omgezet in euro’s en concrete daden op het terrein.
Terwijl de mist boven de gracht langzaam optrekt, blijft een visie achter die diep in de bodem van de Voorkempen geworteld is.
Een visie die niet langer gepromoot hoeft te worden, omdat zij inmiddels een onmiskenbaar onderdeel van onze werkelijkheid is geworden.