10 jaar GroenRand: van zachte idealen naar een alerte waakhond

10 jaar GroenRand: van zachte idealen naar een alerte waakhond

In het afgelopen decennium is natuurvereniging GroenRand geëvolueerd van een lokale burgerbeweging tot de onbetwiste en vlijmscherpe beleidswaakhond van de Antwerpse Voorkempen.
Om de harten van het grote publiek te winnen, trok de vereniging alle registers open.
De kracht van GroenRand lag in het tastbaar maken van complexe ecologische thema's via iconische ambassadeurs.
in 2021 werd de otter het gezicht van de campagne.
Met het project rond Olga de Otter en het zelfgeschreven voorleesboekje "Olga Otter wordt ziek" – waarvan 600 exemplaren werden verspreid in scholen en jeugdbewegingen – leerden kinderen over de nefaste gevolgen van zwerfvuil in de waterwegen.
Jaar op jaar volgden andere symbolen: de boommarter in 2022 om bosverbindingen te promoten, en de bever als natuurlijke bondgenoot in waterbeheer.

In 2025 en 2026 verschoof de focus naar bestuivers en de actie ‘Bijtandje Houtkantje’.
GroenRand moedigde gemeenten enthousiast aan om een tandje bij te steken en 100 kilometer nieuwe houtkanten aan te planten, als onmisbare schuilplaatsen voor bijen, vogels en egels.
Om de harten van het grote publiek te winnen, trok de vereniging alle registers open.
Ze werkten samen met bekende natuurgezichten zoals Dieter Coppens, Dirk Draulans en Els Beeckx om biodiversiteit een gezicht te geven.
Terwijl indrukwekkende beeldreportages van natuurfotografen de esthetische waarde van de regio vastlegden, zorgden educatieve YouTube-filmpjes en voorlichtingsdagen voor de nodige verdieping.

Maar GroenRand deed veel meer dan enkel communiceren en hun visie promoten.
Ze drongen door tot de kern van de besluitvorming.
Als actieve partner participeerde de vereniging in talloze werkbanken rond de Klimaatgordel (De Nieuwe Rand), het ontwerpplan voor de Antitankgracht, het masterplan voor de Kalmthoutse Heide en het officiële soortenbeschermingsprogramma voor de otter.

Tijdens deze technische overleggen hanteerden ze een glashelder standpunt: de Antitankgracht is de onbetwiste ruggengraat en de ecologische drager van de Voorkempen.
De burgerorganisatie toonde onvermoeibaar aan hoe deze historische gracht als een levend snoer de verschillende beekvalleien en bossen in de Antwerpse groene rand met elkaar verbindt.
Vanuit wetenschappelijk en beleidsmatig perspectief wordt de Antitankgracht beschouwd als de ecologische ruggengraat van de Voorkempen, een visie die in 2026 stevig verankerd is in verschillende strategische documenten.

Als cruciale ecologische verbindingszone vormt de gracht de basis voor de Klimaatgordel rond Antwerpen, een concept uit het complex project De Nieuwe Rand dat natuurgebieden verbindt om biodiversiteit te beschermen en klimaatadaptatie (zoals hittestressmitigatie en waterbufferring) te bevorderen.
Deze visie vindt haar concrete uitwerking in het Projectplan Antitankgracht 2026–2031, waarin zeven gemeenten en hogere overheden zich engageren voor het natuurlijker inrichten van de gracht en haar omliggende 'landschapskamers'.
Een essentieel onderdeel hiervan is de wetenschappelijke onderbouwing vanuit het Soortenbeschermingsprogramma (SBP) voor de otter.

De gracht fungeert hierin als een vitale migratieroute.
Door het wegnemen van verkeersbarrières en het herstellen van oevers wordt de genetische uitwisseling tussen populaties gewaarborgd, wat de otter als 'paraplusoort' en daarmee het gehele ecosysteem ten goede komt.
De synergie met het Masterplan Grenspark Kalmthoutse Heide versterkt deze structuur verder.
Dit plan identificeert de Antitankgracht als de noodzakelijke schakel om het Grenspark te verbinden met andere grote natuurkernen zoals het Klein en Groot Schietveld.

Door deze documenten integraal uit te voeren, transformeert de gracht van een historisch verdedigingswerk naar een robuust landschapspark dat essentieel is voor het behoud van de regionale biodiversiteit en de weerbaarheid tegen klimaatverandering.
Vanaf mei 2026 zal GroenRand als onafhankelijke waakhond toezien op de realisatie van deze ambities binnen de vastgelegde beleidskaders.

Vanaf eind mei 2026 slaat GroenRand definitief een nieuwe weg in.
Na jarenlang burgers te hebben geënthousiasmeerd met wandelingen en educatieve acties, transformeert de vereniging nu tot een onvermoeibare politieke waakhond.
De tijd van sensibiliseren is voorbij; het is nu tijd voor realisatie.
GroenRand gaat de focus volledig verleggen naar het controleren van de overheid om ervoor te zorgen dat de reeds vastgelegde beleidskaders en ambities geen dode letter blijven, maar daadwerkelijk worden omgezet in tastbare natuur op het terrein.

Deze nieuwe rol gaan ze uiterst gedetailleerd en strategisch invullen door de politieke druk structureel te verhogen.
Dit doet GroenRand vooral door heel dicht op de huid van het Vlaamse Regering te zitten.
De natuurvereniging heeft in de loop der jaren een stevig netwerk opgebouwd van bevriende volksvertegenwoordigers die als hun spreekbuis fungeren.
In de praktijk betekent dit dat de vereniging deze parlementsleden voedt met technische informatie, actuele knelpunten en specifieke dossiers.
Gewapend met deze feiten kunnen de politici ministers – zoals minister Jo Brouns van Omgeving – via kritische parlementaire vragen en interpellaties dwingen om kleur te bekennen.
Of het nu gaat om de trage voortgang van de ecologische verbindingszones of het uitblijven van concrete actie rond de Antitankgracht, GroenRand zorgt ervoor dat de dossiers via de commissies en de plenaire vergadering constant op de agenda blijven staan.

Een van de meest prangende strijdpunten is daarbij de financiering, waarbij de vereniging vaststelt dat er een enorme kloof gaapt tussen woorden en daden.
GroenRand hekel de houding van minister Brouns, die volgens hen in zijn begrotingsplannen voor 2026-2030 veel te weinig rekening houdt met de financiële noden van de natuur.
Het is bijvoorbeeld voor hen onbegrijpelijk dat er voor het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering (VAPEO) nauwelijks budget lijkt te zijn gereserveerd, terwijl de versnippering van onze natuur een van de grootste bedreigingen vormt voor de biodiversiteit.

De waakhond zal er dan ook genadeloos op toezien dat er niet alleen plannen worden gemaakt, maar dat er ook effectief geld wordt vrijgemaakt om deze te realiseren.
Wanneer de overheid tekortschiet of beloften niet nakomt, zal GroenRand onmiddellijk reageren met scherpe open brieven en publieke interventies om beleidsmakers aan hun verantwoordelijkheid te herinneren.
Hoewel zij het veldwerk nu aan de overheid overlaten, houden zij de vinger aan de pols.
Pas wanneer de ecologische verbindingen en de essentiële natuurinfrastructuur daadwerkelijk zijn gerealiseerd, beschouwen zij hun missie als voltooid en geslaagd.

Foto's: Mark Mertens - medewerker van Onze GroenRand-natuur

ANKONA-ontmoetingsdag 2026

 ANKONA-ontmoetingsdag 2026

Dé dag over natuurstudie in de provincie Antwerpen.
Voor al wie van de natuur houdt: vrijwilligers, professionelen & liefhebbers.
Kom bijleren tijdens interessante lezingen en workshops over 1 centraal thema:
Biodiversiteit in bebouwd landschap.
Ontdek ook:
- Actieve workshops zoals 'Het leven in een waterdruppel'
- De film: een gemeenschap van leven.
Ook een infomarkt met postersessie en een broodjeslunch behoren tot het programma. De hele programmaposter vind je onderaan.
Deelnemen is gratis, inschrijven verplicht.
Kom je je verdiepen in natuurstudie? Schrijf je in voor de ANKONA-ontmoetingsdag 2026

Za 14 feb '26 van 09:00 uur tot 18:00 uur

Op zaterdag 14 februari 2026 verandert Campus Drie Eiken in Wilrijk in het kloppende hart van de Antwerpse natuurwereld tijdens de 29ste ANKONA-ontmoetingsdag. Terwijl de eerste voorjaarszon de campus hopelijk verwarmt, komen honderden natuurliefhebbers en experts samen om te duiken in een programma dat naadloos aansluit bij de thema’s die GroenRand het afgelopen decennium met passie heeft belicht. Het wordt een dag waarop de wetenschap de praktijk de hand reikt, met een sterke focus op het ontsnipperen van ons functioneel ecologisch netwerk.

De provincie Antwerpen wil als toegewijde natuurbeheerders de krachten bundelen om onze versnipperde natuur opnieuw te verbinden via het ambitieuze Functioneel Ecologisch Netwerk (FEN).

Je kunt een Functioneel Ecologisch Netwerk zien als een soort "snelwegennet voor dieren", waarbij het doel simpel maar cruciaal is: ervoor zorgen dat een ree, een boommarter, de bever, de otter of een zeldzame vlinder zich veilig van het ene bos naar de andere beekvallei kan verplaatsen zonder dat hun reis strandt op een grijze betonvlakte of een drukke gewestweg.

GroenRand viert dit jaar hun tienjarig jubileum met het project GreenConnect, een grootschalig plan om in de regio Voorkempen en Noorderkempen groene corridors en ecologische stapstenen aan te leggen die de biodiversiteit een enorme boost moeten geven. Om dit ook echt op de kaart te zetten, werkt de provincie met een slimme FEN-kaart die precies blootlegt waar de zwakke plekken in ons landschap zitten en waar een haag, een poel of een tunnel het meeste verschil maakt.

Maar laten we eerlijk zijn: zoiets moois komt er niet vanzelf, want er is een flinke zak geld nodig en een heleboel politieke moed om over de grenzen van gemeentes en privétuinen heen te kijken. Er moeten fysieke ingrepen komen zoals ecoducten en -tunnels die drukke banen overbruggen, maar ook een gezonde bodem en zuiver water zijn onmisbaar, want een groene verbinding heeft weinig nut als de basiskwaliteit van de natuur eromheen ondermaats is. Het vraagt om een vlotte samenwerking tussen het Vlaams Gewest, lokale besturen, enthousiaste inwoners en subsidies die meteen op de juiste plaats terechtkomen.

Alleen door de natuur echt terug te brengen in ons dagelijks leven kunnen we helpen de biodiversiteit te herstellen.

Dit cruciale onderwerp, dat ook de ruggengraat vormde van het ambitieuze GreenConnect-project, krijgt extra diepgang door nieuwe inzichten in hoe we versnipperde natuurgebieden weer tot één geheel kunnen smeden. Bezoekers worden meegenomen in de wondere wereld van de boommarter en diens vernuftige landgebruik, waarbij duidelijk wordt waarom de ecologische verbindingen waar GroenRand zo vurig voor pleit van levensbelang zijn voor deze schuwe bosbewoner. Ook de allerkleinste helden van ons landschap, de wilde bijen, krijgen het podium dat ze verdienen. Hun overleving in een bebouwde omgeving is immers onlosmakelijk verbonden met een doordacht beheer van houtkanten, een thema dat GroenRand al jarenlang via publieksactiviteiten naar de huiskamers bracht. Het mooie aan deze dag is dat de focus niet alleen op de theorie ligt, maar juist op de kracht van gebiedsgerichte samenwerking. Het is precies deze verbindende aanpak die de afgelopen tien jaar de basis vormde voor de uitreiking van de vele Groene Duimen aan personen en instanties die echt het verschil maakten in de regio. Zo voelt deze ontmoetingsdag als een feestelijke synthese van een decennium vol inzet: een plek waar de verhalen van de winnaars van de Groene Duim samenkomen met de nieuwste biologische ontdekkingen, en waar iedereen met een hart voor de groene rand rond Antwerpen nieuwe inspiratie vindt om de natuur nog sterker te verankeren in ons dagelijks landschap.

De toekomstvisie van GroenRand is gebaseerd op een duidelijke en kant-en-klare handleiding voor de overheid

De toekomstvisie van GroenRand is gebaseerd op het projectplan Antitankgracht, de klimaatgordel rond Antwerpen, het soortenbeschermingsprogramma voor de otter en het Masterplan Kalmthoutse Heide

In het jaar 2026 bereikt het verhaal van de natuurvereniging GroenRand een bijzonder hoogtepunt na precies tien jaar onvermoeibaar pionieren in de Voorkempen. Na een decennium van trekken en sleuren aan de kar van de biodiversiteit, besluit de vereniging in mei 2026 om de actieve promotie van haar projecten stop te zetten. Dit is geen teken van opgave, maar juist van succes. De visie van de vereniging is inmiddels zo diep geworteld in het publieke en politieke bewustzijn dat politici het dossier nu eindelijk door en door kennen. De tijd van praten en overtuigen is voorbij en de tijd van daadwerkelijke uitvoering is aangebroken. Met een ambitieuze toekomstvisie presenteert GroenRand een kant-en-klare handleiding voor de overheid, gebaseerd op het projectplan Antitankgracht, de klimaatgordel rond Antwerpen, het soortenbeschermingsprogramma voor de otter en het Masterplan Kalmthoutse Heide. Hoewel de grote promotiecampagnes stoppen, blijft GroenRand achter de schermen springlevend. Als een waakzame hond zal de vereniging de dossiers met argusogen blijven volgen en indien nodig zal zij via open brieven en haar netwerk van volksvertegenwoordigers de bevoegde ministers, het vuur aan de schenen blijven leggen. De commissieleden in het parlement zullen voortdurend worden gevoed met informatie om gerichte vragen te kunnen stellen over de voortgang van de natuurprojecten.

Het Projectplan Antitankgracht

Het projectplan Antitankgracht 2026-2031 luidt een nieuw hoofdstuk in voor de Voorkempen. Wat ooit werd gegraven als een militaire barrière, transformeert nu definitief in de "groene ruggengraat" van onze regio. Het is een ambitieuze blauwdruk waarbij, onder leiding van het Regionaal Landschap de Voorkempen, zeven gemeenten, de provincie Antwerpen en de Vlaamse overheid de krachten bundelen voor een integrale aanpak van de gracht en zijn directe omgeving.
De komende jaren staat alles in het teken van herstel. We kijken niet langer alleen naar het water zelf, maar naar het hele landschap. Door doordacht hakhoutbeheer, slibruimingen en het natuurvriendelijk inrichten van nabijgelegen bedrijventerreinen en recreatiezones, krijgt de biodiversiteit een enorme boost. Zelfs de inrichting van paardenweides en de creatie van specifieke ‘landschapskamers’ dragen bij aan een harmonieus geheel waar mens en natuur elkaar vinden. Natuurvereniging GroenRand heeft achter de schermen een cruciale rol gespeeld in de totstandkoming van dit plan. Door jarenlange beleidsbeïnvloeding en advisering hebben zij ervoor gezorgd dat ecologische prioriteiten hoog op de agenda kwamen te staan. Voor GroenRand was het essentieel dat het plan verder ging dan alleen esthetiek. De nadruk moest liggen op een functioneel ecosysteem. Een van de speerpunten waar de vereniging hard voor heeft geijverd, is de ontsnippering van het landschap. Dankzij onder meer hun aandringen wordt er momenteel concreet onderzoek verricht naar de oversteekbaarheid van barrières zoals de Brechtsebaan in Schoten en de Turnhoutsebaan in Schilde. Bovendien werpt hun lobbywerk vruchten af voor het waternetwerk zelf. Er zijn plannen om gedempte delen van de gracht, zoals in Sint-Job en ter hoogte van het Schildstrand, eindelijk weer open te graven. Zo wordt de Antitankgracht weer een aaneengesloten lint van leven.

Klimaatgordel 

Voor natuurvereniging GroenRand is de ‘Klimaatgordel’ van het project De Nieuwe Rand dé manier om de regio rond Antwerpen in 2026 leefbaar te houden. Je kunt deze gordel zien als een brede strook natuur die als een beschermende long rond de stad ligt. Het doel is om hitte tegen te gaan en water beter op te vangen. De Antitankgracht is daarbij de onmisbare ruggengraat. Deze oude verdedigingslinie verbindt nu losse natuurgebieden en beekvalleien met elkaar, zodat planten en dieren veilig kunnen overleven en zich verplaatsen. Toch maakt GroenRand zich grote zorgen over de toekomst van dit plan. Hoewel er veel waardevol studiewerk is verricht, blijft het voorlopig bij papierwerk. De minister en het kabinet hebben namelijk nog steeds geen duidelijkheid gegeven over de financiering. In 2026 bereikt de oostrand van Antwerpen een historisch keerpunt, wanneer het langverwachte voorkeursbesluit voor de klimaatgordel van De Nieuwe Rand tegen het einde van dat jaar op tafel ligt. Dit besluit is veel meer dan een stapel ambtelijke documenten en ontwerponderzoeken. Het is de definitieve blauwdruk die bepaalt hoe de regio er de komende decennia uit zal zien, waarbij natuur niet langer een bijrol speelt maar de ruggengraat vormt van de hele omgeving. In dit ambitieuze plan vormt de klimaatgordel een groene en blauwe buffer die de gevolgen van klimaatverandering moet opvangen door duizenden bomen en houtkanten aan te planten, beken opnieuw te laten meanderen voor natuurlijke waterberging en uitgestrekte recreatiezones te realiseren waar bewoners weer tot rust kunnen komen. De grote uitdaging van 2026 is echter om van dit prachtige toekomstbeeld meer te maken dan een loutere belofte op papier, een gevaar waar kritische stemmen en natuurvereniging GroenRand al langer voor waarschuwen. Om te voorkomen dat de klimaatgordel een ‘vodje papier’ blijft, moet de juridische verankering in het voorkeursbesluit nu gepaard gaan met bindende garanties in de Vlaamse begroting. Het is essentieel dat de grootschalige financiering voor de volledige uitvoering nu ondubbelzinnig wordt vastgelegd in de meerjarenplanning. Het is een intrigerend schaakspel tussen torenhoge ambities en de harde financiële realiteit, waarbij 2026 het jaar wordt waarin de beslissing valt. Alleen als de overheid de nodige miljoenen vrijmaakt, kan de transformatie van de Antwerpse rand naar een leefbare, klimaatbestendige gordel ook echt zichtbaar worden in het veld.

Toekomstig nationaal natuurpark

Een ander cruciaal element van het brede GroenRand-verhaal is de zoektocht naar een realistische en functionele inrichting van de natuur.
Omdat de regels voor een officieel nationaal park vaak erg streng zijn en een enorme oppervlakte van 10.000 hectare vereisen, botste dit regelmatig op bezwaren van boeren en grootgrondbezitters.
Daarom ging GroenRand op zoek naar een creatieve en praktische oplossing en lanceerde het idee van een derde parktype: het concept van Regionale Klimaatparken.
Op dit moment richt de Vlaamse overheid zich op nationale parken en landschapsparken, die een indrukwekkende kern van 10.000 hectare nodig hebben.
GroenRand stelde voor om de doelstelling in eerste instantie vast te leggen op 3.000 hectare. Dit vormt geen eindpunt, maar een veelbelovende strategische aanzet.
Door op deze schaal te beginnen, kan er op lokaal niveau makkelijker een draagvlak worden gecreëerd bij landbouwers, bewoners en lokale besturen.
Het stelt gebieden in staat zich organisch te ontwikkelen tot de felbegeerde 10.000 hectare, zonder de directe druk en weerstand die grootschalige projecten doorgaans veroorzaken.

De kern van het probleem dat GroenRand aankaart, is de huidige financieringsstructuur.
Veel natuurprojecten overleven vandaag op basis van ad-hoc subsidies en eenmalige projectoproepen.
Dit creëert een versnipperd beleid zonder continuïteit.
Door het Regionaal Klimaatpark officieel te erkennen als een volwaardig parktype, zouden deze gebieden aanspraak kunnen maken op structurele financiering.
Dit biedt de broodnodige zekerheid om te investeren in langetermijnvisies, zoals het herstel van de waterhuishouding en de aanleg van robuuste natuurverbindingen, wat essentieel is in tijden van extreme droogte en wateroverlast.
Ondanks de logica van dit "groeimodel", houdt de Vlaamse Regering de boot voorlopig af.
In de beleidsplannen voor de periode tot 2029 blijft de focus liggen op de reeds erkende parken, waardoor innovatieve voorstellen zoals die van GroenRand in de wachtkamer blijven staan.

Voor natuurvereniging GroenRand zijn de Vlaamse parken veel meer dan slechts een groen label op een kaart.
Ze vormen het noodzakelijke fundament voor de toekomst van onze leefomgeving.
In de visie van GroenRand fungeert de erkenning als nationaal park of landschapspark als een krachtig instrument om grootschalig natuurherstel te realiseren en de biodiversiteit te beschermen tegen de aanhoudende versnippering.
In plaats van natuurprojecten te laten afhangen van losse, tijdelijke subsidies met krappe deadlines, biedt een officieel parkstatuut de broodnodige langetermijnvisie.
Hoewel de vereniging kritisch blijft over de politieke weerstand en de soms trage realisatie, blijven zij in 2026 onvermoeibaar pleiten voor deze parken omdat zij het algemeen belang en de ecologische samenhang als de enige weg vooruit zien voor een leefbaar Vlaanderen.

In 2026 blijft het beschermen en ecologisch verbinden van het Grenspark Kalmthoutse Heide, de Schietvelden en de Antitankgracht, samen met de omliggende bossen, een topprioriteit voor GroenRand. Hoewel koers en ambitie voor een nationaal park door de jaren heen noodgedwongen zijn bijgestuurd, blijft de toewijding onverminderd groot.
Aanvankelijk streefde de vereniging vurig naar de officiële titel van 'nationaal park' voor dit unieke gebied, omdat dit extra kansen en internationale erkenning bood.
Dit proces liep echter vast door felle boerenprotesten in de omliggende gemeenten. Voor veel landbouwers voelde de introductie van het nieuwe Vlaamse Parkendecreet als een donkere wolk die boven hun erf kwam hangen. Landbouwers vreesden dat de strenge regels die bij een nationaal park horen hun bedrijfsvoering onmogelijk zouden maken. Toen lokale besturen onder druk van deze protesten afhaakten, stelde GroenRand voor om een onafhankelijke bemiddelaar aan te stellen om de verstoorde relatie tussen landbouw en natuur te herstellen, maar de Vlaamse Regering legde dit voorstel naast zich neer.

Jarenlang stond GroenRand in de voorhoede, gedreven door een glasheldere visie: de Kalmthoutse Heide moest uitgroeien tot een officieel Vlaams nationaal park. Dit zou de weg vrijmaken voor miljoenen euro’s aan subsidies, een impuls voor duurzaam toerisme en een ijzersterk beheer van de kwetsbare biodiversiteit. Maar terwijl de voorstanders droomden van een internationale uitstraling, groeide aan de randen van de heide een vurig verzet. Landbouwers vreesden voor hun voortbestaan, buurtbewoners waren bang voor een invasie van toeristen en grondeigenaars zagen in hun nachtmerries de overheid hun eigendomsrechten inperken. Het verhaal om van de Kalmthoutse Heide een nationaal park te maken, is de afgelopen jaren uitgemond in een complex politiek schaakspel waarin natuur, emotie en budgetten lijnrecht tegenover elkaar kwamen te staan. Aanvankelijk leek burgemeester Lukas Jacobs de grote pleitbezorger van een nieuwe toekomst. Op televisiezender ATV beargumenteerde hij met vurig enthousiasme de voordelen van een officieel Vlaams nationaal park. Naarmate de weerstand toenam, nam ook de druk op de buurgemeenten Wuustwezel, Stabroek, Brecht en Essen toe. Onder invloed van lokale partners, zoals landbouwers en particuliere grondeigenaars die vreesden voor hun vrijheid, besloten de gemeenten het dossier te beëindigen. Er werd gesteld dat de Vlaamse overheid de plannen te veel van bovenaf oplegde en dat het behoud van de eenheid tussen de gemeenten en de lokale rust zwaarder woog dan het streven naar een prestigieus statuut.

Terwijl de politiek de luwte opzocht, ontbrandde bij de natuurvereniging GroenRand een felle strijd. Zij weigerden te accepteren dat de droom van een verbonden natuurgebied werd opgeofferd. De sfeer raakte gepolariseerd, en de term 'nationaal park' werd voor sommigen een synoniem voor onteigening en verstikkende regelgeving. De angst bij boeren was groot: "Als mijn boerderij straks in of naast een nationaal park ligt, mag ik dan nog wel uitbreiden? Worden mijn vergunningen ingetrokken? Wordt mijn grond minder waard?" Het voelde voor hen alsof de natuur een juridisch slot op hun staldeur zou zetten. De onzekerheid van de boeren leidde tot een juridische strijd die uiteindelijk voor de deuren van het Grondwettelijk Hof in Brussel eindigde. De strijdlust van GroenRand werd gevoed door een historisch vonnis van het Grondwettelijk Hof op 14 maart 2025, dat onomstotelijk vaststelde dat de erkenning als nationaal park juridisch gezien geen extra nadelen of beperkingen meebracht voor boeren.

GroenRand hoopte dat het antwoord van de rechters in 2025 de rust zou brengen die zo broodnodig was. Het Hof oordeelde dat de erkenning als nationaal park geen 'superwet' is die zomaar over alle bestaande rechten heen walst. Het moest de boeren geruststellen dat de titel op zichzelf geen enkel nieuw verbod met zich meebrengt. De regels waar een boer gisteren aan moest voldoen, blijven hetzelfde als die van morgen. De gevreesde extra beperkingen op bedrijfsvoering kwamen er door dit statuut simpelweg niet bij. Het verhaal van het Hof is eigenlijk heel simpel: een nationaal park is in de eerste plaats een 'erkenning', een kwaliteitslabel voor de natuur, maar het is geen nieuwe wet die boven de bestaande ruimtelijke ordening staat. Het Hof legde vast dat een burgemeester of een ambtenaar nooit mag zeggen: "Beste boer, ik weiger je nieuwe stal, want we zijn nu een nationaal park." In plaats van een dwingend keurslijf, schetst het Hof een toekomst van overleg. Het park wordt geen gebied waar de natuur de baas speelt over de boer, maar een plek waar samenwerking centraal staat. Als het park iets wil veranderen aan de grond van een boer, kan dat alleen met zijn toestemming, bijvoorbeeld via een vrijwillige beheersovereenkomst waarbij de boer een vergoeding ontvangt voor zijn diensten aan de natuur. De misvatting dat een park de landbouw 'hinder' toebrengt, is door deze uitspraak ontkracht. Het decreet, gesteund door het Hof, biedt juist de garantie dat een landbouwer kan blijven boeren op zijn eigen grond, terwijl de natuur eromheen groeit.

Tegenstanders hoopten dat de rechter het decreet zou torpederen, maar de uitspraak was kristalhelder: het statuut van nationaal park legt géén extra beperkingen op aan de omgeving. Het Hof oordeelde dat de erkenning een bestuurlijk en promotioneel instrument is, geen juridisch wapen om vergunningen te weigeren of boeren van hun land te verdrijven. Voor GroenRand was dit het ultieme bewijs: de angst die de regio in haar greep hield, was juridisch ongegrond. Er waren volgens de hoogste rechters geen nadelen, enkel kansen. Gewapend met dit vonnis lieten zij de parlementariërs Sanne Van Looy en Mien Van Olmen minister Jo Brouns onder vuur nemen in het Vlaams Parlement. De minister erkende de juridische waarheid van het Hof, maar weigerde de autonomie van de weigerachtige gemeenten te doorbreken. Voor hem woog het politieke draagvlak in de regio zwaarder dan de juridische feiten.

In een strategische koerswijziging stelde GroenRand dat het statuut van 'nationaal park' niet langer heilig was, zolang er maar structureel geld kwam voor drie cruciale, aparte dossiers: de fysieke verbinding tussen de Schietvelden, het bredere ontsnipperingsbeleid via het VAPEO-plan, en de uitvoering van het soortenbeschermingsplan voor de otter in de regio van de Antitankgracht. Voor dit laatste dossier waren de maatregelen al vakkundig uitgewerkt onder leiding van de drijvende kracht van Natuurpunt. De ontgoocheling was echter groot toen bleek dat minister Brouns voor geen van deze dossiers budget had voorzien, omdat de middelen waren verschoven naar de Blue Deal. GroenRand reageerde hierop met de scherpe eis dat de Vlaamse Regering meer budget móét vrijmaken voor natuurherstel, zoals Europa ook hard eist. Enkel inzetten op waterbeheersing is onvoldoende als ontsnippering en biodiversiteit worden verwaarloosd.

Gelukkig blijft de Stichting Grenspark Kalmthoutse Heide in 2026 onverminderd werken aan de uitvoering van het Masterplan Grenspark Kalmthoutse Heide. Sinds de omvorming tot een Stichting van Openbaar Nut in april 2025 heeft de organisatie de juridische slagkracht om dit plan, dat in mei 2023 werd vastgesteld, als leidraad te gebruiken voor de verdere ontwikkeling van het gebied. Hoewel de formele erkenning als nationaal park door gewijzigd Vlaams beleid momenteel niet aan de orde is, worden de ambities uit het Masterplan op het gebied van natuurversterking, duurzaam toerisme en landschapsbeheer ongewijzigd voortgezet. Helaas komt men niet in aanmerking voor de zogenoemde parkcenten van de Vlaamse overheid, omdat het gebied niet officieel als nationaal park erkend is. In plaats van één groot bedrag wordt het Masterplan nu uitgevoerd met een mix van financieringsbronnen. Deze bedragen zijn echter klein in vergelijking met het budget dat voor een nationaal park was gereserveerd.

Soortenbeschermingsprogramma Otter

GroenRand blijft zich vol energie inzetten voor de otter, omdat dit dier geldt als dé indicator voor een gezond en samenhangend natuurlandschap in de Voorkempen. Ze zullen erop toezien dat het soortenbeschermingsprogramma (blz 15) daadwerkelijk wordt uitgevoerd. Als zogenaamde 'paraplusoort' stelt de otter hoge eisen aan zijn omgeving: hij heeft behoefte aan kristalhelder, visrijk water en uitgestrekte, rustige oeverzones om te schuilen. Door de leefomstandigheden voor de otter te optimaliseren, bijvoorbeeld door het saneren van waterlopen en het herstellen van natuurlijke oevers, verbetert de kwaliteit van het hele ecosysteem, waar ook talloze andere planten- en diersoorten zoals de ijsvogel en zeldzame vissen van profiteren. Bovendien vormt de otter de drijvende kracht achter het realiseren van ecologische verbindingen in een versnipperd landschap. Omdat een otter grote afstanden aflegt, dwingt zijn aanwezigheid beleidsmakers om natuurgebieden weer met elkaar te verbinden, met name via de strategische as van de Antitankgracht. GroenRand gebruikt de otter als symbool om te pleiten voor de wegneming van barrières, zoals het aanleggen van faunapassages onder drukke wegen, waardoor een robuust en grenzeloos natuurpark ontstaat. Zo is de otter niet alleen een bewoner, maar de belangrijkste ambassadeur voor een veerkrachtige en verbonden natuur waarin mens en dier in harmonie kunnen samenleven. Tegelijkertijd wordt aandacht besteed aan de rol van de mens in dit verhaal, wat tot uiting komt in de jaarlijkse uitreiking van de Groene Duim, een prijs voor personen die een bijzondere bijdrage leveren aan de natuur. Het hoogtepunt en sluitpunt van hun actieve werking is Greenconnect, met de lancering van het project ‘Bijtandje-houtkantje’, waarbij dit jaar wellicht iemand de felbegeerde Groene Duim in de wacht sleept. En hoewel die naam klinkt als een schattig kinderboek, is de missie bloedserieus. Het verhaal van ‘Bijtandje-houtkantje’ gaat over het herstellen en connecteren van de natuurlijke verbindingen in ons landschap. Nu zijn veel bossen en natuurgebieden nog eenzame eilandjes. De otter heeft een aanzienlijk leefgebied nodig, waarbij een mannetje vaak een territorium van 20 tot 40 kilometer oeverlengte claimt. De aanwezigheid van houtkanten en dichte oevervegetatie is daarbij van levensbelang, omdat deze structuren fungeren als beschutte migratieroutes waarlangs de otter zich veilig kan verplaatsen zonder blootgesteld te worden aan verstoring of roofdieren. GroenRand vraagt de overheid om een tandje bij te steken en werk te maken van de beloofde houtkanten, de groene snelwegen voor kleine zoogdieren zoals otters, bijen en vogels.

Essentiële investeringen in natuurherstel blijven uit

Begin 2026 uitten verschillende natuur- en milieuorganisaties stevige kritiek op het beleid van de Vlaamse regering en minister van Omgeving en Landbouw Jo Brouns, omdat broodnodige investeringen in natuurherstel uitblijven. Ook GroenRand sloeg alarm en wees erop dat er te weinig aandacht is voor cruciale natuurverbindingen en ontsnippering, waardoor lokale ecosystemen in gevaar komen. Onze vereniging viert haar tienjarig bestaan dus in mineur, omdat al onze inspanningen om het belang hiervan te benadrukken niet hebben geleid tot de gehoopte budgetten. In de afgelopen tien jaar is de pracht van het GroenRand-gebied vastgelegd door middel van wandelingen en indrukwekkende beeldreportages van natuurfotografen, waardoor de strijd van GroenRand een schitterend visueel gezicht kreeg. Eind mei 2026 hangt natuurvereniging GroenRand de wandelschoenen aan de wilgen en worden de scherpe pennen geslepen want mooie dossiers moeten nu leiden tot uitvoering en budget. Vanaf eind mei 2026 ontpopt de vereniging zich tot dé ultieme waakhond van de natuur. In plaats van activiteiten te organiseren, voorzien ze volksvertegenwoordigers van waardevolle input om dossiers kritisch te bevragen. Deze politici moeten vervolgens prikkelende vragen stellen aan de verantwoordelijke minister. Door dossiers grondig te verrijken met diepgaande terreinkennis over biodiversiteit en ruimtelijke ordening, stelt GroenRand volksvertegenwoordigers in staat om goed onderbouwde en scherpe schriftelijke vragen in te dienen. Deze procedure is cruciaal omdat de wettelijke antwoordplicht van ministers een formeel en publiek toegankelijk bewijsstuk creëert van het gevoerde beleid, waardoor bestuurlijke willekeur wordt bemoeilijkt en de transparantie rondom gevoelige dossiers, zoals de bescherming van de open ruimte, wordt afgedwongen. In de Commissie voor Leefmilieu, Natuur en Ruimtelijke Ordening zullen de door GroenRand gesignaleerde knelpunten worden vertaald naar een direct politiek debat, waardoor ministers genoodzaakt zijn om hun besluitvorming live en onder parlementair toezicht te rechtvaardigen. Deze dynamiek zorgt ervoor dat ecologische belangen niet ondergesneeuwd raken in louter administratieve processen, maar getoetst worden aan de politieke realiteit. Als katalysator binnen dit proces verhoogt GroenRand de kwaliteit van de politieke besluitvorming, waarbij zij via de parlementaire weg effectief toeziet en proactief bijstuurt waar het Vlaamse natuurbeleid tekortschiet.

Eind 2025 hebben we deze methode reeds getest. Prangende dossiers, zoals de verbinding van de Schietvelden en de ecologische ontsnippering rond de Antitankgracht (VAPEO), werden daarbij op de agenda geplaatst. Dankzij invloedrijke stemmen van enkele volksvertegenwoordigers werden de door GroenRand gesignaleerde knelpunten vertaald in dwingende vragen aan minister Brouns, die als antwoord stelde dat er gewacht moest worden op het voorkeursbesluit van de Klimaatgordel (Nieuwe Rand). Het definitieve voorkeursbesluit voor de Klimaatgordel, als integraal onderdeel van het project De Nieuwe Rand, wordt in de loop van 2026 verwacht. Nadat het ontwerp-voorkeursbesluit, verschuift de focus in de eerste helft van 2026 naar de formele adviesronde en het openbaar onderzoek. De verwerking van deze inspraakreacties en de uiteindelijke politieke bekrachtiging door de Vlaamse Regering maken dat de definitieve vaststelling naar verwachting in het najaar van 2026 zal plaatsvinden, waarna de uitwerkingsfase voor de versterking van de open ruimte en natuurverbindingen kan starten. Daarom schakelt GroenRand op dit cruciale moment, na het zomerreces, over naar een vernieuwde strategie en start reeds in juni met de voorbereiding hiervan. Telkens weer weet de minister op de een of andere manier een excuus te vinden om de benodigde budgetten niet vrij te geven en de zaak uit te stellen, waardoor we opnieuw moeten wachten op dat voorkeursbesluit. Dit terwijl ontwerponderzoeken van het Departement Omgeving duidelijk aantonen hoe urgent deze dossiers zijn. Wij willen deze impasse doorbreken door parlementaire vragen te stellen, zodat duidelijk wordt waar de klimaatgordelbudgetten vandaan zullen komen. Foto's: Wim en Senne Verschraegen: medewerkers van Onze GroenRand-natuur - met prachtige foto's van het noorderlicht

GroenRand heeft de afgelopen tien jaar de Antitankgracht en haar omgeving in de kijker gezet

GroenRand heeft de afgelopen tien jaar de Antitankgracht en haar omgeving in de kijker gezet

In 2026 kiest natuurvereniging GroenRand voor een nieuwe koers. Na tien jaar vol creatieve acties stopt de vereniging eind mei 2026 met haar huidige werking, maar ze blijft nadrukkelijk aanwezig. In plaats van zelf nieuwe plannen te maken, neemt ze de rol aan van scherpe waakhond en zal ze de overheid streng controleren om te zien of alle groene beloften worden waargemaakt. Hun ambitieuze visie voor de regio is stevig verankerd in officiële plannen, zoals het ontwerpplan voor de Antitankgracht, de visie op de Klimaatgordel (Complex Project De Nieuwe Rand), het soortenbeschermingsprogramma voor de otter en het Masterplan voor de Kalmthoutse Heide, waaraan ze zelf actief hebben bijgedragen. Met deze plannen als kompas herinnert GroenRand de overheid eraan dat de blauwdrukken voor een gezonde natuur al klaar liggen. Het komt er nu op aan ze uit te voeren en er budget voor vrij te maken.

Op een vroege januarimorgen in 2026 trok een ijzige mist over de Antitankgracht, de historische militaire linie die zich als een glinsterende zilveren draad door de Voorkempen slingert. Terwijl de kou over het water kroop, viert natuurvereniging GroenRand haar tienjarig bestaan. Wie terugkijkt op dat decennium, ziet geen stoffige vereniging die enkel naar de blaadjes keek, maar een verhaal vol passie, strijd en een onverwoestbaar geloof in een verbonden landschap. Jarenlang was de natuur in deze regio versnipperd. Hier een stukje bos, daar een vergeten heideveld, gescheiden door asfalt en onbegrip. Vastberaden nam GroenRand het heft in eigen handen, zonder te wachten op de trage overheidsplannen. In plaats daarvan ging de vereniging zelf aan de slag om de Antitankgracht, ooit een somber oorlogslitteken, nieuw leven te geven en te presenteren als de ‘groene ruggengraat’ van de Antwerpse regio. Deze inspirerende visie vormt inmiddels de basis van het projectplan Antitankgracht 2026 - 2031. Onder coördinatie van het Regionaal Landschap de Voorkempen hebben de zeven betrokken gemeenten - Stabroek, Kapellen, Brasschaat, Schoten, Brecht, Schilde en Ranst - hun samenwerking officieel verlengd. Het doel is ambitieus: de gracht transformeren tot een robuust natuurlandschap waar de otter, de bever en de boommarter weer vrij kunnen rondtrekken.

GroenRand fungeerde regelmatig als de kritische stem die door de gangen van het beleid galmde.
Als een politiek plan te mager was of als natuur moest wijken voor kortetermijnbelang, hielden zij de beleidsmakers een spiegel voor.
Onze vereniging nam steevast deel aan de overlegtafels met één helder doel: de natuur een krachtige stem geven in de ruimtelijke planning.

De vereniging heeft bijgedragen aan ambitieuze projecten, zoals de grootschalige ‘Klimaatgordel’ van de Nieuwe Rand, waarbij de Antitankgracht een cruciale rol vervult in het verbinden van beekvalleien en bossen tot één samenhangend ecologisch geheel.

In het hart van dit projectgebied ontvouwde zich echter ook een verhaal van diepe teleurstelling.
GroenRand zag in de erkenning van de Kalmthoutse Heide als Nationaal Park de ultieme kans om de Schietvelden, de bossen grenzend aan de Antitankgracht en de heide definitief met elkaar te verbinden.
Toen de weerstand van lokale landbouwers en grondeigenaars toenam, stelde de vereniging een verstandige oplossing voor: de aanstelling van een onafhankelijke bemiddelaar om de emotionele impasse te doorbreken.

Tot hun grote frustratie kreeg dit voorstel weinig gehoor bij de lokale besturen en de Vlaamse overheid, en werd de vereniging zelfs weggezet als een groep "activisten".
Toen de kandidatuur in mei 2023 definitief strandde, bleef GroenRand niet bij de pakken neerzitten.
Ze toonden hun creativiteit door het ‘Regionaal Klimaatpark’ voor te stellen, een strategisch en noodzakelijk alternatief voor de vaak politiek beladen realisatie van een officieel Nationaal Park.
Hoewel het uiteindelijke doel van een grensoverschrijdend 'Nationaal Park Kalmthoutse Heide' op de horizon blijft, kiest GroenRand met het Klimaatpark voor een pragmatische tussenstap.
Het concept ontstond uit de vaststelling dat de strikte Vlaamse criteria voor een Nationaal Park, zoals de minimale omvang van 10.000 hectare, in versnipperde gebieden vaak leiden tot bestuurlijke impasses en een gebrek aan lokaal draagvlak.
Het voorstel voor het Klimaatpark omvat een beoogde oppervlakte van ongeveer 3.000 hectare en heeft als voordeel dat, net als bij Vlaamse parken, ook een structurele financiering wordt gegarandeerd.

Voor natuurvereniging GroenRand is de huidige afhankelijkheid van ad-hoc-financiering een grote hindernis bij het beschermen en verbinden van de natuur. In plaats van te moeten wachten op tijdelijke subsidieoproepen met strikte deadlines, pleit de vereniging voor structurele budgetten die een langetermijnvisie mogelijk maken.
Het probleem met de huidige werkwijze is dat subsidieprojecten vaak een korte looptijd hebben. Dit dwingt organisaties en gemeenten om te focussen op kleinschalige, snel haalbare resultaten, terwijl de echte uitdagingen - zoals het realiseren van de 'klimaatgordel' of het ontsnipperen van versnipperde natuurgebieden - jaren van voorbereiding en uitvoering vergen. Denk hierbij ook aan het Masterplan voor Grenspark Kalmthoutse Heide of het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering (VAPEO).
Met een structurele, gebiedsgerichte financiering zou de natuurwerking niet meer afhangen van politieke grillen, toevallige begrotingsmeevallers of Europese subsidies. In 2026 benadrukt GroenRand dat dergelijke stabiele budgetten essentieel zijn om de Europese natuurhersteldoelen te halen en om een robuust ecologisch netwerk uit te bouwen dat bestand is tegen de klimaatverandering.

Voor GroenRand staat de otter symbool voor hoop en herstel.
Als ‘paraplusoort’ beschermt hij niet alleen zijn eigen leefgebied, maar ook talloze andere planten- en diersoorten.
De otter is meer dan een logo.
Hij is een levend bewijs van een gezonde, verbonden natuur.
Kieskeurig als hij is, keert hij pas terug wanneer het water kristalhelder is en er voldoende vis aanwezig is.

Zo groeide hij uit tot ambassadeur van de ecologische verbindingen in de regio.
Zelfs in klaslokalen bracht hij de natuur dichterbij.
Via ‘Olga de Otter’ leerden kinderen dat zuiver water de basis vormt voor een gezond landschap.

De otter is een ware ontdekkingsreiziger en staat bij GroenRand symbool voor de dringende noodzaak om versnipperde natuurgebieden met elkaar te verbinden.
Dit vereist veilige routes, zodat hij zonder enig risico het verkeer kan trotseren en niet het slachtoffer wordt.
De strijd om hiervoor middelen te vinden blijft echter een harde realiteit.

De vereniging riep via volksvertegenwoordigers als Bieke Verlinden, Sanne Van Looy en Mieke Schauvliege minister Jo Brouns stevig ter verantwoording over het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering (VAPEO).
Het antwoord van de minister op 18 november 2025 liet een bittere nasmaak achter.
Hoewel de ambities werden gesteund, bleven de euro’s voor faunapassages, ecoducten en -tunnels uit.
Voor de vrijwilligers van GroenRand was dit de definitieve bevestiging dat de Europese Natuurherstelwet een "dode letter" dreigde te worden zonder structurele budgetten voor de periode 2026-2030.
Als reactie startten ze in 2026 het project ‘Greenconnect’, waarvoor ze een investering van ruim 11,45 miljoen euro vroegen.
Dit bedrag was nodig om het Antitankgracht-projectgebied en de kruisende beekvalleien te versterken, en om via een strategisch gebiedsfonds belangrijke gronden tussen het Groot en Klein Schietveld aan te kopen.
Zo ontstaat een van de meest waardevolle ven- en heidegebieden van Vlaanderen.

Tussen de vlijmscherpe politieke analyses door bleef GroenRand een creatieve inspirator die kleur gaf aan de dossiers.
Natuurvereniging GroenRand zet 11 natuurfotografen en een cartoonist (GIER) in als krachtig middel om de pracht van de natuur onder de aandacht te brengen.

Door de omgeving visueel vast te leggen, wil de vereniging beleidsmakers en bewoners laten zien wat er “door hun eigen raam” te bewonderen valt, en zo respect en bereidheid tot bescherming van de lokale natuur vergroten.
Fotografie fungeert bovendien als een verbindende schakel tussen de burger en het landschap.
De natuurvereniging reikt elk jaar de ‘Groene Duim’ uit, een bekroning voor mensen die zich inzetten voor de natuur, en lanceert inspirerende campagnes zoals het ‘Jaar van de Bij’ in 2025 en het project ‘Bijtandje-houtkantje’ in 2026.

Zo willen ze via het Vlaams Houtkantenplan honderden kilometers nieuwe houtkanten stimuleren.
GroenRand zet zich onophoudelijk in voor het behoud en herstel van groen erfgoed, waaronder oude laanbomen, houtkanten en rijen knotwilgen, die regelmatig worden bedreigd door verkaveling en infrastructuurwerken.

Hun inzet was ook praktisch.
In het rapport ‘Samengaan natuur en recreatie’ pleitten ze voor een verlenging van het fietspad langs de Antitankgracht in Brasschaat, tussen De Inslag en De Uitlegger, mits de ecologische rust werd gewaarborgd.
De organisatie drong aan op een strikte toegangsregeling voor het Klein Schietveld, om recreatie beter te kunnen verenigen met de bescherming van kwetsbare biotopen.
Bovendien stelt zij voor om hier een professioneel wandelnetwerk aan te leggen, vergelijkbaar met dat in het Grenspark.

Nu we in januari 2026 zijn, maakt de vereniging zich op voor een fundamentele transformatie.
Het plan ligt duidelijk klaar: eind mei stopt de actieve promotie van de projecten, simpelweg omdat de visie na tien jaar onvermoeibaar pionieren inmiddels stevig is verankerd in het publieke en politieke bewustzijn.
Het is het relaas van een groep mensen die bewees dat je met een scherpe pen en een groot hart een heel landschap weer tot leven kunt wekken.
Maar wie denkt dat GroenRand daarmee ophoudt, zit ernaast.
Achter de schermen blijven zij superactief als de onverbiddelijke bewaker van hun levenswerk.
De focus verschuift naar een nieuw hoofdstuk van vlijmscherp toezicht.
Met hun uitgebreide dossierkennis volgen zij nauwgezet de voortgang van het Vlaams beleid, de investeringen in natuurbehoud en de realisatie van de klimaatgordel.

GroenRand blijft de stuwende kracht achter open brieven en werkt nauwer dan ooit samen met volksvertegenwoordigers om parlementaire vragen tot in de kleinste details uit te werken. Dit nieuwe hoofdstuk vraagt om een zorgvuldige en grondige voorbereiding.

Daarbij zal men niet aarzelen de media in te schakelen om de resultaten breed te verspreiden.
De vereniging blijft het ‘arendsoog’ dat over de schouders van ministers meekijkt om te waarborgen dat mooie woorden daadwerkelijk worden omgezet in euro’s en concrete daden op het terrein.
Terwijl de mist boven de gracht langzaam optrekt, blijft een visie achter die diep in de bodem van de Voorkempen geworteld is.
Een visie die niet langer gepromoot hoeft te worden, omdat zij inmiddels een onmiskenbaar onderdeel van onze werkelijkheid is geworden.