We moeten dringend minister Jo Brouns benaderen om meer financiering te voorzien

Het is dringend noodzakelijk om minister Jo Brouns te benaderen met het verzoek om extra financiering te voorzien voor het behoud en de ontwikkeling van onze natuur in de Voorkempen

“De Nieuwe Rand” is een complex Vlaams project in de oostrand van Antwerpen dat mobiliteit, leefkwaliteit en klimaatbestendigheid wil verbeteren via een combinatie van infrastructuur en natuurontwikkeling, waarbij de “klimaatgordel” een essentieel onderdeel vormt.

Een Complex Project (decreet sinds 2015) is een procedure voor projecten van groot maatschappelijk belang die ruimtelijke plannen bundelt in één geïntegreerd proces. Het officiële einddocument verenigt alle beslissingen (plannen, timing, vergunningen) en vormt de juridische basis als een ‘alles-in-één’-besluit.

De projecten vallen onder de bindende procedures van het decreet en de besluiten zijn juridisch afdwingbaar. Het soortenbeschermingsprogramma otter, formeel vastgesteld door de bevoegde minister, heeft tevens een officiële status en is verankerd in het Soortenbesluit van 15 mei 2009, waardoor uitvoering verplicht is. De Antitankgracht-zone is cruciaal voor dit programma als essentiële ‘blauwe draad’ en migratiecorridor tussen natuurgebieden. Deze gracht vormt tevens de ruggengraat van de klimaatgordel van De Nieuwe Rand, verbindt natuurgebieden, bevordert biodiversiteit en ondersteunt klimaatadaptatie (droogte, wateroverlast) door verbetering van de waterhuishouding, waardoor een aaneengesloten groene gordel rond Antwerpen ontstaat.

De Nieuwe Rand (klimaatgordel) en het soortebeschermingsprogramma otter zetten zich in voor natuurverbindingen en ontsnippering, waarbij de Antitankgracht dient als centrale as om beekvalleien en natuurgebieden met elkaar te connecteren.

De focus ligt op ecosysteemherstel, het verbeteren van de waterkwaliteit en de aanleg van ecologische structuren zoals faunatunnels en groene corridors, zodat dieren zich vrijer en veiliger kunnen verplaatsen.

Zowel De Nieuwe Rand (klimaatgordel) als het soortenbeschermingsprogramma Otter willen natuurgebieden met elkaar verbinden en versnippering tegengaan door de Antitankgracht als centrale as te gebruiken om beekvalleien en natuurgebieden te koppelen. De nadruk ligt op het herstel van ecosystemen, het verbeteren van de waterkwaliteit en het aanleggen van ecologische structuren zoals faunatunnels en groene corridors, zodat dieren zich makkelijker kunnen verplaatsen. Beide programma’s streven ernaar in de Antitankgrachtzone maatregelen te nemen tegen versnippering, zoals ecotunnels met looprichels die de gracht als groene “blauwe draad” versterken en de otterpopulatie tussen natuurgebieden verbinden.

Maar is er wel genoeg geld voor gereserveerd, aangezien er via VAPEO geen budget beschikbaar is?

De Klimaatgordel is een belangrijk onderdeel van het participatieproject De Nieuwe Rand in Antwerpen. Het gebied tussen de R1 en de Antitankgracht krijgt meer natuur, groen, duurzame mobiliteit en sterke ecologische verbindingen, zodat dieren veilig kunnen migreren tussen natuurgebieden, wat cruciaal is voor het behoud van soorten. De inspraak verloopt via infomarkten, studies en openbare onderzoeken. Rond de jaarwisseling wordt bij de nieuwe Rand verwacht dat er voldoende informatie beschikbaar zou zijn om te starten met het opstellen van het ‘ontwerpvoorkeursbesluit’.
Zodra dit ontwerp klaar is, volgt er een openbaar onderzoek.
Het doel blijft om tegen de zomer van 2026 een ‘definitief voorkeursbesluit’ aan de Vlaamse regering voor te leggen. 
Na het voorkeursbesluit begint de uitwerkingsfase, waarin alles tot in detail wordt uitgewerkt tot een concreet en haalbaar project, waarvoor budget moet worden gereserveerd. Sommige projecten zijn vanwege hun urgentie al via ontwerpend onderzoek uitgewerkt en liggen klaar voor de eerste uitvoeringsstappen. We zijn erg tevreden over de samenwerking met de Nieuwe Rand en voelen ons echt betrokken, maar onze leden hebben nog wel twijfels over de uitvoering.
Burgers betrekken en bakken geld steken in dure ontwerpstudies klinkt prachtig, maar uiteindelijk moet het wel leiden tot tastbare resultaten en een budget met een duidelijke langetermijnplanning.

Voor onze  GroenRand-zone zijn drie onderzoeken belangrijk: het Ontwerpend onderzoek Herselteer naar de Natuurverbinding in de omgeving Antitankgracht en Turnhoutsebaan Oost in Schilde (Download dit onderzoek) + het ontwerpend onderzoek verbinding Schietvelden (Download het rapport) + het masterplan Schildestrand, waarbij het gedempte gedeelte van de Antitankgracht opnieuw zou worden opengemaakt (Bekijk hier het Masterplan).

Projecten zoals klimaatpark De Zwaan in Schoten zijn cruciaal om de ecologische verbindingen in het Antitankgracht-gebied te versterken. Het tegengaan van versnippering langs de Brechtsebaan tussen Schoten en Brecht speelt hierbij een essentiële rol. Deze drukke verkeersader doorkruist waardevolle natuur en erfgoed, zoals de E10-plas, het Fort van Schoten en de Antitankgracht. Met gerichte maatregelen wil het provinciale initiatief Het Groene Kruis de Brechtsebaan aantrekkelijker en veiliger maken voor mens en dier. Maar zonder VAPEO zal dit echter nauwelijks gerealiseerd kunnen worden. Komt het geld dan vanuit de klimaatgordel?

In een open brief heeft GroenRand de leden van de Commissie voor Leefmilieu, Natuur en Ruimtelijke Ordening verzocht om parlementaire vragen te stellen aan minister Jo Brouns over VAPEO en de verbindingen van de Schietvelden. Uit deze bevraging blijkt echter dat er voor de periode 2026 tot 2030 geen budget is voorzien voor het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering (VAPEO), wat begrijpelijkerwijs tot scepticisme leidt. 
Het voorbereidende investeringsprogramma VAPEO 2025–2030 is klaar, maar nog niet gevalideerd, en in het GIP ontbreken ontsnipperingsmaatregelen.
Het Departement Omgeving onderzocht in het Complex Project De Nieuwe Rand een structurele en duurzame oplossing om de verbinding tussen de Schietvelden te realiseren, met de bedoeling deze op te nemen in het voorkeursbesluit. Daarbij zouden ook maatregelensets en financiële middelen voorzien worden voor grondverwervingen. Maar is hier reeds een spaarpotje voor?

Tot op heden heeft de minister, noch zijn kabinet, duidelijkheid verschaft over de structurele financiering van de klimaatgordel of over de eerste uitvoeringsprojecten.
Vooralsnog blijft het bij studiewerk, dat weliswaar waardevol is voor het onderbouwen van ecologische verbindingen, maar waarbij alertheid noodzakelijk is om de daadwerkelijke realisatie te waarborgen.
Onze leden vragen zich met name af of de minister reeds budget heeft vrijgemaakt, of dit nog zal doen, om de diverse projecten binnen de klimaatgordel te financieren.
Met steun van het Regionaal Landschap de Voorkempen zijn er voor de klimaatgordel vijftien projectfiches opgesteld voor het GroenRand-projectgebied, waaraan wij als partner hebben meegewerkt.
Er is ook een kostenraming gemaakt.

Voor de versterking van het GroenRand-project is 11.450.000 euro nodig, verspreid over vijf jaar, waarbij sommige projecten dringend prioriteit hebben.
Omdat er in de verschillende deelgebieden van de klimaatgordel in totaal honderd fiches zijn ingediend, ontstaat zo een globaal beeld van de omvang van het benodigde budget.
Het zou natuurlijk ontzettend zonde zijn als we er, net zoals bij VAPEO, achter komen dat er tot 2030 geen cent is gereserveerd voor de uitvoering van de klimaatgordel.
Burgers hebben urenlang meegedaan aan participatiemomenten en het zou een enorme kaakslag zijn als dit allemaal voor niets is geweest.

Natuurbeleid ligt GroenRand nauw aan het hart.
Niet als fanatieke voorstanders, maar als bezorgde burgers constateren wij dat de mooie woorden over biodiversiteit, natuurherstel en natuurverbindingen op de diverse websites van het Departement Omgeving niet altijd leiden tot concrete acties of praktische uitwerkingen met het daarvoor benodigde budget.

Foto's: Ingrid Boumans