GroenRand gaat de strijd aan: de noodkreten uit de Voorkempen tijdens de Week van de Biodiversiteit
In Vlaanderen, Brussel en Wallonië bereiden we ons voor op een groots natuurfeest, want van 16 tot en met 24 mei 2026 vindt voor de derde keer de Week van de Biodiversiteit plaats.
Tijdens deze negendaagse nodigt het Agentschap Natuur & Bos iedereen uit om naar buiten te gaan en als natuurdetective planten en dieren in de eigen omgeving te spotten en officieel te registreren via de gebruiksvriendelijke app ObsIdentify.
Dit initiatief is een krachtige samenwerking tussen het Agentschap voor Natuur en Bos, Natuurpunt en maar liefst twaalf andere Belgische natuurpartners, allemaal verenigd onder de koepel van het Europese LIFE B48-project.
Dat deze campagne een snaar raakt bij de bevolking, bewezen de voorbije edities al ruimschoots.
Vorig jaar nog mobiliseerde de actie zo’n 20.000 enthousiaste deelnemers die samen het indrukwekkende aantal van 450.000 waarnemingen verzamelden, verspreid over meer dan 7.000 verschillende soorten.
Dit levert een uniek en gedetailleerd beeld op van wat er momenteel leeft in onze regio, en het mooie is dat meedoen volledig gratis is en overal kan, of je nu in een officieel natuurgebied wandelt, door een stadspark slentert, over straat loopt of simpelweg in je eigen tuin rondkijkt, want werkelijk elke waarneming telt.
Met deze ambitieuze citizen science-campagne willen de initiatiefnemers mensen niet alleen verwonderen over de verborgen natuurpracht vlakbij hun voordeur, maar ook wetenschappelijk onderbouwde inzichten verwerven in de actuele staat van de biodiversiteit in Vlaanderen.
Juist nu er op steeds meer locaties hard gewerkt wordt aan natuurherstel en het versterken van kwetsbare gebieden, is het fascinerend om te monitoren welke soorten opnieuw opduiken en waar zij hun plek vinden.
Alle verzamelde gegevens worden na de campagneweek grondig geanalyseerd, waarbij de focus niet alleen ligt op de enorme volumes aan observaties, maar specifiek ook op de aanwezigheid van bijzondere of zeldzame soorten, waarna de resultaten op provincieniveau gerapporteerd worden via de officiële campagnewebsite.
Tijdens deze week staan we bovendien stil bij de bredere betekenis van de Vlaamse biodiversiteit en de redenen waarom deze zo cruciaal is voor ons dagelijks leven, aangezien planten, dieren en andere organismen in een complex web van elkaar afhankelijk zijn.
Hoe meer verschillende soorten en hoe meer onderlinge verbindingen er bestaan, hoe stabieler een ecosysteem is en hoe beter het bestand is tegen ingrijpende veranderingen zoals de klimaatcrisis.
Men kan dit systeem vergelijken met een blokkentoren: het weghalen van één enkel blokje doet de toren niet direct instorten, maar naarmate er meer elementen verdwijnen — zoals een specifieke vlindersoort die lokaal uitsterft — verzwakt de hele constructie totdat deze onvermijdelijk omvalt.
In feite is biodiversiteit onze ultieme levensverzekering, aangezien we de natuur nodig hebben voor essentiële zaken als voeding, energie, medicatie, drinkwater en de natuurlijke afbraak van afval.
We hebben al die diverse levensvormen simpelweg nodig om als mens zelf te kunnen overleven, waardoor het beschermen van de biodiversiteit in de kern neerkomt op zelfbescherming.
Helaas bevindt de wereld zich momenteel in de zesde grote extinctiegolf in haar miljoenen jaren oude geschiedenis, waarbij we de afgelopen vijftig jaar schrikbarend veel natuur hebben verloren aan een tempo dat tien tot honderd keer hoger ligt dan de natuurlijke norm.
Deze wereldwijde biodiversiteitscrisis wordt pijnlijk zichtbaar op de Rode Lijst van de International Union for Conservation of Nature (IUCN), een graadmeter die ook door de Verenigde Naties wordt gebruikt om aan te tonen hoe dier- en plantensoorten er wereldwijd voorstaan.
In Vlaanderen is de situatie bijzonder nijpend: maar liefst 1.057 soorten staan op onze eigen Rode Lijst in de categorieën ernstig bedreigd, bedreigd of kwetsbaar, wat betekent dat hun populaties kritieke minima hebben bereikt en ze op het punt staan te verdwijnen.
Daarnaast zijn al 244 soorten die hier vroeger algemeen voorkwamen volledig uitgestorven in onze regio.
We verliezen dus niet alleen natuurlijke rijkdom in verre oorden zoals het Amazonewoud, maar ook hier bij ons, waar 28% van onze planten en dieren in gevaar is.
De achteruitgang is dramatisch zichtbaar bij bijvoorbeeld de dagvlinders, waarvan er van de oorspronkelijke 75 soorten al 25 regionaal zijn uitgestorven, terwijl het totale aantal insecten in een halve eeuw tijd met 50% is gekelderd en van onze karakteristieke akker- en weidevogels nog slechts een fractie overblijft.
Deze achteruitgang is hoofdzakelijk te wijten aan de enorme ruimte die wij als mens claimen om te wonen en te werken, waardoor Vlaanderen met slechts 8% beschermde natuur de natuurarmste regio van Europa is geworden.
De restanten natuur die we nog hebben, staan bovendien onder extreme druk door versnippering.
Bijna 90% van onze natuurgebieden is kleiner dan één hectare en een dier botst in ons volgebouwde landschap gemiddeld om de 300 meter op een weg, terwijl er dagelijks nog steeds zo’n 5 hectare natuur — wat neerkomt op ongeveer zeven voetbalvelden — verdwijnt onder het beton.
Tegen deze verontrustende trend trekt natuurvereniging GroenRand resoluut ten strijde.
Hoewel de officiële viering van het tienjarig bestaan van deze burgerorganisatie reeds plaatsvond op 22 april 2026, vormt de Internationale Dag van de Biodiversiteit op 22 mei het inhoudelijke startpunt voor hun nieuwe koers onder het jaarthema ‘Greenconnect’.
Deze visie vertrekt vanuit de scherpe vaststelling dat de natuur in de Voorkempen momenteel bestaat uit geïsoleerde 'eilandjes', wat de biodiversiteit uiterst kwetsbaar maakt voor genetische verarming en lokale uitsterving.
Het centrale doel van Greenconnect is het fysiek aan elkaar smeden (connecteren) van deze versnipperde gebieden tot één robuust en samenhangend ecosysteem, waarbij de naam direct verwijst naar het herstellen van deze vitale verbindingen.
De Antitankgracht fungeert hierbij als de onmisbare blauw-groene ruggengraat die cruciale kerngebieden zoals de Kalmthoutse Heide en de Schietvelden weer met elkaar moet verbinden tot een aaneengesloten geheel.
Binnen dit herstelplan beschouwt GroenRand de verbinding tussen het Groot en Klein Schietveld als een urgente quick win die geen verder uitstel duldt.
Deze militaire domeinen herbergen enkele van de best bewaarde natte heidegebieden van Vlaanderen, maar de onderlinge uitwisseling van soorten wordt momenteel geblokkeerd door versnipperende infrastructuur.
Het belang en de urgentie van deze schakel worden onderstreept door het ontwerpend onderzoek naar de ecologische verbinding van het Klein en Groot Schietveld, uitgevoerd in opdracht van het Departement Omgeving.
Dit onderzoek, ingebed in het complexe project De Nieuwe Rand, toont aan dat deze verbinding prioritair is om de genetische diversiteit te waarborgen en de overlevingskansen van populaties in het Grenspark Kalmthoutse Heide te vergroten.
De urgentie is volgens GroenRand extreem hoog omdat strategische gronden die nodig zijn voor deze corridor momenteel als bouwgrond op de markt komen en bij gebrek aan onmiddellijke actie voorgoed verloren gaan.
Binnen deze bredere strategie hanteert GroenRand het onwrikbare principe dat natuur zowel de ruimte moet krijgen als gericht moet worden beheerd om werkelijk veerkrachtig te kunnen zijn.
Het teruggeven van fysieke oppervlakte is essentieel om spontane processen, zoals natuurlijke verbossing en waterinfiltratie, weer de vrije loop te laten, maar dit kan niet zonder wetenschappelijk onderbouwd beheer.
Actief beheer blijft in onze regio namelijk noodzakelijk om de natuur te beschermen tegen de overheersing van invasieve exoten en om de waterhuishouding in de ernstig verdroogde gebieden te herstellen.
Alleen door die bewuste combinatie van ruimte en zorg ontstaat een zelfredzaam landschap dat de regio effectief wapent tegen de gevolgen van klimaatverandering, zoals extreme droogte en plotse wateroverlast.
De visie stelt dat natuur niet altijd actief 'gemaakt' hoeft te worden, maar vooral de fysieke ruimte moet krijgen om zelf te groeien en zich te herstellen binnen een verbonden netwerk.
In de kernzones pleit GroenRand voor een grotere rol voor natuurlijke dynamiek, waarbij de natuur de kans krijgt om haar eigen ecologische evenwicht te vinden.
Hoewel GroenRand een groot voorstander is van de klimaatgordel, stelt de vereniging vast dat de procedures binnen het grootschalige project ‘De Nieuwe Rand’ vaak zeer langdurig zijn.
Zij erkennen uitdrukkelijk dat een project van een dergelijke omvang en complexiteit grondig moet gebeuren, maar wijzen erop dat specifieke deelprojecten volgens het ontwerpend onderzoek inmiddels snakken naar onmiddellijke uitvoering.
Deze projecten worden als urgent beschouwd omdat de biodiversiteit en de waterhuishouding nu onder druk staan en niet kunnen wachten op de volledige afhandeling van de complexe langetermijnplannen.
Om deze ecologische nood aan te pakken, pleit de vereniging voor ‘quick wins’, dit zijn versnellingsprojecten die de ontsnippering en waterveiligheid direct verbeteren op plaatsen waar de overheid al gronden in bezit heeft.
Voor de ontharding aan het Schildestrand is er inmiddels budget vrijgemaakt via lokale gebiedsdeals, maar er is momenteel geen geld voorzien om het historisch gedempte gedeelte van de gracht opnieuw te openen.
GroenRand benadrukt dat het openmaken van dit traject cruciaal is voor de waterdoorstroming en ecologische continuïteit, maar deze ingreep botst nog op financiële drempels die een snelle realisatie verhinderen.
In ditzelfde kader beschouwt de organisatie ook de opening van het gedempte gedeelte in Sint-Job-in-'t-Goor als een absolute quick win die niet mag worden uitgesteld.
Het herstellen van deze historische waterloop is essentieel voor de lokale biodiversiteit en vormt een noodzakelijke schakel in het volledige herstel van de Antitankgracht als ecologische verbindingsas.
Wat de ecologische verbindingen betreft, stelt GroenRand dat de ontsnippering van de Turnhoutsebaan en de Brechtsebaan absolute prioriteit moet krijgen om de barrièrewerking voor fauna te doorbreken.
Daarnaast is het structurele herstel van de Antitankgracht een kernpunt, waarbij de vereniging pleit voor het systematisch verderzetten van de noodzakelijke slibruimingen om de waterkwaliteit te waarborgen.
Dergelijke onmiddellijke ingrepen dienen als katalysator voor het grotere herstelplan van de regio en voorkomen dat natuurwaarden onherstelbaar verloren gaan tijdens de lopende planfases van de Nieuwe Rand.
In dit kader heeft de vereniging via een volksvertegenwoordiger zeer gericht tekst en uitleg gevraagd aan minister Brouns over het uitblijven van actie in deze urgente dossiers.
Voor de versterking van dit totale project is een kostenraming gemaakt van 11.450.000 euro, verspreid over vijf jaar, waarbij directe financiering voor de meest dringende punten wordt geëist om de achteruitgang te stoppen.
GroenRand verwacht rond de Dag van de Biodiversiteit in mei 2026 een concreet antwoord van de minister, wat voor de organisatie de graadmeter zal zijn voor de voortgang van de terreinrealisatie.
Deze periode vormt tevens een definitief strategisch kantelpunt waarbij GroenRand haar prioriteiten volledig verschuift van publiekswerking naar de pure uitvoering van natuurplannen op het terrein.
Vanaf mei 2026 stopt de organisatie volledig met publieke activiteiten, zoals de traditionele groepswandelingen en infomomenten, om al haar energie te steken in tastbare resultaten.
Deze verschuiving betekent dat de schaarse middelen en mankracht voortaan volledig worden aangewend voor wetenschappelijke monitoring en projectmatige realisaties op de locaties waar het ertoe doet.
Met de otter als symbolische ambassadeur voor gezonde, verbonden waterwegen streeft de vereniging naar een toekomst waarin de natuur niet langer beperkt blijft tot reservaten, maar als één geheel door het landschap ademt.
Zijn aanwezigheid zou het ultieme bewijs zijn dat de ecologische verbindingen langs de Antitankgracht en omliggende beken werkelijk functioneren.
De tijd van louter sensibiliseren is voorbij, de focus ligt nu volledig op wetenschappelijk onderbouwde ingrepen en de vele projectfiches die de vereniging reeds indiende bij de Vlaamse overheid.
GroenRand verlangt naar tastbare resultaten en wil dat de natuur de instrumenten krijgt om zelfstandig te groeien binnen de grotere klimaatgordel-visie zonder verstikt te worden door bureaucreatie.
Door nu in te zetten op onmiddellijke ontharding en het herstel van lokale waterlopen, wordt voorkomen dat de natuurwaarde op het terrein verder achteruitgaat tijdens de planfases van de Nieuwe Rand.
De visie van GroenRand is daarmee een krachtig pleidooi voor actiebereidheid en politieke moed om de biodiversiteitscrisis op lokaal niveau effectief te keren.
Zonder deze snelle acties dreigen de kansen die het ontwerpend onderzoek aanreikt verloren te gaan in een eindeloze cyclus van overleg en bureaucratische vertraging.
De vereniging stelt vast dat de natuur geen tijd heeft voor het tempo van de overheid en dat de urgentie van de klimaat- en biodiversiteitscrisis een onmiddellijke doorbraak vereist.
Alleen door nu de spade in de grond te steken voor deze quick wins, kan de belofte van de klimaatgordel ook werkelijkheid worden voor de flora en fauna in de Voorkempen.
Zo transformeert GroenRand haar visie van een papieren werkelijkheid naar een concrete, groene realiteit die de Voorkempen voor de komende decennia veiligstelt.
| GRAFIEK 1: VLAAMSE NATUURBALANS IN CIJFERS |
|---|
| • Rode Lijst: 28% van de Vlaamse soorten is bedreigd of kwetsbaar. |
| • Regionaal Uitgestorven: 244 plant- en diersoorten zijn verdwenen. |
| • Vlindersterfte: 1 op de 3 dagvlindersoorten (25 van de 75) is weg. |
| • Insectencrisis: 50% afname in populaties over de laatste 50 jaar. |
| • Oppervlakte: Slechts 8% beschermde natuur (Europese hekkensluiter). |
| GRAFIEK 2: INVESTERINGSBEHOEFTE VOORKEMPEN (5 JAAR) |
|---|
| • Totaal Budget: € 11.450.000,- |
| • Prioriteit 1: Structureel herstel & slibruiming Antitankgracht. |
| • Prioriteit 2: Ontharding & heropenen waterlopen (Schildestrand/St-Job). |
| • Prioriteit 3: Grondaankoop strategische corridors (Schietvelden). |
| • Prioriteit 4: Ontsnippering hoofdwegen (faunapassages). |
| GRAFIEK 3: QUICK WINS & INDICATOREN |
|---|
| PROJECTSTATUS MEI 2026: |
| 1. Gedempte grachtgedeelten: Directe opening noodzakelijk voor flow. |
| 2. Turnhoutsebaan en Brechtsebaan: Prioritaire ontsnippering barrièrewerking. |
| 3. Wetenschappelijke Monitoring: Focus op terreingebonden data. |
| 4. De Otter: De ultieme indicatorsoort voor een verbonden landschap. |
Geen opmerkingen:
Een reactie posten