GroenRand wil in 2026 met een optimistische blik naar de natuur kijken

GroenRand wil in 2026 met een optimistische blik naar de natuur kijken

Natuurbeleid zit soms vol verrassingen.
Tien jaar geleden, bij de start van GroenRand, had niemand gedacht dat het ANB zowel het Vliegveld Malle als de helft van La Garenne zou kopen, en dat Natuurpunt zo’n tien kleine natuurgebieden langs de Antitankgracht zou verwerven – destijds leek dat volkomen ondenkbaar.
Somber nieuws over de natuur is overal te horen, en pessimisten laten zich daar dagelijks over uit. Tussen alle sombere berichten zijn er gelukkig ook positieve ontwikkelingen die zelfs de grootste critici niet kunnen ontkennen. Denk aan het herstel van het bosgebied Lage Haar in Schilde, het Groot Schijn en het Rommersven, de aanleg van het klimaatpark aan de E-10 plas in Schoten, bunkers die zijn omgebouwd tot winterverblijven voor vleermuizen, het Europese project ‘Otter over de grens’ waarbij ontsnippering plaatsvond, het plaatsen van boombruggen, hakhoutbeheer en slibruimingen, de bereidheid om samen te werken aan het masterplan Kalmthoutse Heide, een vijfjarenplan voor de Strategische Samenwerking rond de Antitankgracht, en het samenwerkingsverband rond de klimaatgordel – en zo kunnen we nog wel even doorgaan.

Voor enkele zeldzame soorten, zoals vleermuizen, otters, heikikkers, poelkikkers, heivlinders en kamsalamanders, die in de Antitankgrachtregio voorkomen, zijn er op Vlaams niveau soortenbeschermingsprogramma’s (SBP’s) opgesteld. Het gaat vaak om soorten die als paraplusoort fungeren: door hen te beschermen, profiteren ook andere soorten met een vergelijkbare leefomgeving mee.

Veel actiegebieden van deze SBP’s bevinden zich in de Antitankgrachtregio. Er is altijd ruimte voor verbetering, vooral op het gebied van natuurherstel, maar het had ook veel slechter kunnen zijn.

Een nieuw jaar brengt nieuwe voornemens en het opstellen van een jaarplanning met zich mee, waarbij we in 2026 extra aandacht willen besteden aan het belang van natuurverbinding in onze regio. Ons jaarthema voor 2026 is 'Greenconnect', een project ter ere van ons 10-jarig bestaan, dat focust op het connecteren van natuurgebieden in de Voorkempen om de biodiversiteit te versterken, fauna en flora te beschermen en een klimaatbestendiger landschap te creëren via groene corridors. Ter voorbereiding hebben we enkele volksvertegenwoordigers gevraagd om aan minister Brouns vragen te stellen over het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering, dat de versnippering van ons landschap moet aanpakken. Voor de periode 2026-2030 zou hiervoor echter geen financiering voorzien zijn. In de vorige regeerperiode werd dit met Europees geld uitgevoerd, maar die middelen zijn weggevallen en in de huidige besparingscontext werd geen alternatief gevonden.

Volgens minister Brouns is er bewust gekozen om de Blue Deal te versterken (beleidskeuze), maar niet voor VAPEO. Aangezien we de komende jaren beperkte middelen verwachten voor ontsnipperingsprojecten, richten we ons bij de gewestwegen voornamelijk op de ontsnippering van de Turnhoutsebaan. De minister gaf in de Commissie Leefmilieu aan dat, mits een bredere onderbouwing, budgetverschuivingen mogelijk zijn voor dergelijke projecten. Een van de initiatieven binnen de Klimaatgordel (Nieuwe Rand) is het Hesselteer-onderzoek in 2023 naar de ontsnippering van de Turnhoutsebaan Oost. Er is dus al flink wat voorbereidend werk verricht om dit project te onderbouwen, en dit jaar benadrukken we dat we verwachten dat het ook écht wordt uitgevoerd. Het tegengaan van versnippering langs de Brechtsebaan tussen Schoten en Brecht is een belangrijk speerpunt voor het provinciaal initiatief het Groen Kruis. Daarom willen zij een ontwerpstudie starten, die wij van dichtbij zullen volgen. Deze drukke verkeersader loopt dwars door waardevolle natuur- en erfgoedsites, zoals de E10-plas, het Fort van Schoten en de Antitankgracht. Deze gebieden zijn van cruciaal belang voor dieren zoals otters en vleermuizen. Met gerichte maatregelen, waaronder veilige oversteekplaatsen voor dieren, groene corridors en aangepaste verlichting, streeft het Groen Kruis ernaar de Brechtsebaan zowel aantrekkelijker als veiliger te maken voor mens en dier.

We zijn verheugd dat het projectplan Antitankgracht voorziet in ontsnipperingsmaatregelen op minstens zeven locaties langs gemeentewegen, en we zullen daar onze aandacht volop op richten. De minister heeft aangegeven dat zijn aandacht en budget de komende jaren vooral naar de Blue Deal gaan. Daarom is het belangrijk om hier extra focus op te leggen en ons dit jaar te concentreren op twee specifieke projecten. Het is wenselijk om de Antitankgracht op bepaalde plaatsen opnieuw open te maken, omdat de huidige demping de continuïteit van de lineaire elementen onderbreekt en een ecologische barrière vormt. In de gebiedsdeal ‘De Antwerpse Rand Onthardt’ is de aankoop van de parking aan het Schildestrand opgenomen, wat een belangrijke eerste stap is richting de heropening. De Antitankgracht zou ter hoogte van de parking en het kruispunt Moerhoflaan – Noorderlaan opnieuw opengelegd worden (masterplan Schildestrand). In Brecht, tussen het Kanaal Dessel-Schoten en de Zandstraat, is de gracht over een langere afstand dichtgemaakt. Het herstel hiervan wordt geschat op ongeveer 2 miljoen euro. De opties voor het heropenen kunnen worden onderzocht via een ontwerpend onderzoek.

We blijven natuurlijk in de gaten houden of het bouwverbod wordt gehandhaafd voor gronden die nodig zijn voor de verbinding van de Schietvelden, waarbij de eigenaar recht heeft op planschade. Volgens privésecretaris Chiel Peeters zou het kabinet Omgeving onlangs de instructie hebben gegeven om samen met de betrokken lokale besturen tot één duidelijk voorkeurstraject te komen, al blijkt uit een zorgvuldige lezing van het onderzoek Hesselteer dat dit eigenlijk al bekend is. De Antitankgracht en de omliggende bossen, samen met het Groot en Klein Schietveld, vormen samen met het Grenspark de belangrijkste kernzones van het masterplan Kalmthoutse Heide. Hoewel het gebied geen officiële status heeft als nationaal park, blijft het Grenspark werken aan de uitvoering van de acties uit het masterplan en het operationeel plan. GroenRand pleit er bovendien voor dat de gemeenten Brasschaat en Wuustwezel deelnemen aan deze grensoverschrijdende samenwerking.

Dit jaar benadrukken we bovendien dat veel dieren en planten houtkanten gebruiken als verplaatsingsroutes en als waardevolle leefgebieden. We vragen gemeenten en de provincie om steun voor het project 'Bijtandje Houtkantje', dat bedoeld is om het houtkantennetwerk in de Voorkempen te versterken en te verbinden, geheel in lijn met het Vlaamse Houtkantenplan. We doen een oproep om een tandje bij te steken voor de aanplant en het behoud van deze belangrijke landschapselementen.
Dit via de vierde oproep houtkanten 2026 van de Vlaamse Landmaatschappij voor lokale besturen en door landbouwers aan te moedigen om met  het Landbouwinvesteringsfonds (VLIF) en andere steun nieuwe houtkanten aan te leggen.
De gemeente Malle gebruiken we als schoolvoorbeeld omdat er met steun van LEADER maar liefst 1,6 kilometer nieuwe heggen, houtkanten en bomenrijen zijn geplant. Malle wil tegen 2030 zo’n 16.000 bomen en 8 kilometer haag realiseren. GroenRand ziet dit als een bijzondere prestatie en een inspirerend voorbeeld voor andere gemeenten. Dit jaar reiken we aan enkele landbouwers de Bijtandje Houtkantje-prijs uit als waardering voor hun inzet bij het aanplanten van houtkanten.

Het voorkeursbesluit voor de klimaatgordel van De Nieuwe Rand wordt in 2026 verwacht, na grondig onderzoek, infomarkten en een publieke consultatie in 2024-2025. Daarna zal de Vlaamse Regering het definitieve uitvoeringsbesluit nemen. We volgen dit proces op de voet, aangezien veel projecten ons rechtstreeks aanbelangen.
Besluit - bijzondere aandachtpunten voor 2026

We willen minister Brouns stimuleren om financiering vrij te maken voor de ontsnippering van de Turnhoutsebaan en het heropenen van het gedempte deel bij het Schildestrand.
Naast de reeds uitgevoerde onderzoeken kunnen deze projecten ook worden ondersteund en gemotiveerd via het soortenbeschermingsprogramma voor de otter.
Verder zou het nuttig zijn om ontwerpend onderzoek te doen naar de ontsnippering van de Brechtsebaan ter hoogte van de E10-plas en het openen van het gedempte deel in Sint-Job.
We zouden graag meer duidelijkheid krijgen over het vijfjarenplan (projectplan Antitankgracht) met betrekking tot ontsnipperingsmaatregelen op minstens zeven locaties langs gemeentewegen.
Om welke specifieke maatregelen gaat het precies?
Het zou geweldig zijn als we in 2026, samen met verschillende beleidsinstanties en organisaties, extra aandacht kunnen geven aan het belang van houtkanten.
De klimaatgordel helpt het GroenRand-projectgebied bij het onderbouwen en goedkeuren van diverse projecten, zoals de aanleg van de verbinding tussen de Schietvelden. Daarom volgen we dit proces met veel interesse. GroenRand zal ervoor pleiten dat de gemeenten Brasschaat en Wuustwezel deelnemen aan het masterplan Kalmthoutse Heide en meewerken aan deze grensoverschrijdende samenwerking.
Foto's: Wim Verschraegen - medewerker van Onze GroenRand-natuur