Fotograaf Frank Vermeiren brengt de Putter in de Voorkempen in beeld

Fotograaf Frank Vermeiren legt de putter vast in de Voorkempen

In de lens van Frank Vermeiren van A tot Z

In de Brechtse Heide plaatst natuurfotograaf Frank Vermeiren, medewerker van Onze GroenRand-natuur, zijn statief met een precisie die getuigt van jarenlange passie voor het vak en een diepe verbondenheid met de natuurvereniging GroenRand.

Frank is momenteel bezig aan een monumentale vogelreportage die de volledige avifauna van onze regio van A tot Z in kaart brengt en op dit eigenste moment is hij met grote toewijding aanbeland bij de letter P, de letter van de Putter.

De putter, in de volksmond ook distelvink genoemd, is met zijn felrode gezicht, zwart-witte kop en brede, helder­gele vleugelstreep, die tijdens de vlucht prachtig opvalt, een van de meest kleurrijke vogels van de Voorkempen.
Deze vinkachtige is herkenbaar aan zijn spits-driehoekige snavel, waarmee hij zowel zaden als insecten eet, zijn bruine bovendelen, licht- tot witgekleurde onderdelen, een witte stuit en een zwarte, ondiep gevorkte staart met witte vlekken, kenmerkend voor deze vogelgroep.

Oorspronkelijk kwam de soort voor langs de zonnige randen van vochtige loofbossen, maar hij heeft zich inmiddels aangepast aan door de mens gemaakte landschappen zoals boomgaarden, parken, dorpen en zelfs de buitenwijken van steden.
Vandaag de dag zie je ze veelvuldig van Schoten, Brecht, Malle en Brasschaat tot in Zoersel en Kapellen, waar ze zich overal thuis voelen zolang er maar een rijke vegetatie met veel composieten zoals distels en paardenbloemen aanwezig is.
Volwassen putters hebben een sterke voorkeur voor zaden van distels, kaardebol, klit, teunisbloem en paardenbloem, maar ook zonnebloemen en tal van andere zaden staan op het menu.

Zelfs op lastige plekken zoals spoortaluds, industrieterreinen met verborgen hoekjes en gebieden met droge, ruige vegetatie zijn ze te vinden op zoek naar plantenzaden, en in de bergen komen ze zelfs voor op hoogtes tot 2.000 meter.

De belangrijkste voorwaarde voor hun aanwezigheid is een rijke vegetatie met veel composieten, omdat deze planten de zaden produceren waarvan de putter vrijwel geheel afhankelijk is.

In de wintermaanden schakelen ze over op zaden van de els en de lariks en bezoeken ze af en toe voedertafels, terwijl de juveniele putters insecten gevoerd krijgen als belangrijke bron van eiwitten voor hun groei.
De putter is een gedeeltelijk standvogel en gedeeltelijk een korte-afstandstrekker, waarbij vrouwtjes en jonge vogels vaak verder weg trekken dan de mannetjes die veel vaker in onze streken blijven hangen in de winter.

De trek verloopt onopvallend, vindt vooral overdag plaats in oktober en is niet massaal, terwijl de vogels in de winter al paartjes vormen binnen grotere groepen via een baltsritueel.
Deze monogame koppels blijven elkaar trouw tijdens het broedseizoen, dat loopt van april tot begin augustus en meestal twee legsels per jaar oplevert, al is het onbekend of ze ook het jaar daarop samenblijven.

Het vrouwtje bouwt het nest meestal lager dan 10 meter van de grond, verstopt tussen bladeren in dunne twijgen van bomen en struiken, waarbij ze gebruikmaakt van grassprieten, mos en veertjes.
Vaak stelen putters hierbij materiaal van vinken die in de buurt broeden om hun nest te vervolledigen, waarna er 4 tot 6 bleek blauwwitte eieren met paarsgrijze vlekjes worden gelegd.

De eieren worden in 9 tot 12 dagen door het vrouwtje uitgebroed, waarbij het mannetje haar gedurende die tijd al het eten geeft, zij houdt een deel voor zichzelf en voedt met de rest de jongen.

Het mannetje begint de jongen pas vanaf de zevende dag direct zelf te voeden, waarna de jongen na 13 tot 18 dagen uitvliegen en daarna nog zo'n 10 dagen voedsel van de ouders krijgen.

Jonge putters beginnen het jaar erop zelf aan een legsel, waarbij ze vaak een klein broedterritorium van 250 m2 verdedigen, terwijl ze hun voedsel in een veel groter gebied zoeken.

Dat we deze vogels hier tegenwoordig weer zo vaak zien, is volgens GroenRand zelf maar deels te danken aan hun inspanningen.

Hoewel zij met projecten als Bijtandje Houtkantje en Greenconnect onvermoeibaar werken aan het herstel van het landschap in de Voorkempen, blijven ze daar zelf erg bescheiden over.
GroenRand ziet zichzelf eerder als een katalysator die elf gemeenten stimuleert om via het Vlaams Houtkantenplan die broodnodige 100 kilometer aan nieuwe houtkanten aan te planten.

Houtkanten in landbouwgebied zijn cruciaal omdat ze de windkracht tot wel 60 procent verminderen, hittestress bij vee voorkomen, erosie bestrijden, koolstof opslaan en waterinfiltratie bevorderen tijdens droogte of hevige regen.
In landbouwgebied met houtkanten dienen deze als veilige corridors waarlangs de vogels zich verplaatsen tussen voedselgebieden, terwijl de dichte structuur van struiken en bomen ideale beschutte nestplekken biedt.

Bovendien vormen deze elementen een klimaatrobuuste Klimaatgordel, waarbij de zomen van de houtkanten de ideale groeiplaats zijn voor de zaden waarvan de volwassen putter vrijwel geheel afhankelijk is.
Naast biologie is de putter diep geworteld in onze cultuur, hij kreeg zijn naam omdat hij vroeger als kooivogel leerde om met een emmertje aan een kettinkje zelf zijn water te putten.

De legende vertelt dat hij zijn rode kop kreeg door een bloeddruppel toen hij een doorn uit de kroon van Jezus trok, waardoor hij in de kunst vaak symbool staat voor de Passie en barmhartigheid.
Onsterfelijk gemaakt door Carel Fabritius met Het Puttertje uit 1654, overleefde dit meesterwerk de Delftse donderslag om nu nog steeds als symbool van vrijheid te inspireren.

In de christelijke iconografie verschijnt hij vaak in de handen van het kindje Jezus, zoals op Rafaëls Madonna del Cardellino.

Volgens volkssprookjes kreeg hij de laatste restjes uit alle verfpotten van de Schepper.

In de 17e eeuw leerden mensen deze vogels ook om kleine wagentjes met voer voort te trekken of te doen alsof ze dood waren, wat hun grote intelligentie en leergierigheid bewijst.
Terwijl Frank Vermeiren in de Brechtse Heide geduldig wacht op het perfecte licht, legt hij met zijn lens niet alleen een vogel vast, maar het volledige verhaal van biodiversiteit en landschapsherstel in de Voorkempen.

Frank Vermeiren en de ontmoeting met de aristocraat van de E10-plas

Frank Vermeiren en zijn ontmoeting met de aristocraat van de E10-plas

Door de lens van Frank Vermeiren

Aan de oevers van de E10-plas in Schoten, installeert natuurfotograaf Frank Vermeiren zijn statief met een precisie die alleen voortkomt uit jarenlange passie voor het vak en een nauwe betrokkenheid bij de natuurvereniging GroenRand.
Frank is momenteel bezig aan een monumentale vogelreportage die de volledige avifauna van onze regio van A tot Z in kaart brengt en op dit eigenste moment is hij met grote toewijding aanbeland bij de letter P, de letter van de pijlstaart.
Het was midden maart, een absolute topmaand voor deze soort, omdat de vogels zich op dat moment in grote groepen verzamelen op de plas voor hun indrukwekkende terugkeer naar de noordelijke broedgebieden.
Hoewel de Antitankgracht vlakbij als een groene ader door het landschap slingert, weet Frank dat hij voor deze specifieke eend aan de uitgestrekte E10-plas moet zijn, aangezien de smalle vorm en dichte oeverbegroeiing van de gracht onvoldoende openheid bieden voor deze schuwe gast.
De pijlstaart, wetenschappelijk bekend als Anas acuta, staat in de ornithologische wereld te boek als de "aristocraat onder de eenden" vanwege zijn ongekende elegantie, zijn opvallend slanke silhouet en zijn bijna koninklijke houding op het open water.

In de Voorkempen is de pijlstaart een schaarse wintergast en doortrekker die je vooral tussen oktober en maart kunt waarnemen, wanneer de vogel de ijzige noordelijke gebieden verruilt voor onze relatief milde streken of hier even uitrust tijdens de trek.
Het mannetje is op deze maartse ochtend onmiskenbaar door zijn zijdezachte chocoladebruine kop, zijn sneeuwwitte borst en de opvallende witte streep die als een verfijnde bies langs de zijkant van de nek omhoog loopt naar het achterhoofd.
Zijn meest kenmerkende eigenschap, waaraan hij zijn naam dankt, zijn de twee centrale staartpennen die bij het mannetje sterk verlengd zijn en als een scherpe, zwarte pijl tot wel tien centimeter naar achteren kunnen steken.
Het vrouwtje is daarentegen bruin gevlekt met een subtiele tekening, wat haar de perfecte camouflage biedt wanneer ze rust op de oevers van de plas of tussen de lage vegetatie van het nabijgelegen Klimaatpark De Zwaan.
Deze grote waterpartij biedt de rust en de noodzakelijke openheid die de soort verkiest om veilig te kunnen rusten, ver weg van de predatoren die in de dichte bossen van de Voorkempen op de loer liggen.
De pijlstaart herken je aan zijn sierlijke, gestrekte postuur en zijn kenmerkende lange staart, waarbij het mannetje bijzonder elegant oogt met zijn contrasterende witte borst en bruine kop.
Het mannetje maakt een zacht fluitend “prrriip”-geluid, terwijl het vrouwtje een hees “rak-rak” laat horen, al is de pijlstaart over het algemeen een stille vogel buiten de baltsperiode.

Uit gegevens van Waarnemingen.be en het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek, ook wel het INBO genoemd, blijkt dat de pijlstaart op de E10-plas vooral in de maanden november, januari en maart in hoge aantallen aanwezig is.
In absolute topjaren zijn er op deze plas zelfs groepen van meer dan honderd exemplaren tegelijk geteld, wat bewijst dat de plas een cruciale overwinteringsplek is om te rusten op open water of te foerageren in de ondiepere zones.
De pijlstaart eet vooral plantaardig voedsel zoals zaden, gras en waterplanten, maar in de lente en zomer vult hij dit aan met insecten, slakjes en andere kleine waterdiertjes.
Deze eend is een absolute meester in het zogenaamde "grondelen", een prachtig gezicht waarbij de vogel voorover kantelt met zijn achterste recht omhoog, om met zijn ongewoon lange nek dieper te reiken dan andere soorten.
Dankzij die extra centimeters bereikt hij moeiteloos zaden van fonteinkruid, grassen en diverse waterplanten op de bodem, terwijl hij met zijn slanke snavel, voorzien van korte en fijne tastlamellen, vakkundig insecten en visjes uit de modder filtert.
De aantrekkingskracht van de E10-plas wordt versterkt door recente natuurontwikkelingen in het aangrenzende Klimaatpark De Zwaan, waar de kwaliteit van de oevers aanzienlijk is verbeterd voor diverse vogelsoorten.
Hoewel de pijlstaart wereldwijd een groot verspreidingsgebied heeft, is hij in Vlaanderen als broedvogel uiterst zeldzaam en staat hij dan ook prominent op de officiële Rode Lijst van bedreigde soorten.

GroenRand speelt een onmisbare rol in de regio door te pleiten voor het behoud van deze open wateren en de verbetering van de oeverkwaliteit langs de gehele groene ruggengraat van de Voorkempen.
Anekdotisch wordt verteld hoe lokale bewoners de pijlstaart vroeger de "windvogel" noemden, omdat hij bij zware stormen op zee vaak massaal de beschutting van grote binnenlandse plassen opzocht.
Er bestaat een oude legende in de regio dat de pijlstaart zijn lange staart kreeg nadat hij een geheime boodschap moest overbrengen aan de koning van de vogels en zo snel vloog dat zijn veren door de luchtweerstand permanent werden uitgerekt.
Frank weet dat de E10-plas een cruciale schakel is in een groter netwerk, want voor wie de vogel elders wil spotten, vormen de spaarbekkens van Oelegem of de vennen van het Klein Schietveld de beste alternatieven.
De voortplanting is een discreet proces waarbij het vrouwtje tussen april en juni zo'n 7 tot 9 groenachtige eieren legt in een goed verborgen nest, meestal verscholen in dichte vegetatie dicht bij het water.
Na ongeveer 23 dagen komen de kuikens uit, die als echte nestvlieders vrijwel direct zelfstandig op het water te zien zijn onder het strenge toezicht van hun moeder.
Langs de oevers van de plas vormt de aanwezigheid van de pijlstaart een prachtig contrast met de industriële geschiedenis, aangezien hier vroeger zand werd gewonnen voor de aanleg van de E10-snelweg.
Pijlstaarten vliegen in een opvallend snelle en gestrekte vlucht, waarbij ze een voorkeur hebben voor open gebieden zoals grasland, prairie en toendra met ondiepe wateren om naar voedsel te zoeken.
In de late middagzon van die bewuste dag in maart, wanneer de kleuren van het mannetje het best tot hun recht komen, legt Frank het bewijs vast van de enorme waarde van dit gebied voor de internationale vogeltrek.

Elke geslaagde foto van de letter P is een belangrijk document dat de noodzaak onderstreept van rustgebieden waar vogels veilig kunnen overwinteren zonder constante menselijke druk.
Door de aandacht te richten op de E10-plas en de recente natuurontwikkelingen, benadrukt dit artikel het belang van grote wateroppervlakken in de verder zo dichtbebouwde Voorkempen.
Uiteindelijk is de pijlstaart in Schoten meer dan alleen een eend, hij is een levend symbool voor de verbondenheid van onze lokale natuur met verre oorden zoals de Siberische toendra.
Frank controleert nogmaals zijn lens en hoopt op dat ene moment waarop een groep pijlstaarten met hun gestrekte postuur boven het water scheert tegen de achtergrond van de ondergaande zon.
Zo vloeien de wetenschappelijke data van het INBO, de lokale inzet van GroenRand en de artistieke visie van de fotograaf samen in een verhaal dat de pracht van deze vogel voor altijd vereeuwigt.
Het observeren van een grondelende pijlstaart, waarbij alleen die markante staart boven de waterspiegel uitsteekt, herinnert ons eraan dat de natuur altijd haar weg vindt naar plekken waar ze rust en voedsel krijgt.
Met deze geslaagde waarneming aan de E10-plas kan Frank met een gerust hart de letter P toevoegen aan zijn monumentale overzicht, wetende dat de pijlstaart een onvergetelijk onderdeel blijft van ons ecologische erfgoed.
Terwijl de zon langzaam zakt over Schoten, beseft Frank dat de maartse trekpiek hem de unieke kans heeft geboden om de pijlstaart in zijn volle glorie vast te leggen vlak voordat de vogel aan zijn duizenden kilometers lange reis begint.

Vos eet boommarter op: wildcamera filmt uniek moment op ecoduct Linkeroever

Vos eet boommarter op: wildcamera legt bijzonder moment vast op ecoduct Linkeroever

De pen van Glenn, foto's zijn van Ben Hellebaut 

De natuurvereniging GroenRand heeft de afgelopen jaren met grote overtuiging de boommarter gepresenteerd als het ultieme boegbeeld voor de natuur in de Voorkempen.
Dit schuwe roofdier fungeert als de ideale graadmeter voor de ecologische gezondheid van de regio omdat hij als kritische bewoner zeer hoge eisen stelt aan zijn leefomgeving.

Door 2022 uit te roepen tot het jaar van de boommarter gaf de vereniging het startschot voor een grootschalige sensibiliseringscampagne die de noodzaak van natuurverbindingen tastbaar moest maken.

De boommarter heeft nood aan grote, aaneengesloten bosoppervlaktes met veel variatie en oude, holle bomen om te kunnen overleven.
De aanwezigheid van dit dier in de bossen rond de Antitankgracht is dan ook geen toeval, maar het resultaat van de unieke structuur van dit landschap.
De Antitankgracht fungeert als een blauwgrijze ruggengraat die verschillende natuurgebieden als een groen parelsnoer met elkaar verbindt.

Deze verbinding is essentieel voor een dier dat zich liever niet over open terrein verplaatst om confrontaties of gevaar te vermijden.
GroenRand benadrukt dat de boommarter de perfecte ambassadeur is voor hun pleidooi voor een robuustere natuur waarin versnippering wordt tegengegaan door middel van ecoducten en veilige passages.
Het bewijs dat dit prachtige beestje echt terug is, stapelt zich razendsnel op dankzij de inzet van fanatieke natuurvrienden en slimme snufjes zoals wildcamera's.
Een opmerkelijk succesverhaal in deze monitoring is dat van Anne Oostvogels, die erin slaagde om maar liefst vijf verschillende boommarters op beeld vast te leggen.

Dergelijke waarnemingen zijn van onschatbare waarde omdat ze aantonen dat de populatie niet alleen aanwezig is, maar zich ook daadwerkelijk verspreidt en handhaaft in de regio.
Naast de bekende kerngebieden zoals het Mastenbos en het Ertbrandbos zijn er tal van andere bosgebieden langs de Antitankgracht die een cruciale rol spelen in dit habitatnetwerk.
Het gaat hierbij om het Wolvenbos, de bossen van de Oude Spoorweg, het Peerdsbos en de uitgestrekte groengebieden rondom de diverse forten.
In vrijwel al deze bossen zijn inmiddels sporen of beelden van de boommarter gevonden, wat bevestigt dat de volledige as van Stabroek tot Oelegem in gebruik is als migratieroute en leefgebied.
Alleen op zeer specifieke en meer geïsoleerde plekken zoals de Schans van Smoutakker blijft de marter voorlopig nog afwezig.

Dit ontbreken vormt voor GroenRand juist het bewijs dat daar nog extra inspanningen nodig zijn om de ecologische verbindingen te herstellen.
De boommarter zelf is een fascinerend wezen dat zich door zijn warmbruine vacht en kenmerkende geelwitte keelvlek onderscheidt van zijn neef, de steenmarter.
Je mag de boommarter niet verwarren met de kleinere steenmarter die erom bekendstaat aan autokabels te knagen.
Met hun lijf van bijna een halve meter en nog eens 25 centimeter pluimstaart hebben boommarters het formaat van een slanke huiskat.

In de dichte kruinen van de Voorkempen ontpopt hij zich als een uiterst behendige jager die als enige in staat is om een eekhoorn in volle vaart door de takken te achtervolgen.
Boommarters zijn schuwe maar lenige roofdieren die in boomkruinen van tak tot tak springen en jagen op eekhoorns, konijnen, muizen en vogels.
Naast vlees eten ze ook eieren en bessen, waardoor ze een symbool blijven van de wildernis die langzaam terugkeert naar onze achtertuin.

Door middel van een speciaal ingerichte website met beeldmateriaal van fotografen zoals Karel De Blick en Ben Hellebaut probeert GroenRand de schuwheid van het dier te doorbreken en de lokale bevolking trots te maken.
De inzet van de vereniging stopt echter niet bij mooie plaatjes, want zij gebruiken de boommarter als strategisch instrument in hun politieke lobbywerk voor de realisatie van de Klimaatgordel.
Dit project moet ervoor zorgen dat de huidige bosfragmenten worden uitgebouwd tot een aaneengesloten geheel zodat de marter zich vrij kan bewegen door een veerkrachtig landschap.
Dat de natuur ook rauw kan zijn, bleek uit unieke beelden die begin maart werden gemaakt door een wildcamera op het nieuwe ecoduct op de Antwerpse Linkeroever.

Rond 1.34 uur in de nacht wandelde er een boommarter langs de cameraval, maar amper een minuut later legde de camera een vos vast met een prooi in zijn bek.
Vermoedelijk betrof dit dezelfde boommarter, een fenomeen dat in de jaren 90 al in Scandinavië was beschreven maar nu voor het eerst in Vlaanderen op beeld is vastgelegd.
Nadat de beelden waren opgedoken, werden ze voorgelegd aan het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO), waar specialisten bevestigden dat dit de eerste keer was dat dit gedrag hier in beeld werd gebracht.

Vos en boommarter zijn allebei roofdieren op hetzelfde territorium waardoor ze elkaar als concurrenten beschouwen en elkaar soms uitschakelen.
Er zijn overigens ook al gedocumenteerde voorbeelden bekend van boommarters die op hun beurt jonge vossen pakken.
Door de opmars van wildcamera's zijn er de laatste jaren steeds meer meldingen van de zeldzame boommarter, die vooral 's nachts actief is en voorheen amper werd opgemerkt.
De focus op de boommarter bij de Antitankgracht toont aan dat natuurbeheer in Vlaanderen werkt wanneer er gekozen wordt voor verbinding en bescherming van de juiste kerngebieden.
Elke nieuwe camerawaarneming vormt een overwinning voor de biodiversiteit en sterkt het pleidooi voor een aaneengesloten groene gordel in de regio.

De gekuifde vorst van de heide: Mark Mertens en de kuifmees in Grenspark Kalmthoutse Heide

De gekuifde vorst van de heide: Mark Mertens en de kuifmees in het Grenspark Kalmthoutse Heide

In de lans van Mark Mertens

Mark Mertens, natuurfotograaf bij GroenRand, laat ons indrukwekkende foto's zien die recent zijn getrokken in het uitgestrekte Grenspark Kalmthoutse Heide.
Wie deze foto's bekijkt ziet meteen waarom de kuifmees zo geliefd is bij fotografen en natuurliefhebbers.
Met zijn zwart-wit gespikkelde kuif die hij als een trotse kroon rechtop zet, is hij een van de meest karakteristieke verschijningen in onze bossen.
Wetenschappelijk staat hij bekend als Lophophanes cristatus, maar in de volksmond kreeg hij door de jaren heen veel mooiere namen.
Historisch gezien werd de kuifmees in de vogelkunde vaak de ‘kluizenaar’ genoemd vanwege zijn sterke binding aan een vast territorium dat hij zelden of nooit verlaat.
In Scandinavië vertellen oude sagen dat de kuifmees zijn opvallende verentooi kreeg als dank van de wintergoden nadat hij hen hielp bij het vinden van zaden onder de sneeuw.
Ook in de Ardense bossen deden verhalen de ronde over dit vogeltje dat de 'bewaker van de kerstbomen' werd genoemd omdat hij zelfs tijdens de zwaarste stormen de wacht hield in de toppen.
Een bijzondere anekdote van oude boswachters luidt dat de kuifmees 'vrienden is met de wind' omdat hij zijn kuif zou gebruiken als een windvaan om naderend onweer te voorspellen.

Vroeger dachten vogelvangers zelfs dat de kuifmees een vogel van 'goede fortuin' was en dat het zien van een kuifmees bij het eerste ochtendlicht een voorspoedige dag betekende.
In de Duitse mythologie ging men nog een stapje verder door te beweren dat de kuifmees de weg kon wijzen naar verborgen schatten in het bos zolang men hem volgde zonder om te kijken.
Er bestaat zelfs een oud verhaal dat de kuifmees de enige vogel was die durfde te overnachten in het hol van de wolf omdat zijn kuif hem beschermde tegen kwade geesten.
Op de recente beelden van Mark Mertens zien we de vogel in zijn natuurlijke habitat op de Kalmthoutse Heide, een plek die perfect aansluit bij zijn specifieke behoeften.
Dit gebied is met zijn mix van vennen, zandruggen en oude grove dennen een ideaal thuis voor deze vogel die onlosmakelijk verbonden is met naaldwouden.
In tegenstelling tot veel andere mezen verlaat de kuifmees zijn territorium bijna nooit en blijft hij zelfs tijdens de meest barre winters trouw aan zijn eigen stukje bos op de heide.
Zijn uiterlijk is perfect aangepast aan dit leven tussen de naalden met een bruingrijze rug die hem bijna onzichtbaar maakt tegen de bast van de dennenbomen.
Toch is hij niet altijd makkelijk te vinden omdat hij een stuk schuwer is dan de bekende koolmees en zich vaker ophoudt in de dichte, hogere delen van de boomkruinen.
Vaak hoor je hem eerder dan je hem ziet want zijn roep is een heel herkenbaar, rollend en trillend getjilp dat klinkt als een vrolijk 'purrr-re-re'.
Zodra je hem in het vizier krijgt valt zijn enorme acrobatische behendigheid op terwijl hij ondersteboven aan de kleinste dennentakjes hangt om zaden te bemachtigen.

De kuifmees gedraagt zich soms als een kleine boomkruiper door spiraalsgewijs langs de stammen omhoog te hippen op zoek naar insecten en spinnen tussen de schorsspleten.
Zijn intelligentie is minstens zo indrukwekkend als zijn uiterlijk en onderzoekers hebben ontdekt dat deze mezensoort een fenomenaal ruimtelijk geheugen heeft.
Zo leggen ze in de herfst enorme voorraden aan door zaden en insecten achter stukjes schors te verstoppen die ze maanden later nog feilloos weten terug te vinden.
Er gaan zelfs anekdotes dat ze slim genoeg zijn om de voedselvoorraden van eekhoorns te observeren om zo op een onbewaakt moment mee te profiteren van hun restjes.
In de winter vormen ze vaak 'mezenzwermen' met goudhaantjes en pimpelmezen maar toch behouden ze binnen deze groepen altijd een zekere afstand en eigenheid.
Ook hun manier van nestelen is uniek want het vrouwtje is een echte timmerman die vaak zelf een nest hakt in het zachte hout van een dode berkenboom of vermolmde den.
Dit ambachtelijke proces is een van de redenen waarom het laten staan van dood hout op de Kalmthoutse Heide essentieel is voor het voortbestaan van deze specifieke soort.
Wetenschappers hebben geobserveerd dat ze hun nesten extra zacht maken door haren van herten of wol van schapen te verzamelen die aan de struiken op de heide blijven hangen.
In de middeleeuwen dachten vogelkenners zelfs dat de kuifmees zijn kuif kon gebruiken om vijanden af te schrikken door de schaduw van een grotere roofvogel na te bootsen op een tak.
Mark Mertens weet dit fragiele evenwicht en de trotse houding van de vogel perfect vast te leggen waarbij elk detail van de zwart-witte gezichtstekening zichtbaar wordt.

Zijn foto's fungeren als een brug tussen de stille getuigen van het bos en de mens die de schoonheid van deze 'parlevinker van het woud' wil blijven bewonderen.
Door de achteruitgang van oude naaldboombestanden in andere regio's worden de populaties op de Kalmthoutse Heide en de beelden van fotografen steeds waardevoller.
De unieke wisselwerking tussen natuurbeheer en de passie van fotografen brengt de verborgen parels van onze inheemse fauna tot leven voor een groot publiek.
Elk beeld van de kuifmees vertelt een verhaal van veerkracht en standvastigheid in een landschap dat voortdurend in beweging is door mens en natuur.
Dankzij de combinatie van historisch bijgeloof, biologische feiten en de scherpe lens van Mark Mertens blijft de kuifmees een vogel die generaties lang tot de verbeelding spreekt.
De Kalmthoutse Heide blijft hopelijk nog lang een veilige haven waar deze gekuifde vorst over zijn rijk van dennen en vennen kan blijven waken.
Zo blijft dit kleine vogeltje niet alleen een biologisch wonder maar ook een levende legende die ons herinnert aan de rijke geschiedenis van onze eigen natuurgebieden.
Met elke zin en elk beeld groeien de bewondering en het respect voor deze standvastige bewoner die de kroon van het bos met zoveel waardigheid draagt.

Groenrand 2026: de grote transitie naar een robuust en verbonden landschap

Groenrand 2026: de grote stap naar een sterk en verbonden landschap

De pen van Glenn, foto's: Ingrid Boumans

Na een indrukwekkende periode van tien jaar, gekenmerkt door een niet-aflatende passie en een hartelijke inzet voor het behoud van onze kostbare natuur, heeft de organisatie GroenRand besloten een nieuwe, positieve koers te varen.
Deze beslissing luidt absoluut geen einde in, maar vormt de overstap naar een ambitieuze nieuwe fase voor onze werking in de regio, waarbij we van een sensibiliserende rol overstappen naar die van een actieve beleidsmonitor en kwaliteitsbewaker.
Vanaf mei 2026 stopt GroenRand officieel met het organiseren van de eigen, vertrouwde wandelingen en de educatieve infoavonden die een decennium lang onze identiteit mee hebben gevormd.

De reden voor deze verandering is de positieve vaststelling dat onze gezamenlijke visie na tien jaar intensief gidsen inmiddels bij nagenoeg iedereen in de streek bekend is en breed wordt gedragen.
Het is nu tijd voor de volgende stap in onze evolutie, waarbij we de focus verschuiven naar de diepgaande inhoudelijke uitwerking en de gezamenlijke realisatie van waardevolle natuurprojecten op het terrein.
In deze nieuwe structuur zal onze officiële website fungeren als het kloppende hart van de organisatie, waarbij we een scherp onderscheid maken tussen de visuele beleving van de natuur en de diepere inhoudelijke boodschap.
Enerzijds is er de informatieve beleving van onze prachtige lokale natuur, verzorgd door een enthousiast team van elf gedreven professionals, waaronder schrijvers, fotografen en een eigen cartoonist die de actualiteit van een ludieke noot voorziet.
Deze medewerkers brengen de schoonheid van het landschap tot leven via zorgvuldige fotoreportages en verhalen, waardoor de website een platform wordt waar de bewondering voor fauna en flora centraal staat.
Anderzijds rust de website op een stevig inhoudelijk fundament dat vertolkt wordt door onze woordvoerder, Glenn Solastalgie.

De naam Glenn vindt zijn oorsprong in het Goidelische woord gleann, wat staat voor een smalle vallei die van nature een beschutte corridor en een veilige doorgang vormt van de vier beekvalleien, namelijk het Groot Schijn, het Klein Schijn, de Laarse Beek en de Kaartse Beek, die verbonden worden door de Antitankgracht.
De term solastalgie is in 2005 geïntroduceerd door de milieufilosoof Glenn Albrecht om een specifieke menselijke emotie een plek te geven.
De etymologische afkomst van dit woord is een verbinding van het Latijnse solacium, wat staat voor troost, en het Griekse algos, wat pijn of verlangen betekent.
Het beschrijft de oprechte bezorgdheid en de nood aan troost die mensen ervaren wanneer hun vertrouwde thuisomgeving ingrijpend verandert door externe factoren zoals verharding of de achteruitgang van de biodiversiteit.

Waar de fotografen en schrijvers ons tonen hoe waardevol en onmisbaar onze natuur is, vormt Glenn Solastalgie de brug naar de inhoudelijke werking door het verhaal van het kwetsbare evenwicht van ons landschap te vertellen.
Zijn woorden maken voelbaar hoe de troost van onze omgeving onder druk staat, maar leggen tegelijkertijd uit hoe nauw onze innerlijke rust verbonden is met de gezondheid van de leefomgeving.
In plaats van enkel de zorgen te benoemen, focust Glenn op het herstel van onze natuurlijke thuisbasis om het gevoel van onbehagen weer om te buigen naar een hernieuwde verbondenheid en hoop voor de toekomst.

Het team van experts koppelt deze twee werelden aan elkaar door de visuele pracht te gebruiken als inspiratiebron voor de noodzaak tot het koesteren en herstellen van onze gemeenschappelijke leefomgeving.
GroenRand vertaalt deze behoefte aan herstel naar een constructieve rol als actieve beleidsmonitor en kwaliteitsbewaker, waarbij we altijd verbindend willen werken.
In plaats van enkel te sensibiliseren, stimuleren en faciliteren we nu de uitvoering van bestaande natuurplannen door als deskundige partner op te treden voor volksvertegenwoordigers in het Vlaams Parlement.

Wij voorzien deze volksvertegenwoordigers van wetenschappelijk onderbouwde feiten en dossierkennis, waarmee zij in de Commissie Leefmilieu gericht parlementaire vragen kunnen stellen en de aandacht voor de noodzakelijke budgetten kunnen vergroten.
Deze informatie dient als instrument voor beleidsmakers om de voortgang van natuurdoelen zorgvuldig te bewaken, meer transparantie te vragen over de beschikbare middelen en er samen voor te zorgen dat papieren ambities ook daadwerkelijk vertaald worden naar een concrete uitvoering op het terrein.

Glenn fungeert hierbij als de spreekbuis die complexe thema’s duidt die de basis vormen voor onze beleidsmatige werking en onze visie op de Antitankgracht als de verbindende corridor voor onze regio.
De Antitankgracht vormt als historisch militair verdedigingswerk een indrukwekkende halve maan rond Antwerpen en is getransformeerd tot de ecologische ruggengraat van de Voorkempen.
We leveren feiten en data aan voor parlementaire vragen in de Commissie Leefmilieu om samen met beleidsmakers te kijken naar de voortgang van gedeelde natuurdoelen.

Deze monitoring is een gedeelde zorg, zeker nu er een financieel vacuüm dreigt te ontstaan door het aflopen van het soortenbeschermingsprogramma otter en de Interreg-middelen in 2027.
GroenRand wijst er opbouwend op dat er voor het Vlaams Actieplan Ecologische Ontsnippering (VAPEO) tot 2031 momenteel extra middelen nodig zijn om de plannen ook effectief op het terrein te realiseren.
Zonder deze middelen dreigt de waardevolle kennis uit het VAPEO onvoldoende te worden benut, terwijl we samen juist de verkeersveiligheid voor mens en dier willen verhogen.
De vergelijking met het Nederlandse MJPO toont aan hoe een structurele aanpak vruchten afwerpt, met een bloeiende populatie van 450 otters als prachtig resultaat.
In Vlaanderen is de otter met naar schatting slechts 15 exemplaren nog erg kwetsbaar, wat de noodzaak onderstreept om barrières in ons landschap op een zorgvuldige manier aan te pakken.
Wij wijzen er in alle dialoog op dat investeringen in natuurverbindingen essentieel zijn om de rechtszekerheid in de vergunningverlening onder de Europese Natuurherstelwet te bewaren.
De Vlaamse Regering staat momenteel voor de uitdagende balans tussen de eigen begrotingsdoelen voor 2027 en de internationale afspraken over ons natuurlijk kapitaal.

Hoewel de regering streeft naar een gezond budget, geeft de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV) aan dat extra investeringen nodig zijn voor grote maatschappelijke uitdagingen zoals natuur en klimaat.
De SERV berekende dat er nog ruim 800 miljoen euro extra gevonden moet worden om deze ambities waar te maken, een budget dat volgens ons een investering is in onze eigen toekomstbestendigheid.
GroenRand hanteert voor de eigen regio daarom een tweesporenbeleid waarbij we enerzijds de langetermijnvisie van de klimaatgordel binnen het Complex Project De Nieuwe Rand ondersteunen.
Deze procedure verloopt via strikt gedefinieerde wettelijke fases, waarbij we na de verkennings- en onderzoeksfase nu in de laatste inspraakfase zijn beland alvorens het voorkeursbesluit definitief wordt.
Het verloop van deze fases is cruciaal, omdat de beslissingen die nu worden genomen de basis leggen voor de toekomstige inrichting van het landschap voor de komende generaties.
Een centraal dossier hierbij is het financieringsvoorstel van 11,45 miljoen euro voor vijftien projectfiches die valleien en bosgebieden moeten omsmelten tot één samenhangend groenblauw systeem.
GroenRand merkt op dat de formele procedure van De Nieuwe Rand soms traag verloopt, terwijl de natuur soms nood heeft aan een snellere bescherming op het terrein.

Daarom pleiten wij in ons tweede spoor voor weldoordachte quick-wins die de grotere plannen kunnen versnellen, zoals de aankoop van strategische percelen tussen het Klein en Groot Schietveld.
Fysieke ontsnippering is wenselijk via ecoduikers onder de N12 in Schilde en via maatregelen rond de E10-plas in Schoten om barrières op een veilige manier te doorbreken.
Ook het herstel van de blauwe as via slibruimingen en het heropenen van gedempte secties in Sint-Job en Schildestrand is een kans om de Antitankgracht weer als één continue waterloop te laten functioneren.
Naast deze acties richt GroenRand zich op duurzame natuurbindingen die de kern vormen van onze visie op de regio.
Dit betreft de realisatie van een robuuste natuurkern door de verbinding van het Vrieselhof, het Zoerselbos en de waardevolle percelen nabij het Vliegveld van Malle en Blommerschot.
Dit project rond het vliegveld van Malle is cruciaal om een veilige habitat te creëren voor schuwe soorten zoals de wespendief.
Natuurlijk vormt ook de fysieke verbinding tussen het Groot en Klein Schietveld, de Kalmthoutse Heide en de aanleunende bossen van de Antitankgracht voor GroenRand een fundamentele schakel in dit netwerk.

In onze visie fungeert de erkenning van het Regionaal Klimaatpark Voorkempen, een aaneengesloten gebied van minimum 3.000 hectare, als de noodzakelijke en pragmatische tussenstap naar een officieel Nationaal Park.
Dit klimaatpark is de methodiek om de grote natuurkernen nu al feitelijk met elkaar te verweven via de Antitankgracht, waarbij voor ons het label van Nationaal Park van ondergeschikt belang is ten opzichte van de inhoudelijke realisatie.

Waar het ons werkelijk om gaat, is de structurele financiering van het Masterplan, ondersteund door het inmiddels bestaande Parkendecreet dat een robuust juridisch kader biedt voor alle betrokken partners.
Het Grondwettelijk Hof heeft immers bevestigd dat de oprichting van een Nationaal Park geen nadelige juridische gevolgen heeft voor de omgeving,
aangezien de bescherming en financiering op volledig vrijwillige basis gebeuren.
Dit betekent dat private eigenaars en lokale besturen rechtszekerheid genieten, want het decreet creëert kansen en middelen zonder dwingende beperkingen op te leggen aan wie niet expliciet wenst deel te nemen.
De otter fungeert hierbij als de ultieme paraplusoort, want als het goed gaat met de otter, profiteren ook de bever, de boommarter, amfibieën, vogelsoorten en zeldzame libellen mee.

De ecologische urgentie blijkt uit de nood aan bescherming van deze diersoort, waarbij de Antitankgracht een cruciale verbindingsweg vormt tussen de Scheldevallei en Nederland.
In het Projectplan 2026-2031 werken vele partners al samen aan het Plan Otter van bioloog Michiel Cornelis voor de zone tussen Berendrecht en Oelegem.
Bunkers worden daarbij ingericht als rustplaatsen voor vleermuizen, terwijl we gemeenten verenigen rond de versterking van houtkanten via de actie Bijtandje Houtkantje.
GroenRand blijft een warm pleitbezorger van dit aaneengesloten natuurlandschap waarbij de balans tussen budgettaire discipline en een veerkrachtige natuur centraal staat.
GroenRand groeit zo uit tot een vertrouwde architect van het landschap, waarbij we samen bouwen aan de verbinding tussen mens en natuur voor een gezonde toekomst van de Voorkempen.