Van Koffiekoeken tot Parlementaire vragen: De metamorfose van burgervereniging GroenRand

 Van Koffiekoeken tot Parlementaire vragen: De metamorfose van burgervereniging GroenRand

Het verhaal van GroenRand begint niet met het lawaai van protesten of de scherpe toon van politiek activisme, maar met de serene rust van de Voorkempen en het onverstoorde spiegelen van de Antitankgracht. Tien jaar geleden vonden enkele bevlogen burgers elkaar in een gedeelde zorg: de prachtige, groene gordel rond Antwerpen dreigde langzaam te verstikken onder de druk van versnippering, beton en een gebrek aan visie.
Terwijl andere natuurverenigingen soms de barricaden opzochten met megafoons en spandoeken, koos GroenRand vanaf de eerste dag voor een radicaal ander pad.
Hun fundament was niet de barricade, maar de dialoogtafel. Ze profileerden zich als een burgervereniging waar bemiddeling, luisterbereidheid en oprechte samenwerking de hoogste goederen waren.
Ze wilden geen "nee-zeggers" zijn die enkel kritiek uitten vanop de zijlijn, maar constructieve partners die met de laarzen in de modder stonden en met een open blik naar de wereld keken.
In die begindagen werd GroenRand de verpersoonlijking van de "zachte kracht".
Hun filosofie was even simpel als doeltreffend: wie echt luistert, wordt uiteindelijk ook gehoord.

Menig sceptische landbouwer of lokale bestuurder raakte gaandeweg gecharmeerd en overtuigd door de rustige, verbindende toon van de vereniging.
Er gaan prachtige anekdotes rond over die vroege jaren, zoals die bewuste middag aan de rand van een omstreden perceel in de Voorkempen.
De gemoederen waren verhit en de belangen leken onverzoenbaar, maar in plaats van juridische termen te spuien, haalde een lid van GroenRand simpelweg een thermos koffie en een stapel koffiekoeken tevoorschijn.
Terwijl de damp uit de bekers steeg in de koude buitenlucht, smolt het ijs en maakte de vijandigheid plaats voor een gesprek over de gedeelde liefde voor het landschap.
Dat is de essentie van GroenRand: de diepe overtuiging dat natuur geen technisch dossier is, maar een thuis voor iedereen die er woont en werkt.
Deze menselijke aanpak wierp onmiskenbaar vruchten af en zorgde voor een enorm draagvlak.

Een van de meest pakkende voorbeelden uit hun geschiedenis is het verhaal van Olga de Otter.
Om de vaak complexe problematiek van watervervuiling en ecologische versnippering tastbaar te maken voor de allerkleinsten, creëerde GroenRand het voorleesboekje ‘Olga Otter wordt ziek’. Zeshonderd exemplaren vonden hun weg naar kinderhandjes en klaslokalen.
Het was een meesterzet in eenvoud.
Door een dier een gezicht, een naam en een verhaal te geven, veranderde de publieke opinie sneller dan met duizend technische rapporten of wetenschappelijke studies ooit mogelijk zou zijn geweest.
Het was de tijd waarin de vereniging zich profileerde als de warme motor achter de Klimaatgordel, een visie waarbij natuurlijke verbindingen niet alleen goed zijn voor de biodiversiteit, maar ook voor de ziel en de gezondheid van de omwonenden.
Echter, terwijl de jaren verstreken en de successen op lokaal niveau groeiden, botste de vereniging op een onzichtbaar plafond.
Achter de schermen groeide het besef dat alleen praten niet volstond om de grote, structurele bedreigingen tegen te houden. De natuur in de Voorkempen heeft immers geen tijd meer voor enkel beleefdheid terwijl de biodiversiteitscrisis wereldwijd en lokaal om zich heen grijpt.

Daarom viert natuurvereniging GroenRand in 2026 haar tienjarig jubileum met een fundamentele gedaanteverwisseling die zowel noodzakelijk als gedurfd is.
De tijd van de klassieke belevingsgids — waarbij de nadruk lag op het fysiek meenemen van groepen via wandelingen en kleinschalige evenementen — maakt nu definitief plaats voor een rol als digitale autoriteit en onafhankelijke behoedster van het natuurbeleid.
Deze transitie is een uiterst bewuste keuze om alle energie vrij te maken voor een nieuwe, assertieve missie: het uitoefenen van onafhankelijke controle op de uitvoering van het beleid.
De vernieuwde website fungeert hierbij als het kloppende hart en de zenuwcentrale van de vereniging.
Het is een visueel sprankelend platform geworden waar strakke opmaak en adembenemende natuurfotografie de pracht van de Voorkempen digitaal overbrengen op een manier die een veel breder publiek bereikt dan de fysieke wandelingen van weleer. Maar de website is meer dan een digitaal fotoboek.
Het is een instrument voor transparantie.
GroenRand fungeert tegenwoordig als een kwaliteitsbewaker die beleidsmakers dicht op de huid zit.
Nu de grote natuurplannen na jarenlang overleg eindelijk officieel zijn vastgelegd, verschuift de focus van het enthousiasmeren naar het nauwgezet monitoren van de realiteit op het terrein.
De vereniging toetst politieke beloftes ongenadig aan de effectieve schop in de grond.
Via hun vernieuwde kanalen publiceren zij feitelijke analyses die exact aantonen waar projecten vertraging oplopen, waar budgetten verdampen of waar de kwaliteit van de uitvoering inboet.
Deze koerswijziging is geen uiting van agressie, maar is gestoeld op een ijzersterk fundament van officiële documenten die als kwalitatieve meetlat dienen.

Allereerst is er het complex project De Nieuwe Rand, een strategisch megaplan dat de regio via een robuuste Klimaatgordel moet wapenen tegen de gevolgen van klimaatverandering.
De kern hiervan is het verbinden en ontsnipperen van natuurkernen door grote barrières, zoals de drukke verkeersaders rond Antwerpen, aan te pakken via ecoducten en faunapassages. GroenRand zorgt ervoor dat deze plannen niet verstoffen in een lade, maar vertaald worden naar tastbare resultaten.

Een absoluut speerpunt in dit netwerk is de herwaardering van de Antitankgracht, die imposante historische linie van 33 kilometer die als een blauw-groene slang door het landschap kronkelt.
Deze voormalige militaire verdedigingsgordel, bezaaid met bunkers uit de Tweede Wereldoorlog, is getransformeerd tot de belangrijkste ecologische verbindingsas van de regio.
Het Projectplan Antitankgracht (2026–2031) bindt zeven gemeenten aan harde acties voor hakhoutbeheer en herstel, waarbij de gracht fungeert als de ultieme migratieroute voor zeldzame soorten.
Binnen dit kader fungeert GroenRand als een gezaghebbende toezichthouder die de feitelijke realisatie van de overeengekomen infrastructuur nauwgezet verifieert.
Wanneer we spreken over de bescherming van de otter, die mysterieuze watergezant die langzaam zijn weg terugvindt naar onze regio, is er nood aan wat de vereniging de "otter-hardware" noemt.
Dit is geen abstract concept, maar de kern van het Soortenbeschermingsprogramma (SBP) Otter, een officieel besluit van de Vlaamse overheid dat maar liefst 56 vlijmscherpe actiepunten bevat.

GroenRand hanteert een actieve veldmonitoringsstrategie om erop toe te zien dat technische voorzieningen — zoals de vlotters onder bruggen die voorkomen dat de otter bij hoogwater de drukke weg op moet — conform de beleidsafspraken worden geïmplementeerd.
Hiermee waarborgt de vereniging dat actiepunten zoals verkeersveiligheid bij waterkruisingen en waterkwaliteit de fase van loutere intentie overstijgen.
De transitie van administratieve besluitvorming naar tastbaar natuurherstel wordt strikt bewaakt, waarbij elke otterpassage en elk geleidingsraster telt voor het overleven van de soort.
Deze waakzaamheid reikt verder dan de waterkant.

Ook de uitgestrekte, paarse vlaktes van het Grenspark Kalmthoutse Heide staan onder hun voortdurende hoede.
Dit unieke heidelandschap stopt niet bij de landsgrens, en dat doet de inzet van GroenRand dus ook niet.
Ze zien er nauwgezet op toe dat het grote Masterplan voor dit gebied geen loutere intentieverklaring blijft.
Dat betekent dat ze over de schouders van beleidsmakers meekijken om te zien of de grensoverschrijdende samenwerking tussen België en Nederland wel soepel verloopt.
Worden de kwetsbare vennen wel goed beschermd?
Krijgt de heide de rust die ze nodig heeft om te herstellen?
Als een onafhankelijke kwaliteitsmonitor houdt GroenRand de vinger aan de pols: ze vieren elk succes, maar trekken ook aan de bel zodra de uitvoering van deze natuurplannen dreigt te verwateren.
Deze nieuwe rol uit zich ook in de manier waarop de vereniging de dialoog verdiept: door via volksvertegenwoordigers kritische, maar noodzakelijke vragen te stellen in het Vlaams Parlement aan de betrokken ministers.
Waarom deze verschuiving?
Omdat een officiële vraag een minister dwingt om transparant te zijn en kleur te bekennen—iets wat de kwaliteit van het natuurbeleid alleen maar ten goede komt.
Juist omdat GroenRand tien jaar lang heeft geïnvesteerd in bemiddeling en luisterbereidheid, hebben ze nu de autoriteit om de vinger op de zere plek te leggen zonder als loutere actiegroep weggezet te worden.
Ze kennen het terrein als geen ander. Hun dossiers zijn niet gebaseerd op onvrede, maar op tien jaar diepgaande terreinkennis en de wil om samen tot resultaten te komen.
Door al deze taaie beleidskost op de vernieuwde website te vertalen naar vlot leesbare en feitelijk correcte informatie, zorgt GroenRand ervoor dat de burger niet alleen de schoonheid van de natuur bewondert, maar ook begrijpt waarom toezicht en zorgvuldigheid zo hard nodig zijn.
Het doel voor de komende tien jaar is glashelder.
Met een optimistische blik en een kritische pen voorkomen dat officiële plannen louter intentieverklaringen blijven.
GroenRand blijft die burgervereniging waar samenwerken hoog in het vaandel staat, een behoedster die spreekt wanneer de natuur dat nodig heeft.
Wil jij GroenRand helpen om deze rol nog krachtiger in te vullen? Blijf dan onze vernieuwde website bezoeken om op de hoogte te blijven van de laatste dossiers.
Namens de vernieuwde redactie van GroenRand

Boekvoorstelling - Een jaar vol ontdekkingen – 365 grootse verhalen over kleine beestjes

GroenRand presenteert: Een jaar vol ontdekkingen – De verborgen helden van onze natuur ontrafeld

Een jaar vol ontdekkingen: De verborgen helden van onze natuur ontrafeld
Onder onze eigen voeten, in de tuin, op een vergeten pluk netels in de berm en zelfs tussen de stille grafstenen op een kerkhof krioelt het van het leven.
Hoewel we er in onze dagelijkse haast vaak straal aan voorbijlopen, speelt zich daar een wereld af die fascinerender is dan we ooit konden vermoeden.
Er leven kriebelbeestjes met elk hun eigen unieke verhaal; een verborgen universum vol sluipmoordenaars, camouflagekunstenaars, meester-bedriegers en verrassend zorgzame moeders.

In hun lijvige en baanbrekende nieuwe boek ‘Een jaar vol ontdekkingen’ brengen auteur Petra Vijncke en illustrator Christophe Istace een eerbetoon aan deze vaak vergeten of zelfs verguisde hoofdrolspelers.
Ze laten zien dat de realiteit van een insect, worm of spin vaak boeiender, spannender en complexer is dan de beste episodes van The Hunger Games.
Dit boek is niet louter een verzameling feiten, maar een uitnodiging om met de ogen op scherp de eigen omgeving opnieuw te ontdekken en de enorme ecologische waarde van het kleine leven te erkennen.
De drijvende kracht achter de meeslepende verhalen in dit werk is Petra Vijncke. Zij is werkzaam als medewerker wetenschapscommunicatie bij het Instituut voor Natuur- en Bosonderzoek (INBO), waar zij een sleutelrol vervult in het vertalen van complexe ecologische data naar maatschappelijk relevante verhalen.

Petra studeerde Germaanse Talen aan de UGent, maar haar passie voor de natuur was er al veel eerder; al op vierjarige leeftijd zat ze met haar neus in het gras. Bij het INBO fungeert zij als de cruciale brug tussen de ivoren toren van de wetenschap en de burger.
Een van haar grootste professionele prestaties is de zesdelige educatieve filmreeks ‘Stikstof & onze natuur’.
In dit dossier hanteert zij een ongekende precisie om uit te leggen hoe stikstofdepositie — de neerslag van ammoniak en stikstofoxiden — de chemie van onze bodem verandert.
Ze maakt tastbaar hoe deze vermesting leidt tot het verdwijnen van zeldzame planten en de daarvan afhankelijke insecten. Daarnaast geeft zij via de INBO Podcasts een stem aan onderzoekers over thema's als rewilding en coördineert ze de communicatie voor grote Europese natuurherstelprojecten zoals Belgium for Biodiversity.

Buiten haar kantooruren is Petra een zeer ervaren en erkend natuurgids, onder andere in het Grenspark Kalmthoutse Heide.
Met haar enorme kennis over de 'wondere wereld van insecten' en haar vlotte vertelstijl leert zij jong en oud om weer met de zuivere verwondering van een kind naar de kleinste details in hun directe omgeving te kijken.

De visuele ziel van dit project wordt gevormd door Christophe Istace.
Hij is een meester in het observeren van het allerkleinste leven en heeft zijn vaardigheden als illustrator letterlijk ontwikkeld aan zijn eigen tuintafel.
Daar bestudeerde hij, gewapend met een macro-objectief en een bijna eindeloos geduld, de anatomie van insecten en spinnen om ze met uiterste precisie en een artistieke ziel op papier te zetten. Zijn werk kenmerkt zich door een unieke combinatie van wetenschappelijke nauwkeurigheid en een bijna tastbare schoonheid.
Hij slaagt erin om de glans van een dekschild of de fijne beharing op de poten van een spin zo weer te geven dat zelfs de meest "enge" beestjes een zekere gratie krijgen.
Onder de noemer ‘Met de neus in de berm’ inspireert hij dagelijks een groeiende gemeenschap van natuurliefhebbers om vaker door de knieën te gaan.
Petra en Christophe zijn inmiddels een beproefd team.

Eerder oogstten zij al internationaal lof met hun succesvolle boek ‘Vuurvlieg, mier en vlinder: het verborgen leven van insecten’.
Voor dit nieuwe werk bij Uitgeverij Lannoo volgden zij een jaar lang dagelijks diertjes op alledaagse plekken zoals tuinen, bermen, stranden en kerkhoven, wat resulteerde in 365 unieke dagportretten die de seizoenen van de insectenwereld minutieus volgen.

Deze passie voor de allerkleinsten sluit naadloos aan bij de visie van natuurvereniging GroenRand.
Voor hen vormen ongewervelden zoals spinnen, wormen, slakken, duizendpoten en pissebedden de onzichtbare maar cruciale fundering van het ecosysteem in de Voorkempen.
Hoewel deze dieren vaak minder aandacht krijgen dan de bekende bestuivers, fungeren zij als de essentiële motor van de natuur door processen aan te sturen die de bodem gezond en vitaal houden. Wormen vervullen hierbij de rol van bodem-ingenieurs.
Zij consumeren organisch afval en zetten dit om in voedzame humus.
Hun gangenstelsels werken als een natuurlijk drainagesysteem dat de bodem belucht en water absorbeert, wat het landschap weerbaarder maakt tegen extreme droogte en zware neerslag. Pissebedden — die feitelijk landbewonende kreeftjes zijn — en slakken vormen de natuurlijke opruimploeg.
Pissebedden hebben de unieke gave om taaie cellulose en lignine uit dood hout af te breken, een proces waar de meeste andere dieren niet toe in staat zijn. Hiermee maken zij kostbare voedingsstoffen opnieuw beschikbaar in de kringloop van het leven.
Tegelijkertijd fungeren spinnen en duizendpoten als de natuurlijke bewakers van het ecologisch evenwicht.
Als geduchte jagers reguleren zij populaties van andere kleine dieren, waardoor het ontstaan van plagen op een biologische manier wordt voorkomen zonder dat er schadelijk gif aan te pas komt.
Een spin kan in haar eentje honderden muggen en vliegen per seizoen consumeren, wat haar tot een onmisbare bondgenoot van de mens maakt.

De visie van GroenRand reikt echter nog verder: larven van zweefvliegen en loopkevers worden gewaardeerd als bondgenoten die enorme hoeveelheden bladluizen consumeren.
Mieren worden gezien als ware bio-ingenieurs. Hun uitgebreide gangenstelsels verplaatsen enorme hoeveelheden grond en bevorderen de zaadverspreiding van bosplanten via zogenaamde mierenbroodjes.
In de vennen en beekvalleien fungeren libellen en juffers als cruciale graadmeters voor de waterkwaliteit, waarbij ze als jagers muggenpopulaties in toom houden.
Al deze groepen vormen de onmisbare schakel in de voedselketen als hoofdbestanddeel van het dieet van egels, amfibieën, zangvogels en vleermuizen.

GroenRand benadrukt dat we de natuur de ruimte moeten geven om zelfregulerend te zijn, bijvoorbeeld door "dood hout" en strooisellagen te laten liggen als kraamkamer voor biodiversiteit. Door in te zetten op deze fundamentele processen streeft men naar een robuust landschap waarin de mens niet langer domineert, maar opnieuw onderdeel wordt van een gezond, werkend systeem dat de opslag van koolstof bevordert en klimaatverstoringen kan opvangen.

Het boek ‘Een jaar vol ontdekkingen’ vertelt het verhaal van 365 vaak vergeten of verguisde hoofdrolspelers.
Het gaat niet in op de klassieke publiekslievelingen.
Je zult er geen vliegend hert of lentevuurspin in aantreffen, maar wel personages die mensen écht kunnen ontmoeten tijdens een wandeling of in hun eigen tuin.

Het is een unieke mix van observatie, educatie en verwondering die iedereen uitnodigt om zelf op ontdekkingstocht te gaan.
Het boek onthult geheimen zoals de zorgzame broedzorg van bepaalde spinnensoorten of de ingenieuze camouflage van wantsen.
Voor wie de auteurs persoonlijk wil ontmoeten en meer wil horen over hun fascinerende ontdekkingstocht, is er de officiële boekvoorstelling in samenwerking met Natuurpunt.

Deze vindt plaats op vrijdag 13 maart in De Vroente, Duurzaam Educatiepunt te Kalmthout. De deuren openen om 19:00 uur en de lezing start om 19:30 uur.
Het belooft een avond vol verwondering te worden, die wordt afgesloten met een hapje, een drankje en een quiz waarbij je zelfs een originele tekening van Christophe Istace kunt winnen.

De toegang is volledig gratis, maar vanwege de beperkte plaatsen is het verplicht om je aanwezigheid vóór 26 februari te bevestigen via een e-mail naar vijncke.petra@gmail.com.
Dit monumentale werk en deze lezing zijn een absolute aanrader voor elke nieuwsgierige lezer die bereid is zijn ogen de kost te geven voor de grootsheid van het kleine leven dat onze wereld draaiende houdt.

Tekeningen zijn van Christophe

Natuur zonder Paspoort: De redding van de Groote Meer en de grote visie van GroenRand

Natuur zonder Paspoort: De redding van de Groote Meer en de grote visie van GroenRand

Stel je voor dat je een kamsalamander bent in de Antwerpse Noorderkempen.
Je zoekt een warm, ondiep poeltje om je kroost groot te brengen, maar je favoriete ven staat bijna droog en het resterende water is verstikt door fosfaten.
Geen pretje.
Gelukkig wordt er voor deze kleine bewoners én voor de rest van de regio hard gewerkt aan een hoopvolle toekomst.
Op zaterdag 22 februari om 14:00 uur vormt het kruispunt van de Groenendriesstraat en de Staartseduinen in Kalmthout het vertrekpunt voor een fascinerende infowandeling door het Grenspark Kalmthoutse Heide. 

Tijdens deze excursie krijgen bezoekers ter plaatse uitleg over een technisch én ecologisch huzarenstukje: de aanleg van een tweede waterfilter in de Steertse Heide en het grootschalige herstel van het Evertandven.

Dit project is een schoolvoorbeeld van grensoverschrijdende samenwerking: hoewel de graafmachines op Vlaams grondgebied (gemeentes Kalmthout en Essen) staan, is het hoofddoel het redden van de Nederlandse Groote Meer in de gemeente Woensdrecht.

De Steertse Heide fungeert hierbij als een vitale bufferzone van natte en droge heide, vliegzand en historische houtwallen.
Door de aanleg van de nieuwe waterfilter — een natuurgebaseerde oplossing die fosfaten uit het instromende water zuivert — krijgt de Groote Meer weer het schone, mineraalarme water dat het nodig heeft.
Dit is van levensbelang voor zeldzame planten zoals oeverkruid, drijvende waterweegbree, galigaan en klokjesgentiaan, die anders zouden bezwijken onder algenbloei. Ook voor de geoorde fuut, de dodaars en de rugstreeppad is dit schone water de basis van hun bestaan.
Om de fauna de nodige rust te gunnen, worden alle werken strikt voor de start van het broedseizoen afgerond.
Natuurvereniging GroenRand beschouwt deze werkzaamheden echter niet als een op zichzelf staand project, maar als een cruciale stap in de realisatie van het Masterplan Kalmthoutse Heide. 

De vereniging ziet het Grenspark als de centrale as van een ambitieus netwerk van ‘natuurkettingen’.
Hun visie is gericht op het smeden van fysieke verbindingen tussen het Grenspark en nabijgelegen kerngebieden zoals het Groot Schietveld, het Klein Schietveld en het Mastenbos.
In dit ecologische web fungeert de Antitankgracht als een 'robuuste ruggengraat' die de versnipperde Natura 2000-gebieden aan elkaar rijgt.
Een dergelijk ononderbroken landschap is essentieel voor de migratie van de schuwe boommarter en de bescherming van reptielen zoals de gladde slang, adder en zandhagedis.
Zelfs de historische forten langs de gracht spelen een rol als vitale overwinteringsplaatsen voor de watervleermuis en de franjestaart.

GroenRand benadrukt dat deze schaalvergroting de broodnodige rust biedt aan vogelsoorten zoals de boomleeuwerik, de nachtzwaluw en de zeldzame klapekster.
Ondertussen blijven waterrijke vennen zoals de Putse Moer dankzij deze integrale aanpak een veilige haven voor de roerdomp, de bruine kiekendief en het mysterieuze porseleinhoen.
De vereniging wijst hierbij op het belang van de Hesselteer-studie, die aantoont hoe cruciaal de verbinding tussen de schietvelden is voor de biodiversiteit.
Het herstel van het Evertandven, inclusief de nieuwe poelen die dienen als kraamkamer voor de kamsalamander en libellen, past perfect in dit plaatje. 
De recente oprichting van de Stichting Grenspark Kalmthoutse Heide als Stichting van Openbaar Nut markeert bovendien een nieuwe juridische mijlpaal.
Hierdoor wordt dit grenzeloze landschap en de visie van het Masterplan structureel verankerd.
Voor de omwonenden betekent dit de bescherming van een essentiële 'groene long' die de regio wapent tegen klimaatverandering, terwijl specialisten zoals de heivlinder en het uiterst zeldzame gentiaanblauwtje verzekerd blijven van een duurzame habitat.

Meer info kan je hier vinden

© foto's: Grenspark Kalmthoutse Heide

Nieuwe natuurwerken in het Schildehof

 

Het Schildehof: Van Adellijke Schans naar het Mysterieuze Lusthof van de ‘Zotte Baron’

De geschiedenis van het Schildehof is een fascinerend epos dat de brug slaat tussen eeuwenoude adellijke tradities en moderne natuurvisies. Het verhaal begint diep in de 14e eeuw, toen het domein bekendstond als het Hof ten Broecke.
Deze oorspronkelijke, omgrachte schans nabij de strategische vallei van de Schijn was destijds in het bezit van Franco van Wijnegem, waarna het rond 1400 overging naar de familie van Berchem. Een cruciaal kantelpunt volgde in 1554 toen het goed verbeurd werd verklaard en uiteindelijk in handen kwam van de invloedrijke familie van de Werve.
Toen Willem van de Werve in 1559 ook de heerlijkheid Schilde verwierf, werd dit "omwaterd stenen huis met toren, cijnshoeve, laathof en hoeven" de officiële zetel van de baronie.
In de 18e eeuw onderging het domein een gedaanteverandering onder baron Paolo Jacomo de Cloots.
Hij herstelde de aanzienlijke schade die tussen 1702 en 1704 was aangericht en transformeerde het park tot een weelderig lusthof met dreven, priëlen, vijvers en watervallen.

Meest opvallend uit die tijd was de Chinese toren, die een vernuftige pompinstallatie verborg om de vele fonteinen mechanisch in beweging te zetten.
De echte glorieperiode brak echter aan in de late 19e eeuw, toen tussen 1876 en 1891 een imposant nieuw kasteel in eclectische stijl verrees naar een ontwerp van de Parijse architect Henri Parent.
De bewoner die de geschiedenis van Schilde voorgoed zou tekenen, was baron Henri van de Werve (1844–1924), in de volksmond beter bekend als de ‘Zotte Baron’.
Henri was een man van uitersten: een gepassioneerd paardenliefhebber met een luxueus koetshuis, maar ook een uiterst mensenschuwe zonderling die leed aan een zekere grootheidswaan.
Zijn "zotte" toestanden zijn tot op de dag van vandaag legendarisch; zo liet hij een geheime ondergrondse keldergang graven die van het kerkhof rechtstreeks naar de Sint-Guibertuskerk liep.
Via deze tunnel kon hij ongemerkt in zijn afgesloten privéloge verschijnen zonder ook maar één dorpsgenoot onder ogen te hoeven komen.
Zijn afkeer van de lokale geestelijkheid leidde tot beruchte streken, zoals het camoufleren van een diepe mestput op een kerkpad om de pastoor letterlijk in de val te lokken, en er werd zelfs gefluisterd dat hij in vlagen van overmoed met paard en kar de kerk binnereed tijdens de mis.
Ook als burgemeester was hij onvoorspelbaar; hij kon urenlang zwijgen of de zaal plotseling via een raam verlaten.
Hoewel historici nu vermoeden dat dit grillige gedrag een gevolg was van beginnende dementie, bleven de verhalen over zijn excentriciteit onlosmakelijk verbonden met de romantische ornamenten en de iconische Pijlenbrug.

Vandaag de dag rusten de nieuwe natuurplannen op deze historisch beladen grond.

Die beladenheid zit in elke stap die je op het domein zet: de bodem is verzadigd van eeuwenoude machtsverhoudingen, maar draagt ook de littekens van verlies, afbraak en zelfs vervuiling. Na de gloriejaren van de baron werd 500 hectare van het domein verkaveld tot de huidige wijk Schilde-Bergen. In 1953 kocht de gemeente Schilde het park aan voor 12 miljoen Belgische frank, maar vanwege de immense renovatiekosten werd het majestueuze gebouw in 1954 volledig gesloopt.
In de jaren die volgden, kende het park een minder fraai hoofdstuk: bepaalde delen werden gebruikt als stortplaats voor puin en huishoudelijk afval om putten en lagere zones op te vullen.
Hoewel dit stort momenteel volledig met een dikke laag grond is bedekt en aan het oog is onttrokken door weelderig groen, blijft dit verborgen verleden een deel van de complexe bodemgeschiedenis. De fundamenten die onder het gras verborgen liggen, maken de plek samen met dit ondergrondse erfgoed tot een stille getuige van verdwenen glorie en menselijke ingrepen.
Het Schildehof staat echter niet op zichzelf.
Het is een essentieel onderdeel van de vallei van het Schijn.

Dit gebied, met de kastelen Schilde, Bleekhof en Vrieselhof, ligt verspreid over de gemeenten Schilde, Ranst (Oelegem) en Wommelgem, ten oosten van Antwerpen in het Land van Zoersel-Wijnegem. Het sluit langs de oostgrens aan op de Antitankgracht, wat het van onschatbare waarde maakt voor de regionale biodiversiteit en natuurverenigingen zoals GroenRand.
Op deze beladen bodem start het lokaal bestuur Schilde nu, samen met haar partners, op maandag 9 februari nieuwe werkzaamheden die natuur, erfgoed en beleving versterken.

Langs het wandelpad richting het Groot Schijn liggen kleine graslanden met een hoge natuurwaarde die de voorbije jaren door een gebrek aan beheer deels zijn dichtgegroeid met bomen en struiken.
Om de historische openheid die de baron zo koesterde te herstellen, worden deze zones opnieuw met elkaar verbonden tot één sterk geheel.
Concreet wordt een beperkt deel van het pionierbos gekapt, worden oude boomstammen verwijderd en wordt de grond opnieuw ingezaaid.
Hoewel deze ingrepen er tijdelijk ingrijpend uitzien, resulteren ze in een bloemenrijk parklandschap met een natuurlijke bosrand van eiken en iepen.
Dit herstel zorgt voor een warm microklimaat dat meer ruimte biedt aan bijen, vlinders en sprinkhanen, en vormt de ideale thuis voor de hazelworm, een ongevaarlijk reptiel dat hier opnieuw alle kansen krijgt.
Zo investeert Schilde in een gezonde en toekomstbestendige natuur, waar de echo van de ‘Zotte Baron’ voortleeft in een landschap waar mens en dier nog generaties lang van kunnen genieten.

© Rodrik Steverlynck 

Minister Weyts en GroenRand op één lijn: Bomen en houtkanten bieden de beste beschutting voor vee

Minister Weyts en GroenRand op één lijn: Bomen en houtkanten bieden de beste beschutting voor vee

2029 luidt een nieuwe wetgeving een groen tijdperk in voor de Vlaamse weides: de Vlaamse Codex Dierenwelzijn verplicht veehouders dan om al hun dieren beschutting te bieden tegen hitte en koude. Om te voorkomen dat het landschap ontsierd wordt door een wildgroei aan betonnen constructies, slaan de Vlaamse Overheid en de 18 Regionale Landschappen de handen in elkaar voor een grootschalig bomenoffensief.
Onder het motto “geen beton, maar bomen” krijgen landbouwers volledige ondersteuning om te kiezen voor natuurlijke schaduw.

Dit initiatief biedt een totaalpakket waarbij bomenexperten van de Regionale Landschappen ter plaatse komen voor advies op maat over streekeigen soorten. De volledige uitvoering, van de levering en aanplanting tot de noodzakelijke boombescherming tegen grazend vee, wordt de landbouwer volledig uit handen genomen.
Een cruciale rol in dit natuurlijke schild is weggelegd voor houtkanten, een visie die versterkt wordt door natuurvereniging GroenRand, die van de houtkant haar jaarthema heeft gemaakt.
Deze groene linten fungeren als multifunctionele ecosystemen die veel meer bieden dan enkel schaduw.
Terwijl ze in de zomer dienen als natuurlijke airconditioning, vormen ze in de winter een robuust windscherm dat de gevoelstemperatuur voor het vee verhoogt. Bovendien fungeren houtkanten als 'ecologische snelwegen' die natuurgebieden verbinden en veilige migratieroutes bieden voor fauna.

Ze verbeteren de bodemstructuur, houden water vast bij droogte en voorkomen erosie bij hevige regenval.
Daarnaast bieden ze onderdak aan natuurlijke vijanden van landbouwplagen en slaan ze aanzienlijke hoeveelheden CO2 op, wat direct bijdraagt aan de Vlaamse klimaat- en bomendoelstellingen.
Dierenminister Ben Weyts benadrukt dat deze aanpak aantoont dat dierenwelzijn niet hoeft te leiden tot dure of landschapsverstorende investeringen. Praktijkvoorbeelden zoals Bioboerderij Dubbeldoel in Gooik laten zien hoe deze visie in de realiteit werkt; landbouwers Hilde Nechelput en Seppe Holemans ervaren dagelijks dat hun vee bij extreem weer instinctief de beschutting van de aanplant opzoekt.
Volgens Bas Van der Veken, voorzitter van het Vlaams Overleg van Regionale Landschappen, ontzorgt het project de boer volledig door de administratie en technische inrichting over te nemen.
Het project loopt tot december 2027, waardoor veehouders ruim de tijd hebben om hun percelen met bomen en houtkanten om te vormen tot een klimaatbestendig en biodivers landschap, ruim voor de wettelijke deadline van 2029.

Foto's: Regionaal Landschap

Gemeente focust op biodiversiteit: informatieavond over de Aziatische hoornaar en uitreiking van prijzen in het kader van de campagne van Dieter Coppens

Gemeente focust op biodiversiteit: informatieavond over de Aziatische hoornaar en uitreiking van prijzen in het kader van de campagne van Dieter Coppens

In de gemeente Ranst staat biodiversiteit deze maand centraal met twee nauw verbonden initiatieven in GC Den Boomgaard te Broechem. De acties versterken elkaar: waar de informatieavond op woensdag 5 februari om 19.30 uur volledig in het teken stond van de aanpak en bestrijding van een invasieve dreiging, draait de feestelijke avond op maandag 17 februari 2026 om 20.00 uur in de polyvalente zaal om de waardering voor inwoners die hun tuin hebben omgevormd tot een levend natuurreservaat. Het fundament voor deze natuurmaand werd gelegd tijdens die drukbezochte informatieavond onder leiding van de imkersbond "De Liefhebbers van ’t Zoet", waar de strategie werd bepaald tegen de Aziatische hoornaar (Vespa velutina). Deze exoot is herkenbaar aan zijn fluweelzwart borststuk, donker achterlijf met één oranje band en typerende felgele pootuiteinden, terwijl de inheemse Europese hoornaar roodbruin is en ook 's nachts vliegt. Met een lengte tot 3 cm is hij kleiner dan de Europese variant, maar zijn impact is gigantisch. De Aziatische variant is een dagjager die voor bijenkasten 'bidt' om bestuivers uit de lucht te plukken, wat een verlammende stress bij bijenvolken veroorzaakt. Eén enkel nest kan per seizoen tot wel 11 kilogram aan insecten consumeren, wat de bestuivingsgraad direct in gevaar brengt. Natuurvereniging GroenRand onderstreepte vorig jaar met data dat deze "ecologische sluipmoordenaar" de balans ontregelt. De biologie van het insect maakt de bestrijding tot een strategisch schaakspel: in het voorjaar bouwt de koningin een klein primair nest op een beschutte, lage plek, waarna de kolonie in de zomer vaak verhuist naar een secundair nest hoog in de boomtoppen. Om deze cyclus te doorbreken, zet Ranst in op 'spring-trapping' met selectieve lokvallen om koninginnen in het voorjaar weg te vangen. De gemeente ondersteunt dit met een subsidie van maximaal 150 euro voor professionele verdelging op privédomein door een erkend bestrijder, mits de waarneming eerst met foto is gemeld via Vespa-Watch.be en de factuur wordt ingediend via de milieudienst op PitRanst.be.

Op maandag 17 februari verschuift de focus naar de positieve verandering in de Ranstse achtertuinen tijdens de prijsuitreiking van de biodiversiteitscampagnes met Dieter Coppens. De filosofie achter acties als #ByeByeGazon, #BOOMjetuin en #LaatZeLiggen wordt door Dieter omschreven als het herontdekken van "Moeder Natuur". Hij pleit ervoor herfstblaadjes te zien als het échte bladgoud: gratis humus en voedingsstoffen die voorkomen dat de bodem uitdroogt en een harde korst vormt waar geen druppel water in kan infiltreren. Een afgeborstelde tuin ziet er voor diertjes uit als een betonnen parking; door het biljartlaken van het gazon los te laten en inheemse bomen te planten — die werken als een airco met het koelvermogen van tien installaties — creëren inwoners schuilplaatsen voor egels, vogels en vlinders. Je kunt de blaadjes laten liggen of in de kant harken om borders te verwennen; zelfs versnipperen met de grasmachine is een optie als het te rommelig wordt. Belangrijk is dat je de blaadjes in de tuin houdt in plaats van ze af te voeren. GroenRand benadrukt dat deze campagnes onmisbaar zijn in de strijd tegen de hoornaar; sterke, gezonde insectenpopulaties in biodiverse tuinen zijn de enige duurzame manier om weerstand te bieden aan invasieve soorten. Door van duizenden tuinen kleine natuurreservaten te maken, vormen we samen één groot front. De boodschap in Ranst is helder: door de krachten te bundelen — van actieve jacht tot het koesteren van elk takje en blaadje — blijft onze lokale biodiversiteit bewaard. Inwoners kunnen voor meer informatie of aanmeldingen voor de avond terecht bij de Milieudienst van Ranst of via milieu@ranst.be. Foto's: #LaatZeLiggen

GroenRand: Bouwen aan robuuste Landschappen en de groenblauwe verbindingen van de Voorkempen

GroenRand: Bouwen aan robuuste Landschappen en de groenblauwe verbindingen van de Voorkempen

Zoersel 06-02-2026

In het hart van de provincie Antwerpen speelt zich een boeiend schouwspel af.
Al eeuwenlang wordt de regio van de Voorkempen gekenmerkt door een fascinerend spanningsveld tussen het landelijke leven en de stedelijke dynamiek.
Vlak bij de stad en de haven vinden we een sterk verstedelijkte, versnipperde zone die toch nog opmerkelijke park- en natuurgebieden herbergt. In de tweede gordel rond de stad, het kerngebied van GroenRand, ontvouwt zich een rijker landschap: een bosrijke zone vol park- en kasteeldomeinen, woonparken met typerend houtig erfgoed en indrukwekkend militair erfgoed.
Hier vloeien open landbouwgebieden, uitgestrekte heide en beekvalleien in elkaar over, met de Antitankgracht als de grote, dragende structuur die alles verbindt.
De afgelopen tien jaar is de visie op dit landschap fundamenteel geëvolueerd.
Waar voorheen de focus lag op kleine, verspreide acties, streeft GroenRand nu naar een clustering van gebieden tot grote aaneengesloten gehelen. Deze geïntegreerde, gebiedsgerichte aanpak is een noodzaak om landschappen ‘robuust’ te maken, bestand tegen de klimaatverandering.

Een robuust landschap biedt een ecologisch evenwicht waarin natuurlijke processen de hoofdrol spelen bij CO2-opslag en waterbuffering.
Maar robuustheid gaat ook over mensen. GroenRand gelooft dat enkel een integrale aanpak zorgt voor een duurzame open ruimte waar mensen zich werkelijk mee verbonden voelen.
Deze verbondenheid wordt gevoed vanuit een werking ‘van onderuit’, waarbij inwoners de streekidentiteit van de Voorkempen beleven en zich eigenaar voelen van hun landschap.
Deze strategie vertaalt zich in het herstel van fijnmazige groenblauwe verbindingen en het tegengaan van versnippering.
GroenRand zet in op functionele ecologische netwerken tussen natuurkernen, met een bijzondere focus op de beek- en valleisystemen die de Antitankgracht kruisen.
Deze worden uitgebouwd als klimaatbuffers tegen verdroging, overstromingen en erosie.
Hierbij wordt nauw samengewerkt met lokale besturen, particulieren en beheerders om natuurdoelen te behalen via soortbescherming en habitatherstel binnen de Speciale Beschermingszones (SBZ) van het Natura 2000-netwerk.

Iconische gebieden zoals de Kalmthoutse Heide, onderdeel van Grenspark De Zoom, en de militaire domeinen van het Klein en Groot Schietveld vormen hierbij cruciale schakels voor zeldzame soorten zoals de boomleeuwerik, de gladde slang, het heideblauwtje en de adder.
De realisatie van een robuuste natuurverbinding tussen het Groot en Klein Schietveld is voor GroenRand uitgegroeid tot een cruciaal dossier, dat zij beschouwen als de lakmoesproef voor het volledige Vlaamse natuurbeleid.
De kern van hun streven is de uitvoering van de zogenaamde "Hesselteer-verbinding".
GroenRand eist dat dit knelpunt met absolute prioriteit wordt opgenomen in het VAPEO (Vlaams Actieprogramma Ecologische Ontsnippering). Voor de vereniging is één volwaardige verbinding het absolute minimum om de genetische uitwisseling tussen populaties te garanderen en de biodiversiteit in deze uitgestrekte heidegebieden te herstellen.
In dit dossier staat GroenRand echter lijnrecht tegenover de huidige politieke houding.
Waar de vereniging aandringt op onmiddellijke actie en transparante investeringen, hanteert het beleid een voorzichtig pad waarin de nadruk ligt op de balans met economische landbouwbelangen.

GroenRand bekritiseert deze houding scherp en stelt dat het leidt tot een structureel gebrek aan concrete budgetten voor ontsnippering, wat zij ervaren als een vorm van "wetenschapsontkenning": studies zoals de Hesselteer-studie worden wel erkend, maar de uitvoering ervan wordt telkens uitgesteld.
Deze blokkade heeft grote gevolgen voor de gehele regio.
Zonder middelen voor het VAPEO-programma blijven ook de ambities voor de Antitankgracht gehypothekeerd.
Deze historische linie loopt door zeven gemeenten van Stabroek tot Ranst en fungeert als een ecologische ruggengraat, maar wordt op tal van plaatsen doorsneden door drukke gewestwegen.
Zonder overheidsmiddelen voor faunapassages blijven deze wegen dodelijke barrières, waardoor de Antitankgracht haar rol als "natuursnelweg" niet kan vervullen voor de meer dan 4.000 vleermuizen (waaronder de meervleermuis en franjestaart), amfibieën zoals de kamsalamander, heikikker en poelkikker, vissen zoals de kleine modderkruiper, en migrerende zoogdieren zoals herten, eekhoorns, vossen, de otter, de boommarter en de bever.
Om deze blokkade te doorbreken voert GroenRand een actieve lobbycampagne via het Vlaams Parlement en het project "Greenconnect".

De naam van dit project zegt het zelf: het connecteren van groene gebieden tot grote gehelen.
Hierbij staan ontsnippering en het creëren van houtkanten als verbindende elementen centraal om de overheid te dwingen tot kleur bekennen over het investeringsprogramma voor 2025-2030.
Verder naar het oosten, in de valleien van de Tappelbeek en de Groot Schijn, toont het Vliegveld van Malle gelukkig dat herstel wél mogelijk is. In het kader van de Vlaamse Blue Deal wordt daar 80.000 m² asfalt verwijderd en worden vijftien militaire gebouwen gesloopt.
De centrale Zalfense Heide ontwikkelt zich daar als een essentieel mozaïeklandschap, waarbij nieuwe houtkanten veilige corridors vormen tussen bosgebieden zoals Blommerschot en het Zoerselbos.
Deze integrale aanpak moet op termijn leiden tot een naadloos geheel, waarbij zelfs barrières zoals de E34 in de toekomst via een ecoduct ter hoogte van de Delfte Beek overbrugd kunnen worden om een directe verbinding met de Lovenhoek te realiseren.
Zo stimuleert GroenRand de uitvoering van soortbeschermingsprogramma’s voor de vleermuizen, kamsalamander, heikikker, poelkikker, heivlinder, otter en bever, en bouwt zij onvermoeibaar aan een veerkrachtige en verbonden Voorkempen voor mens en natuur.

Foto's: Mark Mertens