Samen met GroenRand en Frank Vermeiren op pad voor de atalanta
De atalanta is een van de meest herkenbare en standvastige dagvlinders in de Voorkempen.
Dit insect valt meteen op door zijn fluweelzwarte vleugels met vuurrode banen en helderwitte vlekken.
Samen met de natuurvereniging GroenRand start Frank Vermeiren een uitgebreide reportage over de vlinders van A tot Z.
Als rasechte trekvlinder legt deze soort elk jaar spectaculaire afstanden af vanuit het verre zuiden.
In bosrijke domeinen zoals het Zoerselbos vindt deze vlinder een ideale leefomgeving.
De rupsen leven hier exclusief op de bladeren van de grote brandnetel langs schaduwrijke bosranden.
In de nazomer verhuist de focus van bloemennectar naar het sap van rottend fruit in lokale boomgaarden.
Door de klimaatopwarming proberen steeds meer exemplaren tegenwoordig bij ons te overwinteren.
De officiële wetenschappelijke naam Vanessa atalanta werd in 1758 vastgelegd door Carl Linnaeus.
De Zweedse natuuronderzoeker leende deze naam rechtstreeks uit de Griekse mythologie.
Prinses Atalante was een legendarische jageres die sneller kon rennen dan al haar mannelijke vrijers.
Zij verloor haar beslissende loopwedstrijd omdat ze stopte om drie glanzende gouden appels op te rapen.
Linnaeus zag de link met de vlinder die zijn snelle vlucht meteen onderbreekt voor zoet fruit op de grond.
In de volksmond werd deze vlinder vroeger ook wel eens een schoenlapper genoemd.
De dof getekende onderkant van de vleugels deed mensen denken aan de grove lapjes leer op oude schoenen.
Bovendien bezit het insect zogenaamde poetspoten waardoor hij feitelijk op slechts vier poten loopt.
Een andere historische bijnaam in de lage landen is de nummervlinder.
Op de onderzijde van de achtervleugel vormt de marmeren tekening met wat verbeelding het getal 81 of 18.
In het negentiende-eeuwse bijgeloof werd dit symbool soms gebruikt als een geheime tip voor de loterij.
De Engelse naam Red Admiral verwijst dan weer naar de felle sjerpen op historische marine-uniformen.
De trek van deze kleine globetrotter is een van de meest fascinerende mysteries binnen de Europese entomologie.
Met een gewicht van minder dan een gram trotseren ze felle tegenwinden over de Alpen en de Noordzee.
Frank Vermeiren benadrukt dat deze vlinders navigatievaardigheden bezitten die vergelijkbaar zijn met die van trekvogels.
De exemplaren die we in de vroege zomer in Schilde of Brecht zien fladderen zijn de vermoeide migranten uit het Middellandse Zeegebied.
Zij leggen hier hun eitjes op de jonge brandnetels die dankzij het stikstofrijke landschap in de Voorkempen welig tieren.
De rupsen spinnen de bladeren met zijden draden behendig aan elkaar tot een beschermende kokon.
Binnen deze veilige constructie voeden ze zich ongestoord tot ze klaar zijn voor de metamorfose.
De nieuwe generatie die in augustus uit de pop kruipt heeft een volledig ander levensdoel dan hun ouders.
In plaats van directe voortplanting richten deze jonge vlinders zich volledig op het opbouwen van vetreserves.
Ze overmeesteren massaal de bloeiende klimopstruiken en de paarse bloemen van het koninginnenkruid langs de Antitankgracht.
GroenRand benadrukt dat de ecologische verbindingszones in hun projectgebied van groot belang zijn voor deze foerageertrek.
Wanneer de dagen korter worden in september begint de massale terugreis naar warmere oorden in Spanje of Tunesië.
Opmerkelijk is dat de jonge vlinders de weg naar het zuiden vinden zonder dat ze er ooit zelf zijn geweest.
Wetenschappers vermoeden dat een ingebouwd zonkompas en het aardmagnetisch veld hen feilloos de weg wijzen.
Niet alle atalanta's kiezen tegenwoordig echter nog voor deze risicovolle en uitputtende vliegreis van duizenden kilometers.
Door de zachtere Vlaamse winters besluiten steeds meer vlinders om het risico van de winterkou in de Voorkempen te trotseren.
Ze zoeken dan beschutting onder dichte klimopbundels, in holle bomen of in oude schuren en tuinhuisjes.
Tijdens milde winterdagen met een waterig zonnetje ontwaken ze soms vroegtijdig uit hun rusttoestand.
Dit zorgt voor unieke winterwaarnemingen die door de lokale Vlinderwerkgroep van Natuurpunt Voorkempen nauwkeurig worden gedocumenteerd.
Historisch gezien werd de atalanta in oude Vlaamse kronieken vaak beschreven als een voorbode van verandering.
Het abrupte contrast tussen de sombere onderkant en de vuurrode bovenkant van de vleugels fascineerde middeleeuwse denkers.
In de christelijke iconografie werd de transformatie van rups naar pop en vlinder gezien als het ultieme symbool voor de herrijzenis.
De vlinder stond hierdoor op veel stillevens uit de zeventiende eeuw afgebeeld als symbool voor de menselijke ziel.
In de Voorkempen leeft er bovendien een oude anekdote over de vlinder tijdens de fruitpluk in de negentiende eeuw.
Fruitkwekers rond Wijnegem en Wommelgem noemden de atalanta soms de 'brouwer' vanwege zijn liefde voor gistend fruitsap.
De vlinders kunnen zo gulzig drinken van rottende pruimen dat ze letterlijk laveloos op de grond blijven zitten.
Kinderen probeerden de dronken vlinders destijds voorzichtig op te pakken zonder hun kwetsbare vleugelschubben te beschadigen.
Vandaag de dag herinnert de aanwezigheid van de atalanta ons aan de dynamische verbinding tussen lokale natuur en mondiale ecosystemen.
Een tuin in de Voorkempen die insectvriendelijk is ingericht vormt een onmisbaar tankstation voor een vlinder die op weg is naar Afrika.
Met dit dossier zetten Frank Vermeiren en GroenRand de biodiversiteit in de Voorkempen extra in de verf.
Geen opmerkingen:
Een reactie posten