Bijtandje Houtkantje trekt ten strijde: Elf gemeenten opgeroepen voor een kerngezond en klimaatrobuust landschap
Houtkanten, bomenrijen en knotwilgen vormen de ziel van het traditionele Vlaamse landschap en delen een functionele geschiedenis waarbij boeren voedsel- en houtproductie slim combineerden. In het verleden dienden ze als natuurlijke veekering, perceelsgrens en beschutting voor gewassen, maar hun rol als toevluchtoord en verbindingsgebied voor fauna en flora is van onschatbare waarde. Voor talloze soorten fungeren deze elementen als een "lineair reservaat" in een vaak monotoon landschap. In de luwte van de struiken vinden zeldzame bosplanten een plek, terwijl de gelaagde structuur een ideale habitat biedt voor een brede waaier aan dieren.
Vogels zoals de geelgors, de grasmus en de braamsluiper vinden er een veilige broedplaats, terwijl roofvogels zoals de torenvalk en de steenuil de houtkanten gebruiken als uitkijkpost voor de jacht.
Voor kleine zoogdieren, zoals de egel, de wezel en de zeldzame hazelmuis, bieden de wortels en de dichte begroeiing noodzakelijke beschutting tegen predatoren.
Bovendien dienen ze als essentiële "groene snelwegen": vleermuizen gebruiken de lijnvormige structuren als sonar-bakens om door het landschap te navigeren, en amfibieën zoals de kamsalamander gebruiken de vochtige schaduw om van poel naar poel te trekken.
Een aaneengesloten netwerk van houtkanten stelt deze soorten, maar ook grotere dieren zoals de ree of de vos, in staat om zich veilig tussen natuurgebieden te bewegen, wat genetische uitwisseling mogelijk maakt en populaties beschermt tegen uitsterven.
Deze ecologische rijkdom staat echter onder druk. In de 20e eeuw raakte het landschap versnipperd door schaalvergroting, lintbebouwing en verharding, waardoor natuurgebieden als geïsoleerde eilanden overbleven. Vandaag dwingt de klimaatverandering tot een herwaardering, waarbij een robuust houtkantennetwerk de ruggengraat vormt voor een multifunctioneel landschap dat cruciale ecosysteemdiensten levert, zoals bodembescherming en natuurlijke plaagbeheersing door insecteneters en roofvogels.
Bovendien fungeert zo’n netwerk als een natuurlijke spons die water vasthoudt bij hevige regen en verkoeling biedt tijdens droogte. Via het Vlaams Houtkantenplan ondersteunt de Vlaamse Landmaatschappij (VLM) lokale besturen met expertise en subsidies voor autochtoon plantgoed, terwijl de samenwerking met het Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering (VAPEO) ervoor zorgt dat houtkanten dieren naar ecoducten en ecotunnels leiden. Zonder deze geleidende structuren zouden miljoeneninvesteringen in infrastructuur hun doel missen, omdat fauna de oversteekplaatsen simpelweg niet zou vinden.
Daarom wordt dit beleid in het Vlaams Parlement kritisch gevolgd door volksvertegenwoordigers zoals Sanne Van Looy (N-VA), Bieke Verlinden (Vooruit), Mieke Schauvliege (Groen) en Lydia Peeters (Open Vld), die waken over de structurele budgetten voor ontsnipperingsprojecten. Minister Jo Brouns voert een beleid dat sterk de nadruk legt op landbouwbelangen en verkiest momenteel andere prioriteiten boven extra investeringen in VAPEO. De minister gaf aan dat nieuwe budgetten voor ontsnippering pas vanaf 2026 opnieuw besproken zullen worden, wat betekent dat broodnodige investeringen voor ontsnippering momenteel achterwege blijven. Hierbij fungeert burgervereniging GroenRand als een onmisbare toezichthouder. Zij spitten complexe begrotingstabellen uit en tonen aan dat er voor ontsnippering en natuurverbindingen feitelijk 'nul euro' extra is vrijgemaakt in de recente begrotingsrondes. Door deze technische data te vertalen naar hapklare politieke munitie, stelt GroenRand parlementsleden in staat om te eisen dat het succes van ontsnippering niet louter mag afhangen van kleinschalige, vrijwillige initiatieven, maar dat er forse, gegarandeerde overheidsmiddelen nodig zijn om de grootste barrières in ons landschap definitief weg te werken.
In dit spanningsveld viert GroenRand haar 10-jarig jubileum met de ludieke campagne ‘Bijtandje-houtkantje’.
Vanaf mei 2026 schakelt GroenRand een versnelling hoger en verschuift de focus volledig naar politieke actie via vijftien technische projectfiches binnen de Klimaatgordel van De Nieuwe Rand. Deze dossiers, uitgewerkt in samenwerking met Regionaal Landschap de Voorkempen, zijn geen vage visies maar technisch onderbouwde plannen met een investeringsnood van ruim 11 miljoen euro.
De kern van deze fiches ligt bij het realiseren van robuuste natuurverbindingen, zoals de cruciale koppeling tussen het Groot en Klein Schietveld om migratie van fauna weer mogelijk te maken. De doelstellingen zijn ambitieus en divers: van het creëren van specifieke habitats voor sleutelsoorten zoals de boommarter, bever, diverse vleermuizen en de otter, tot het inrichten van grootschalige waterretentiegebieden die de regio beschermen tegen droogte en wateroverlast. Daarnaast zetten de fiches in op ontsnippering van drukke verkeersaders en de bescherming van cultuurhistorische houtwallen. Ook de mens staat centraal. Door de recreatieve ontsnippering en het herstel van trage wegen ontstaat een gezond en toegankelijk landschap voor elke burger. Zo maakt GroenRand van houtkanten opnieuw een functioneel en renderend onderdeel van een veerkrachtig landschap dat klaar is voor de toekomst.
