Nieuwjaarsbrief en goede voornemens van onze GroenRand-voorzitter, Pieter Haardorens
Beste sympathisanten van GroenRand,GroenRand wenst u een gelukkig en voorspoedig 2026.
Tien jaar geleden, bij de oprichting van GroenRand, had niemand durven dromen dat het ANB zowel het vliegveld van Malle als de helft van La Garenne zou aankopen, en evenmin dat Natuurpunt zo’n tien natuurgebieden langs de Antitankgracht zou verwerven.
Dankzij de gezamenlijke inspanningen van diverse organisaties, waaronder het Regionaal Landschap en Natuurpunt, in samenwerking met het lokale, provinciale en Vlaamse beleid, zijn aanzienlijke vooruitgangen geboekt.
Denk aan het herstel van het bosgebied Lage Haar in Schilde, het Groot Schijn en het Rommersven, de aanleg van het klimaatpark aan de E-10 plas in Schoten, bunkers die omgebouwd zijn tot winterverblijven voor vleermuizen, het Europese project ‘Otter over de grens’ waarbij ontsnippering plaatsvond, het plaatsen van boombruggen, hakhoutbeheer en slibruimingen, de bereidheid om samen te werken aan het masterplan Kalmthoutse Heide, een vijfjarenplan voor de Strategische Samenwerking rond de Antitankgracht, en het samenwerkingsverband rond de klimaatgordel – en zo kunnen we nog wel even doorgaan.
Het nieuwe jaar brengt nieuwe voornemens en de opmaak van een jaarplanning met zich mee.
Tijdens ons 10-jarig jubileum staat het jaarthema ‘Greenconnect’ centraal, met als doel de natuurgebieden in de Voorkempen met elkaar te connecteren.
Via groene corridors streven we naar een klimaatbestendig en veerkrachtig landschap.
Vanuit een integrale landschapsbenadering wil GroenRand geïsoleerde natuurgebieden samenbrengen tot één samenhangend geheel.
Dit ecologisch netwerk maakt gebruik van landschapselementen zoals houtkanten, heggen, dreven, knotbomenrijen, poelen en waterlopen, zodat dieren en planten zich veilig tussen de verschillende gebieden kunnen verplaatsen.
Wij vragen gemeenten en de provincie om steun voor het project 'Bijtandje Houtkantje' en roepen op om een tandje bij te steken voor de aanplant en het behoud van deze waardevolle landschapselementen.
De Antitankgracht kruist meerdere beekvalleien in de regio Antwerpen, waaronder de Schoon Schijn (Kapellen), Kaartse Beek (Kapellen/Brasschaat), Laarse Beek (Brasschaat/Schoten), Kleine Schijn ('s Gravenwezel), en Zwanebeek/Grote Schijn (Schilde), en vormt zo een groene corridor die deze valleien met elkaar verbindt, van Stabroek tot het Albertkanaal bij Oelegem.
Op deze kruispunten vindt regelmatig wateruitwisseling plaats, wat zowel de hoeveelheid als de kwaliteit van het water in de Antitankgracht beïnvloedt, bijvoorbeeld door overstorten of calamiteiten.
In samenwerking met het Regionaal Landschap de Voorkempen wordt gewerkt aan een brede visie, een robuust watersysteem en het herstel van de valleigebieden, zodat de Antitankgracht optimaal kan functioneren als buffer voor klimaat- en waterbeheer.
Het ontwerpend onderzoek naar de Laarse Beek van de Provincie Antwerpen kan als inspiratiebron dienen voor de verschillende valleivisies.
Eind 2025 hebben wij enkele volksvertegenwoordigers aangemoedigd om vragen te stellen aan minister Brouns over het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering, dat tot doel heeft de versnippering van het landschap tegen te gaan.
Voor de periode 2026-2030 zou hiervoor echter geen financiering voorzien zijn.
Volgens minister Brouns is er bewust gekozen om de Blue Deal te versterken (beleidskeuze), maar niet voor VAPEO.
Aangezien we de komende jaren beperkte middelen verwachten voor ontsnipperingsprojecten, richten we ons bij de gewestwegen voornamelijk op de ontsnippering van de Turnhoutsebaan.
De minister gaf aan dat, met een goed onderbouwde motivatie, budgetverschuivingen voor dit soort projecten mogelijk zijn.
In 2023 kwam die onderbouwing vanuit het Hesselteer-onderzoek Turnhoutsebaan Oost, binnen de klimaatgordel (Nieuwe Rand) en het soortenbeschermingsprogramma voor de otter.
Er is reeds veel werk verricht om dit project te onderbouwen, en dit jaar richten we ons op de verwachting dat de eerste stappen richting uitvoering worden gezet.
Het tegengaan van versnippering langs de Brechtsebaan tussen Schoten en Brecht, ter hoogte van de E10-plas, en een bijbehorende ontwerpstudie, is een belangrijk aandachtspunt binnen het provinciale initiatief Het Groen Kruis, dat door GroenRand nauwlettend wordt gevolgd.
Met gerichte maatregelen, waaronder veilige oversteekplaatsen voor dieren, groene corridors en aangepaste verlichting, streeft het Groen Kruis ernaar de Brechtsebaan zowel aantrekkelijker als veiliger te maken voor mens en dier.
Voor GroenRand vormen de ontsnippering van de Turnhoutsebaan en de Brechtsebaan twee cruciale speerpunten op het gebied van gewestwegen.
We zijn blij dat het projectplan Antitankgracht voor de lokale wegen op minstens zeven plekken langs gemeentewegen voorziet in ontsnipperingsmaatregelen.
Wel zouden we graag meer duidelijkheid en opvolging krijgen over de concrete invulling van deze maatregelen.
De minister heeft aangegeven dat zijn aandacht en budget de komende jaren vooral naar de Blue Deal gaan.
Daarom zal GroenRand zich voor al focussen op twee specifieke projecten.
Het is wenselijk om de Antitankgracht op bepaalde plaatsen opnieuw open te maken, omdat de huidige demping de continuïteit van de lineaire elementen onderbreekt en een ecologische barrière vormt.
In de gebiedsdeal ‘De Antwerpse Rand Onthardt’ is de aankoop van de parking bij het Schildestrand opgenomen, een eerste belangrijke stap richting de openstelling.
GroenRand hoopt dat in 2026 concrete stappen worden gezet richting uitvoering.
In Brecht, tussen het Kanaal Dessel-Schoten en de Zandstraat, is de gracht over een langere afstand dichtgemaakt.
Het herstel hiervan wordt geschat op ongeveer 2 miljoen euro.
GroenRand acht het wenselijk om de mogelijkheden voor heropening te onderzoeken door middel van een ontwerpend onderzoek.
Het project De Nieuwe Rand beoogt de bosgordel rond Antwerpen te revitaliseren met het concept van een klimaatgordel.
Het project richt zich op het verbinden van beekvalleien en bos- en natuurgebieden, het versterken van de biodiversiteit en het vergroten van de klimaatbestendigheid van de regio door extra ruimte te creëren voor water en groen, waarbij de Antitankgracht fungeert als een essentiële groene verbinding.
De klimaatgordel helpt het GroenRand-projectgebied bij het onderbouwen en goedkeuren van verschillende projecten.
Daarom is het belangrijk dat we betrokken blijven bij dit positieve initiatief.
We letten er goed op dat het bouwverbod wordt nageleefd op terreinen die essentieel zijn voor de verbinding van de Schietvelden, terwijl de eigenaar recht houdt op een vergoeding voor planschade.
De Antitankgracht en de omliggende bossen, samen met het Groot en Klein Schietveld, vormen samen met het Grenspark de belangrijkste kerngebieden van het masterplan Kalmthoutse Heide.
Na de uitspraak van het Grondwettelijk Hof, die de zorgen van de landbouwers wegnam, hoopte GroenRand op de start van een bemiddelingsproces, maar uiteindelijk bleken sommigen daar nog niet klaar voor.
Hoewel het gebied geen officiële status heeft als nationaal park, zet het Grenspark de uitvoering van de acties uit het masterplan en het operationeel plan enthousiast voort.
GroenRand streeft ernaar dat de gemeenten Brasschaat en Wuustwezel actief deelnemen aan deze grensoverschrijdende samenwerking.
Deze briefing schetst de belangrijkste prioriteiten die GroenRand in 2026 wil uitlichten en onder de aandacht wil brengen, met als doel partners te verbinden en samen te werken om deze doelen te realiseren.
Ons streven is om in 2026 op een constructieve manier samen te werken aan een nog groenere rand rond Antwerpen.
Met vriendelijke groeten,
Namens het bestuur van GroenRand,
Pieter Haagdorens,
GroenRand-voorzitter
