10 jaar GroenRand: van zachte idealen naar een alerte waakhond

10 jaar GroenRand: van zachte idealen naar een alerte waakhond

In het afgelopen decennium is natuurvereniging GroenRand geëvolueerd van een lokale burgerbeweging tot de onbetwiste en vlijmscherpe beleidswaakhond van de Antwerpse Voorkempen.
Om de harten van het grote publiek te winnen, trok de vereniging alle registers open.
De kracht van GroenRand lag in het tastbaar maken van complexe ecologische thema's via iconische ambassadeurs.
in 2021 werd de otter het gezicht van de campagne.
Met het project rond Olga de Otter en het zelfgeschreven voorleesboekje "Olga Otter wordt ziek" – waarvan 600 exemplaren werden verspreid in scholen en jeugdbewegingen – leerden kinderen over de nefaste gevolgen van zwerfvuil in de waterwegen.
Jaar op jaar volgden andere symbolen: de boommarter in 2022 om bosverbindingen te promoten, en de bever als natuurlijke bondgenoot in waterbeheer.

In 2025 en 2026 verschoof de focus naar bestuivers en de actie ‘Bijtandje Houtkantje’.
GroenRand moedigde gemeenten enthousiast aan om een tandje bij te steken en 100 kilometer nieuwe houtkanten aan te planten, als onmisbare schuilplaatsen voor bijen, vogels en egels.
Om de harten van het grote publiek te winnen, trok de vereniging alle registers open.
Ze werkten samen met bekende natuurgezichten zoals Dieter Coppens, Dirk Draulans en Els Beeckx om biodiversiteit een gezicht te geven.
Terwijl indrukwekkende beeldreportages van natuurfotografen de esthetische waarde van de regio vastlegden, zorgden educatieve YouTube-filmpjes en voorlichtingsdagen voor de nodige verdieping.

Maar GroenRand deed veel meer dan enkel communiceren en hun visie promoten.
Ze drongen door tot de kern van de besluitvorming.
Als actieve partner participeerde de vereniging in talloze werkbanken rond de Klimaatgordel (De Nieuwe Rand), het ontwerpplan voor de Antitankgracht, het masterplan voor de Kalmthoutse Heide en het officiële soortenbeschermingsprogramma voor de otter.

Tijdens deze technische overleggen hanteerden ze een glashelder standpunt: de Antitankgracht is de onbetwiste ruggengraat en de ecologische drager van de Voorkempen.
De burgerorganisatie toonde onvermoeibaar aan hoe deze historische gracht als een levend snoer de verschillende beekvalleien en bossen in de Antwerpse groene rand met elkaar verbindt.
Vanuit wetenschappelijk en beleidsmatig perspectief wordt de Antitankgracht beschouwd als de ecologische ruggengraat van de Voorkempen, een visie die in 2026 stevig verankerd is in verschillende strategische documenten.

Als cruciale ecologische verbindingszone vormt de gracht de basis voor de Klimaatgordel rond Antwerpen, een concept uit het complex project De Nieuwe Rand dat natuurgebieden verbindt om biodiversiteit te beschermen en klimaatadaptatie (zoals hittestressmitigatie en waterbufferring) te bevorderen.
Deze visie vindt haar concrete uitwerking in het Projectplan Antitankgracht 2026–2031, waarin zeven gemeenten en hogere overheden zich engageren voor het natuurlijker inrichten van de gracht en haar omliggende 'landschapskamers'.
Een essentieel onderdeel hiervan is de wetenschappelijke onderbouwing vanuit het Soortenbeschermingsprogramma (SBP) voor de otter.

De gracht fungeert hierin als een vitale migratieroute.
Door het wegnemen van verkeersbarrières en het herstellen van oevers wordt de genetische uitwisseling tussen populaties gewaarborgd, wat de otter als 'paraplusoort' en daarmee het gehele ecosysteem ten goede komt.
De synergie met het Masterplan Grenspark Kalmthoutse Heide versterkt deze structuur verder.
Dit plan identificeert de Antitankgracht als de noodzakelijke schakel om het Grenspark te verbinden met andere grote natuurkernen zoals het Klein en Groot Schietveld.

Door deze documenten integraal uit te voeren, transformeert de gracht van een historisch verdedigingswerk naar een robuust landschapspark dat essentieel is voor het behoud van de regionale biodiversiteit en de weerbaarheid tegen klimaatverandering.
Vanaf mei 2026 zal GroenRand als onafhankelijke waakhond toezien op de realisatie van deze ambities binnen de vastgelegde beleidskaders.

Vanaf eind mei 2026 slaat GroenRand definitief een nieuwe weg in.
Na jarenlang burgers te hebben geënthousiasmeerd met wandelingen en educatieve acties, transformeert de vereniging nu tot een onvermoeibare politieke waakhond.
De tijd van sensibiliseren is voorbij; het is nu tijd voor realisatie.
GroenRand gaat de focus volledig verleggen naar het controleren van de overheid om ervoor te zorgen dat de reeds vastgelegde beleidskaders en ambities geen dode letter blijven, maar daadwerkelijk worden omgezet in tastbare natuur op het terrein.

Deze nieuwe rol gaan ze uiterst gedetailleerd en strategisch invullen door de politieke druk structureel te verhogen.
Dit doet GroenRand vooral door heel dicht op de huid van het Vlaamse Regering te zitten.
De natuurvereniging heeft in de loop der jaren een stevig netwerk opgebouwd van bevriende volksvertegenwoordigers die als hun spreekbuis fungeren.
In de praktijk betekent dit dat de vereniging deze parlementsleden voedt met technische informatie, actuele knelpunten en specifieke dossiers.
Gewapend met deze feiten kunnen de politici ministers – zoals minister Jo Brouns van Omgeving – via kritische parlementaire vragen en interpellaties dwingen om kleur te bekennen.
Of het nu gaat om de trage voortgang van de ecologische verbindingszones of het uitblijven van concrete actie rond de Antitankgracht, GroenRand zorgt ervoor dat de dossiers via de commissies en de plenaire vergadering constant op de agenda blijven staan.

Een van de meest prangende strijdpunten is daarbij de financiering, waarbij de vereniging vaststelt dat er een enorme kloof gaapt tussen woorden en daden.
GroenRand hekel de houding van minister Brouns, die volgens hen in zijn begrotingsplannen voor 2026-2030 veel te weinig rekening houdt met de financiële noden van de natuur.
Het is bijvoorbeeld voor hen onbegrijpelijk dat er voor het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering (VAPEO) nauwelijks budget lijkt te zijn gereserveerd, terwijl de versnippering van onze natuur een van de grootste bedreigingen vormt voor de biodiversiteit.

De waakhond zal er dan ook genadeloos op toezien dat er niet alleen plannen worden gemaakt, maar dat er ook effectief geld wordt vrijgemaakt om deze te realiseren.
Wanneer de overheid tekortschiet of beloften niet nakomt, zal GroenRand onmiddellijk reageren met scherpe open brieven en publieke interventies om beleidsmakers aan hun verantwoordelijkheid te herinneren.
Hoewel zij het veldwerk nu aan de overheid overlaten, houden zij de vinger aan de pols.
Pas wanneer de ecologische verbindingen en de essentiële natuurinfrastructuur daadwerkelijk zijn gerealiseerd, beschouwen zij hun missie als voltooid en geslaagd.

Foto's: Mark Mertens - medewerker van Onze GroenRand-natuur