vrijdag 6 februari 2026

Natuur zonder Paspoort: De redding van de Groote Meer en de grote visie van GroenRand

Natuur zonder Paspoort: De redding van de Groote Meer en de grote visie van GroenRand

Stel je voor dat je een kamsalamander bent in de Antwerpse Noorderkempen.
Je zoekt een warm, ondiep poeltje om je kroost groot te brengen, maar je favoriete ven staat bijna droog en het resterende water is verstikt door fosfaten.
Geen pretje.
Gelukkig wordt er voor deze kleine bewoners én voor de rest van de regio hard gewerkt aan een hoopvolle toekomst.
Op zaterdag 22 februari om 14:00 uur vormt het kruispunt van de Groenendriesstraat en de Staartseduinen in Kalmthout het vertrekpunt voor een fascinerende infowandeling door het Grenspark Kalmthoutse Heide. 


Tijdens deze excursie krijgen bezoekers ter plaatse uitleg over een technisch én ecologisch huzarenstukje: de aanleg van een tweede waterfilter in de Steertse Heide en het grootschalige herstel van het Evertandven.
Dit project is een schoolvoorbeeld van grensoverschrijdende samenwerking: hoewel de graafmachines op Vlaams grondgebied (gemeentes Kalmthout en Essen) staan, is het hoofddoel het redden van de Nederlandse Groote Meer in de gemeente Woensdrecht.


De Steertse Heide fungeert hierbij als een vitale bufferzone van natte en droge heide, vliegzand en historische houtwallen.
Door de aanleg van de nieuwe waterfilter — een natuurgebaseerde oplossing die fosfaten uit het instromende water zuivert — krijgt de Groote Meer weer het schone, mineraalarme water dat het nodig heeft.
Dit is van levensbelang voor zeldzame planten zoals oeverkruid, drijvende waterweegbree, galigaan en klokjesgentiaan, die anders zouden bezwijken onder algenbloei. Ook voor de geoorde fuut, de dodaars en de rugstreeppad is dit schone water de basis van hun bestaan.
Om de fauna de nodige rust te gunnen, worden alle werken strikt voor de start van het broedseizoen afgerond.

Natuurvereniging GroenRand beschouwt deze werkzaamheden echter niet als een op zichzelf staand project, maar als een cruciale stap in de realisatie van het Masterplan Kalmthoutse Heide. 
De vereniging ziet het Grenspark als de centrale as van een ambitieus netwerk van ‘natuurkettingen’.
Hun visie is gericht op het smeden van fysieke verbindingen tussen het Grenspark en nabijgelegen kerngebieden zoals het Groot Schietveld, het Klein Schietveld en het Mastenbos.
In dit ecologische web fungeert de Antitankgracht als een 'robuuste ruggengraat' die de versnipperde Natura 2000-gebieden aan elkaar rijgt.
Een dergelijk ononderbroken landschap is essentieel voor de migratie van de schuwe boommarter en de bescherming van reptielen zoals de gladde slang, adder en zandhagedis.
Zelfs de historische forten langs de gracht spelen een rol als vitale overwinteringsplaatsen voor de watervleermuis en de franjestaart.


GroenRand benadrukt dat deze schaalvergroting de broodnodige rust biedt aan vogelsoorten zoals de boomleeuwerik, de nachtzwaluw en de zeldzame klapekster.
Ondertussen blijven waterrijke vennen zoals de Putse Moer dankzij deze integrale aanpak een veilige haven voor de roerdomp, de bruine kiekendief en het mysterieuze porseleinhoen.
De vereniging wijst hierbij op het belang van de Hesselteer-studie, die aantoont hoe cruciaal de verbinding tussen de schietvelden is voor de biodiversiteit.
Het herstel van het Evertandven, inclusief de nieuwe poelen die dienen als kraamkamer voor de kamsalamander en libellen, past perfect in dit plaatje. 
De recente oprichting van de Stichting Grenspark Kalmthoutse Heide als Stichting van Openbaar Nut markeert bovendien een nieuwe juridische mijlpaal.
Hierdoor wordt dit grenzeloze landschap en de visie van het Masterplan structureel verankerd.
Voor de omwonenden betekent dit de bescherming van een essentiële 'groene long' die de regio wapent tegen klimaatverandering, terwijl specialisten zoals de heivlinder en het uiterst zeldzame gentiaanblauwtje verzekerd blijven van een duurzame habitat.

Meer info kan je hier vinden

© foto's: Grenspark Kalmthoutse Heide

Nieuwe natuurwerken in het Schildehof

 

Het Schildehof: Van Adellijke Schans naar het Mysterieuze Lusthof van de ‘Zotte Baron’

De geschiedenis van het Schildehof is een fascinerend epos dat de brug slaat tussen eeuwenoude adellijke tradities en moderne natuurvisies. Het verhaal begint diep in de 14e eeuw, toen het domein bekendstond als het Hof ten Broecke.
Deze oorspronkelijke, omgrachte schans nabij de strategische vallei van de Schijn was destijds in het bezit van Franco van Wijnegem, waarna het rond 1400 overging naar de familie van Berchem. Een cruciaal kantelpunt volgde in 1554 toen het goed verbeurd werd verklaard en uiteindelijk in handen kwam van de invloedrijke familie van de Werve.
Toen Willem van de Werve in 1559 ook de heerlijkheid Schilde verwierf, werd dit "omwaterd stenen huis met toren, cijnshoeve, laathof en hoeven" de officiële zetel van de baronie.
In de 18e eeuw onderging het domein een gedaanteverandering onder baron Paolo Jacomo de Cloots.
Hij herstelde de aanzienlijke schade die tussen 1702 en 1704 was aangericht en transformeerde het park tot een weelderig lusthof met dreven, priëlen, vijvers en watervallen.


Meest opvallend uit die tijd was de Chinese toren, die een vernuftige pompinstallatie verborg om de vele fonteinen mechanisch in beweging te zetten.
De echte glorieperiode brak echter aan in de late 19e eeuw, toen tussen 1876 en 1891 een imposant nieuw kasteel in eclectische stijl verrees naar een ontwerp van de Parijse architect Henri Parent.
De bewoner die de geschiedenis van Schilde voorgoed zou tekenen, was baron Henri van de Werve (1844–1924), in de volksmond beter bekend als de ‘Zotte Baron’.
Henri was een man van uitersten: een gepassioneerd paardenliefhebber met een luxueus koetshuis, maar ook een uiterst mensenschuwe zonderling die leed aan een zekere grootheidswaan.
Zijn "zotte" toestanden zijn tot op de dag van vandaag legendarisch; zo liet hij een geheime ondergrondse keldergang graven die van het kerkhof rechtstreeks naar de Sint-Guibertuskerk liep.
Via deze tunnel kon hij ongemerkt in zijn afgesloten privéloge verschijnen zonder ook maar één dorpsgenoot onder ogen te hoeven komen.
Zijn afkeer van de lokale geestelijkheid leidde tot beruchte streken, zoals het camoufleren van een diepe mestput op een kerkpad om de pastoor letterlijk in de val te lokken, en er werd zelfs gefluisterd dat hij in vlagen van overmoed met paard en kar de kerk binnereed tijdens de mis.
Ook als burgemeester was hij onvoorspelbaar; hij kon urenlang zwijgen of de zaal plotseling via een raam verlaten.
Hoewel historici nu vermoeden dat dit grillige gedrag een gevolg was van beginnende dementie, bleven de verhalen over zijn excentriciteit onlosmakelijk verbonden met de romantische ornamenten en de iconische Pijlenbrug.



Vandaag de dag rusten de nieuwe natuurplannen op deze historisch beladen grond.

Die beladenheid zit in elke stap die je op het domein zet: de bodem is verzadigd van eeuwenoude machtsverhoudingen, maar draagt ook de littekens van verlies, afbraak en zelfs vervuiling. Na de gloriejaren van de baron werd 500 hectare van het domein verkaveld tot de huidige wijk Schilde-Bergen. In 1953 kocht de gemeente Schilde het park aan voor 12 miljoen Belgische frank, maar vanwege de immense renovatiekosten werd het majestueuze gebouw in 1954 volledig gesloopt.
In de jaren die volgden, kende het park een minder fraai hoofdstuk: bepaalde delen werden gebruikt als stortplaats voor puin en huishoudelijk afval om putten en lagere zones op te vullen.
Hoewel dit stort momenteel volledig met een dikke laag grond is bedekt en aan het oog is onttrokken door weelderig groen, blijft dit verborgen verleden een deel van de complexe bodemgeschiedenis. De fundamenten die onder het gras verborgen liggen, maken de plek samen met dit ondergrondse erfgoed tot een stille getuige van verdwenen glorie en menselijke ingrepen.
Het Schildehof staat echter niet op zichzelf.
Het is een essentieel onderdeel van de vallei van het Schijn.


Dit gebied, met de kastelen Schilde, Bleekhof en Vrieselhof, ligt verspreid over de gemeenten Schilde, Ranst (Oelegem) en Wommelgem, ten oosten van Antwerpen in het Land van Zoersel-Wijnegem. Het sluit langs de oostgrens aan op de Antitankgracht, wat het van onschatbare waarde maakt voor de regionale biodiversiteit en natuurverenigingen zoals GroenRand.
Op deze beladen bodem start het lokaal bestuur Schilde nu, samen met haar partners, op maandag 9 februari nieuwe werkzaamheden die natuur, erfgoed en beleving versterken.

Langs het wandelpad richting het Groot Schijn liggen kleine graslanden met een hoge natuurwaarde die de voorbije jaren door een gebrek aan beheer deels zijn dichtgegroeid met bomen en struiken.
Om de historische openheid die de baron zo koesterde te herstellen, worden deze zones opnieuw met elkaar verbonden tot één sterk geheel.
Concreet wordt een beperkt deel van het pionierbos gekapt, worden oude boomstammen verwijderd en wordt de grond opnieuw ingezaaid.
Hoewel deze ingrepen er tijdelijk ingrijpend uitzien, resulteren ze in een bloemenrijk parklandschap met een natuurlijke bosrand van eiken en iepen.
Dit herstel zorgt voor een warm microklimaat dat meer ruimte biedt aan bijen, vlinders en sprinkhanen, en vormt de ideale thuis voor de hazelworm, een ongevaarlijk reptiel dat hier opnieuw alle kansen krijgt.
Zo investeert Schilde in een gezonde en toekomstbestendige natuur, waar de echo van de ‘Zotte Baron’ voortleeft in een landschap waar mens en dier nog generaties lang van kunnen genieten.

© Rodrik Steverlynck 

Minister Weyts en GroenRand op één lijn: Bomen en houtkanten bieden de beste beschutting voor vee

Minister Weyts en GroenRand op één lijn: Bomen en houtkanten bieden de beste beschutting voor vee

2029 luidt een nieuwe wetgeving een groen tijdperk in voor de Vlaamse weides: de Vlaamse Codex Dierenwelzijn verplicht veehouders dan om al hun dieren beschutting te bieden tegen hitte en koude. Om te voorkomen dat het landschap ontsierd wordt door een wildgroei aan betonnen constructies, slaan de Vlaamse Overheid en de 18 Regionale Landschappen de handen in elkaar voor een grootschalig bomenoffensief.
Onder het motto “geen beton, maar bomen” krijgen landbouwers volledige ondersteuning om te kiezen voor natuurlijke schaduw.


Dit initiatief biedt een totaalpakket waarbij bomenexperten van de Regionale Landschappen ter plaatse komen voor advies op maat over streekeigen soorten. De volledige uitvoering, van de levering en aanplanting tot de noodzakelijke boombescherming tegen grazend vee, wordt de landbouwer volledig uit handen genomen.
Een cruciale rol in dit natuurlijke schild is weggelegd voor houtkanten, een visie die versterkt wordt door natuurvereniging GroenRand, die van de houtkant haar jaarthema heeft gemaakt.
Deze groene linten fungeren als multifunctionele ecosystemen die veel meer bieden dan enkel schaduw.
Terwijl ze in de zomer dienen als natuurlijke airconditioning, vormen ze in de winter een robuust windscherm dat de gevoelstemperatuur voor het vee verhoogt. Bovendien fungeren houtkanten als 'ecologische snelwegen' die natuurgebieden verbinden en veilige migratieroutes bieden voor fauna.

Ze verbeteren de bodemstructuur, houden water vast bij droogte en voorkomen erosie bij hevige regenval.
Daarnaast bieden ze onderdak aan natuurlijke vijanden van landbouwplagen en slaan ze aanzienlijke hoeveelheden CO2 op, wat direct bijdraagt aan de Vlaamse klimaat- en bomendoelstellingen.

Dierenminister Ben Weyts benadrukt dat deze aanpak aantoont dat dierenwelzijn niet hoeft te leiden tot dure of landschapsverstorende investeringen. Praktijkvoorbeelden zoals Bioboerderij Dubbeldoel in Gooik laten zien hoe deze visie in de realiteit werkt; landbouwers Hilde Nechelput en Seppe Holemans ervaren dagelijks dat hun vee bij extreem weer instinctief de beschutting van de aanplant opzoekt.
Volgens Bas Van der Veken, voorzitter van het Vlaams Overleg van Regionale Landschappen, ontzorgt het project de boer volledig door de administratie en technische inrichting over te nemen.
Het project loopt tot december 2027, waardoor veehouders ruim de tijd hebben om hun percelen met bomen en houtkanten om te vormen tot een klimaatbestendig en biodivers landschap, ruim voor de we
ttelijke deadline van 2029.

Foto's: Regionaal Landschap

Gemeente focust op biodiversiteit: informatieavond over de Aziatische hoornaar en uitreiking van prijzen in het kader van de campagne van Dieter Coppens

Gemeente focust op biodiversiteit: informatieavond over de Aziatische hoornaar en uitreiking van prijzen in het kader van de campagne van Dieter Coppens

In de gemeente Ranst staat biodiversiteit deze maand centraal met twee nauw verbonden initiatieven in GC Den Boomgaard te Broechem. De acties versterken elkaar: waar de informatieavond op woensdag 5 februari om 19.30 uur volledig in het teken stond van de aanpak en bestrijding van een invasieve dreiging, draait de feestelijke avond op maandag 17 februari 2026 om 20.00 uur in de polyvalente zaal om de waardering voor inwoners die hun tuin hebben omgevormd tot een levend natuurreservaat. Het fundament voor deze natuurmaand werd gelegd tijdens die drukbezochte informatieavond onder leiding van de imkersbond "De Liefhebbers van ’t Zoet", waar de strategie werd bepaald tegen de Aziatische hoornaar (Vespa velutina). Deze exoot is herkenbaar aan zijn fluweelzwart borststuk, donker achterlijf met één oranje band en typerende felgele pootuiteinden, terwijl de inheemse Europese hoornaar roodbruin is en ook 's nachts vliegt. Met een lengte tot 3 cm is hij kleiner dan de Europese variant, maar zijn impact is gigantisch. De Aziatische variant is een dagjager die voor bijenkasten 'bidt' om bestuivers uit de lucht te plukken, wat een verlammende stress bij bijenvolken veroorzaakt. Eén enkel nest kan per seizoen tot wel 11 kilogram aan insecten consumeren, wat de bestuivingsgraad direct in gevaar brengt. Natuurvereniging GroenRand onderstreepte vorig jaar met data dat deze "ecologische sluipmoordenaar" de balans ontregelt. De biologie van het insect maakt de bestrijding tot een strategisch schaakspel: in het voorjaar bouwt de koningin een klein primair nest op een beschutte, lage plek, waarna de kolonie in de zomer vaak verhuist naar een secundair nest hoog in de boomtoppen. Om deze cyclus te doorbreken, zet Ranst in op 'spring-trapping' met selectieve lokvallen om koninginnen in het voorjaar weg te vangen. De gemeente ondersteunt dit met een subsidie van maximaal 150 euro voor professionele verdelging op privédomein door een erkend bestrijder, mits de waarneming eerst met foto is gemeld via Vespa-Watch.be en de factuur wordt ingediend via de milieudienst op PitRanst.be.

Op maandag 17 februari verschuift de focus naar de positieve verandering in de Ranstse achtertuinen tijdens de prijsuitreiking van de biodiversiteitscampagnes met Dieter Coppens. De filosofie achter acties als #ByeByeGazon, #BOOMjetuin en #LaatZeLiggen wordt door Dieter omschreven als het herontdekken van "Moeder Natuur". Hij pleit ervoor herfstblaadjes te zien als het échte bladgoud: gratis humus en voedingsstoffen die voorkomen dat de bodem uitdroogt en een harde korst vormt waar geen druppel water in kan infiltreren. Een afgeborstelde tuin ziet er voor diertjes uit als een betonnen parking; door het biljartlaken van het gazon los te laten en inheemse bomen te planten — die werken als een airco met het koelvermogen van tien installaties — creëren inwoners schuilplaatsen voor egels, vogels en vlinders. Je kunt de blaadjes laten liggen of in de kant harken om borders te verwennen; zelfs versnipperen met de grasmachine is een optie als het te rommelig wordt. Belangrijk is dat je de blaadjes in de tuin houdt in plaats van ze af te voeren. GroenRand benadrukt dat deze campagnes onmisbaar zijn in de strijd tegen de hoornaar; sterke, gezonde insectenpopulaties in biodiverse tuinen zijn de enige duurzame manier om weerstand te bieden aan invasieve soorten. Door van duizenden tuinen kleine natuurreservaten te maken, vormen we samen één groot front. De boodschap in Ranst is helder: door de krachten te bundelen — van actieve jacht tot het koesteren van elk takje en blaadje — blijft onze lokale biodiversiteit bewaard. Inwoners kunnen voor meer informatie of aanmeldingen voor de avond terecht bij de Milieudienst van Ranst of via milieu@ranst.be. Foto's: #LaatZeLiggen

GroenRand: Bouwen aan robuuste Landschappen en de groenblauwe verbindingen van de Voorkempen

GroenRand: Bouwen aan robuuste Landschappen en de groenblauwe verbindingen van de Voorkempen

donderdag 5 februari 2026

Brecht behaalt met het vierde bijtje een plek in de eredivisie van bijenvriendelijke gemeentes

Brecht behaalt met het vierde bijtje een plek in de eredivisie van bijenvriendelijke gemeentes: “Dit is geen eindpunt, maar juist een motivatie om verder te groeien naar een klimaatrobuuste gemeente.”